Pakistandan türk aviasiyasına qanad - RAKURS

Ankara amerikanın qanadlı atlarına NATO xaricində əvəz axtarır

Türkiyə Çin-Pakistan dördüncü nəsil JF-17 Thunder qırıcılarını almağa cəhd edə bilər. Bu, ABŞ-ın Türkiyənin Hərbi Hava Qüvvələrinin əsasını təşkil edən F-16-ların çatdırılmasını təsdiqləməkdə qeyri-müəyyənliyi ilə bağlıdır. Bununla yanaşı, Almaniya da danışıqlarda maraqlı və qadir olmadığını nümayiş etdirir. Ankaranın F-16-ya Avropa alternativi - çoxməqsədli “Eurofighter Typhoon”-u alması onun qərarından asılıdır. Ekspertlərin fikrincə, vəziyyət Qəzza zolağı ətrafındakı siyasi vəziyyətlə mürəkkəbləşib.

“EurAsian Times” yazır ki, yeni “JF-17” təyyarəsi Türkiyənin təyyarə donanması üçün əsas dəstək ola bilər. Nəşrin hesablamalarına görə, bu alternativin seçilməsinə səbəb oxşar parametrlərə malik qırıcıların tədarükçüləri ilə danışıqlarda irəliləyişin olmamasıdır. Eyni fərziyyələr türkdilli mətbuatda da yayılır ki, bu satınalma NATO sistemlərinin uyğunluğu ilə bağlı problemlər səbəbindən iki NATO müttəfiqi - Ankara və Vaşinqton arasında münasibətləri gərginləşdirən amilə çevrilə bilər.

“JF-17” qırıcısı Çinin “Chengdu FC-1” təyyarəsi əsasında Pekin və İslamabadın birgə istehsalıdır. “JF-17” layihəsi 1990-cı illərin sonu və 2000-ci illərin əvvəllərində Pakistanın maliyyə dəstəyi ilə Çinin “Chengdu Aircraft Corporation” şirkəti tərəfindən yaradılıb. “JF-17”-nin birgə seriyalı istehsalı 2009-cu ildən qurulub. “EurAsian Times” fərz edir ki, Türkiyə Çin-Pakistan imkanlarından yararlanmağa qərar verərsə, “JF-17” onun getdikcə köhnəlməkdə olan və modernləşdirməyə ehtiyacı olan F-16 donanmasının uyğun əvəzi ola bilər. Pakistan İslam Respublikasının Hərbi Hava Qüvvələri terrorla mübarizə əməliyyatları üçün dəfələrlə “JF-17”-dən istifadə edib. Çin-Pakistan qırıcısının imkanlarına maraq göstərənlər arasında Malayziya, Nigeriya, Azərbaycan, Myanma və Argentina da olub. İraq tərəfi bu il də “JF-17”-ni Amerikanın dördüncü nəsil qırıcılarına yaxşı alternativ hesab edənlərə qoşulmağa hazır olduğunu nümayiş etdirib.

Türkiyə üçün əsas problem ABŞ-ın yeni F-16-ların tədarükünü təsdiqləmək istəməməsidir. Əgər əvvəllər Ankaranın hava qüvvələrinin modernləşdirilməsi ilə bağlı sövdələşmələrində əsas valyuta İsveçin NATO-ya sərbəst buraxılmaq istəməməsi idisə, indi bu proses Qəzza zolağı ətrafında yaranmış vəziyyətlə mürəkkəbləşib: Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan təkcə tənqid etməklə kifayətlənməyərək Fələstini qəti şəkildə dəstəklədi, İsraili isə bütün Qərb dünyası. Üst-üstə düşməyən siyasi məsələlərin bir-biri ilə əlaqəli olması yüksək rəhbərliyin bəyanatlarından belə çıxır. “Siz F-16 məsələsi Konqresdə həll edildikdən sonra addım atacağınızı deyirsiniz” deyən Ərdoğan bu ay ABŞ rəhbərliyinə qiyabi müraciət edərək deyib. "Və mənim parlamentim var və ratifikasiya protokolu parlamentimdən keçməyincə oxşar addım ata bilmərəm. Əgər biz NATO-da tərəfdaş ölkələriksə, gəlin həmrəylik əlaməti olaraq hər şeyi eyni vaxtda edək. Parlamentimiz düzgün qərar verəcək”.

Ankara satınalma kanalları baxımından fərqli seçimlərə malik olduğunu qeyd edir. Respublikanın Milli Müdafiə naziri Yaşar Gülər bir müddət əvvəl ölkəsinin 40 “Eurofighter” qırıcısı ala biləcəyini qeyd etmişdi. Bu, bir neçə Avropa dövlətinin birgə layihəsidir. "Həm Böyük Britaniya, həm də İspaniya "hə" dedi və indi Almaniyanı razı salmağa çalışırlar", - müdafiə nazirliyinin rəhbəri xatırladıb: “Bununla belə, Berlin indiyədək əzmkarlıq nümayiş etdirir”.

Öz növbəsində, Ərdoğan Ankaranın qırıcı təyyarələrə marağının təkcə “Eurofighter” ilə məhdudlaşmadığına diqqət çəkib. “Almaniya dünyada hərbi təyyarələr istehsal edən yeganə ölkədirmi? Bir çox dövlətlər bunun üzərində işləyir. Hazırda Türkiyə pilotsuz uçuş aparatları ilə mübarizədə aparıcı ölkələrdən biridir”, - deyə Türkiyə dövlətinin başçısı milli müdafiə sənayesinin inkişaf tempinə toxunaraq bildirib.

Bununla belə, skeptiklər iddia edirlər ki, Türkiyə tərəfi tələb olunan döyüş təyyarəsinin öz versiyasını hələ təqdim edə bilmir: istehsalçılara bir az daha vaxt lazımdır. Ekspertlər isə təsdiq edirlər ki, Qəzzada mövcud vəziyyət müdafiə sənayesində tərəfdaş axtarışını çətinləşdirib. Moşe Dayan Yaxın Şərq və Afrika Araşdırmaları Mərkəzinin (Təl-Əviv Universiteti) himayəsi altında nəşr olunan “Turkishcope” jurnalının araşdırmasında deyilir: “Türkiyə Qəzzadakı müharibənin mümkün diplomatik və iqtisadi nəticələrindən narahatdır. Qəzza müharibəsinin fəsadları Fars körfəzi regionundan Şimali Afrika dövlətlərinə qədər hiss olunub və Türkiyənin xarici kapital, investisiya və ticarət müqavilələri istəyi böyük ölçüdə son iki ildə əldə edilmiş bir sıra regional diplomatik irəliləyişlərdən asılıdır”.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, Türkiyənin xarici siyasəti İsrail və HƏMAS arasında silahlı münaqişənin dalğalanma effektinə məruz qalır. “Qəzza müharibəsi şübhəsiz ki, əksər ərəb paytaxtları üçün çox ciddi siyasi sınaqdır, Ankara bu yeni formalaşmış diplomatik mənzərəyə dəyə biləcək mümkün zərərin miqyasından narahatdır” deyə ekspertlər yekunlaşdırırlar.

V.VƏLİYEV