Qırmızı, yoxsa Ölü dəniz?

ABŞ və Böyük Britaniya hərbi komandanlıqlarının nümayəndələri Yəmən husilərinin Qırmızı dənizdə gəmilərə hücumlarının artdığını bildiriblər. Qrupun özü də husilərin İsrailə kömək etdiyinə inandıqları dövlətlərə qarşı əməliyyatları genişləndirmək niyyətini açıqlayıb. Son zamanlar husilərin arsenalında PUA və gəmi əleyhinə raketlərdən başqa, dəniz səthi və sualtı pilotsuz təyyarələr də peyda olub. Bu arada, Qırmızı dənizdə naviqasiya azadlığını təmin etmək üçün ABŞ-Britaniya əməliyyatından sonra Prosperity Guardian ("Rifahın Keşikçisi") Avropa İttifaqı öz dəniz missiyası Aspides (“Qalxanlar”) işə başlayıb. Lakin bu tədbirlər hələ də dəniz marşrutlarının təhlükəsizliyinə kömək etməyib ki, bu da Qırmızı dənizdə nəqliyyatın azalmasına gətirib çıxarır.

Husilərə məxsus hərbi helikopter Qırmızı dənizdə “Qalaksi Lider” yük gəmisinin üzərindən uçur
Husilərin fəaliyyəti ilə bağlı yeni təfərrüatlar ABŞ Mərkəzi Komandanlığı (CENTCOM) və Britaniya Hərbi Dəniz Qüvvələrinin Böyük Britaniya Dəniz Ticarət Əməliyyatları İdarəsi (UKMTO) tərəfindən açıqlanıb. CENTCOM-un açıqlamasına görə, fevralın 19-da husilər Yunanıstan bayrağı altında Amerika gəmisi olan Sea Champion adlı gəmiyə doğru iki gəmi əleyhinə ballistik raket atıblar, gəmi zədələnib, lakin Ədən limanına çata bilib. Öz növbəsində, UKMTO Yəmənin Hudeyda limanından qərbdə 40 dəniz mili (təxminən 75 km) məsafədə pilotsuz uçan aparatların fəaliyyətinin artdığını qeyd edib.

Bunun fonunda Husilərin hərbi komandanlığının nümayəndəsi Yəhya Saria 2023-cü il dekabrın 18-də Prosperity Guardian əməliyyatının başladığını elan edən ABŞ-Britaniya koalisiyasının qüvvələrinə qarşı mübarizədə “yeni uğurlar” barədə məlumat verib. Yəhya Saria Ədən körfəzində Britaniyanın “Rubymar” gəmisinə, eləcə də Amerikanın MQ-9 pilotsuz təyyarəsinə uğurlu hücumlardan danışıb.

Husi komandanlığının sözçüsü həmçinin “sevimli Yəmənin müdafiəsi üçün bütün düşmən hədəflərə qarşı daha keyfiyyətli hərbi əməliyyatlar və Fələstin xalqına dəstək” vəd edib.

Ötən həftənin sonunda ABŞ və Böyük Britaniya hərbi hava qüvvələri Yəmən ərazisinə Hodeyda şəhərinin şimalında yeni zərbələr endirib. Eyni zamanda, müttəfiqlər husilərin gəmilərə hücum etmək üçün istifadə edilən silah arsenalını genişləndirdiyini aşkar ediblər. Əməliyyatdan sonra CENTCOM, ABŞ ordusunun husilər arasında ilk dəfə dəniz pilotsuz təyyarələrinin olduğunu qeyd etdiyini bildirib. Hava hücumları zamanı vurulan hədəflər arasında bir yerüstü və bir sualtı pilotsuz uçan aparat da olub.

Bu arada Avropa İttifaqı fevralın 19-da Aspides (yunan dilindən tərcümədə “Qalxanlar” kimi tərcümə olunur) kod adlı dəniz əməliyyatına başladığını elan edib. Bu barədə qərar Aİ ölkələrinin xarici işlər nazirlərinin Brüsseldə keçirilən görüşündə qəbul edilib. Yekun kommunikedə əməliyyatın müdafiə xarakterli olacağı və “Qırmızı dəniz və Fars körfəzində naviqasiya azadlığının bərpası və qorunmasına” yönəldiyi qeyd edilib. İtaliyanın baş nazirinin müavini və xarici işlər naziri Antonio Tajaninin sözlərinə görə, Aİ ölkələrinin dəniz qüvvələri (ABŞ-Britaniya güclərindən fərqli olaraq) Yəməndə husilərin mövqelərinə zərbələr endirə bilməyəcək, ancaq Qırmızı dənizdə gəmilərin təhlükəsizliyini təmin etməklə məhdudlaşacaqlar: “Aspides missiyası mülki dəniz nəqliyyatının hərbi müdafiəsinə yönəlib. Digərləri kimi İtalyan gəmiləri də qorunacaq. Bu o deməkdir ki, pilotsuz təyyarələr və ya raketlər aşkar edilərsə, onlar vurulacaq”. “Aspides” əməliyyatı Bab əl-Məndeb və Hörmüz boğazlarında, Qırmızı və Ərəb dənizlərinin beynəlxalq sularında, Ədən körfəzində, Oman körfəzində və Fars körfəzində əsas dəniz yollarını əhatə edir.

Macarıstanın xarici işlər naziri Peter Siyarto bildirib ki, “Aspides” əməliyyatına rəhbərlik üç dövlətə - Yunanıstan, İtaliya və Fransaya həvalə olunub. Onun birinci il üçün büdcəsi 8 milyon avro olacaq. Budapeşt həmçinin Avropa Sülh Fondundan Yəmənin sahil zolağının təhlükəsizliyini gücləndirmək və Ukraynaya hərbi dəstək üçün vəsaitin bir hissəsinin ayrılması məsələsinə baxmağı təklif edir.

Qərb müttəfiqləri husilərə qarşı hərbi təzyiqi artırsalar da, ticarət gəmilərinə davam edən hücumlar problemin tezliklə həllinin mümkün olmayacağını göstərir. Bu baxımdan, ABŞ, Böyük Britaniya və Aİ ölkələrinin iştirak etdiyi münaqişə husiləri zərərsizləşdirməyə cəhd edən dövlətlər üçün artan iqtisadi və siyasi xərclərlə uzanmaq riski daşıyır. Nəticələrdən biri artıq Qırmızı dənizdə yük daşımalarının kəskin azalması olub.

Təhlükəli perspektivləri dərk edən Qərb müttəfiqləri husilərin əsas himayədarı olan İrana qarşı yeni jestlər etməyə davam edir. Böyük Britaniyanın xarici işlər naziri Devid Kemeron indikativ bəyanatla çıxış edib. Britaniya Xarici İşlər Nazirliyinin bəyanatına görə, Çinin xarici işlər naziri Vanq Yi ilə görüş zamanı britaniyalı nazir “Çini İran üzərindəki nüfuzundan istifadə edərək, Qırmızı dənizdəki hərəkətləri ilə əlaqədar husilərə təzyiq göstərməyə çağırıb”. Çinli nazirin reaksiyası hələlik məlum deyil.

Amma bir məsələ tam olaraq məlumdur ki, həm husilərin hücumu, həm ABŞ-Britaniya donanmasının Qırmızı dənizdən Husilərə qarşı başlatdığı raket hücumu gəmilərin marşrutdan çıxmasına və bu dənizin Qırmızı yox, Ölü dənizə çevriləcəyinə səbəb olacaq. Proses artıq başlanıb da deyə bilərik.

V.SALAH