NATO-nun Vilnüs sammiti son on ilin ən mühüm sammitlərindən biridir. Sammitdə diqqət çəkən məqamlar; İsveçin üzvlük məsələsi -Regional Müdafiə/Təhlükəsizlik Planı/NATOnun hərbi təşkilatlanması -Ukraynanın üzvlük və təhlükəsizlik təminatları -Müdafiə xərcləri oldu.
Avropanın təhlükəsizlik və müdafiə quruluşu adlandırdığımız məsələ isə yalnız bu sammitdən sonra struktur olaraq formalaşa bilər.
İsveçlə bağlı etirazlar hələ də davam edir. Macarıstan baxımından maneəni aşmaq olar, ancaq bazar ertəsi (10 iyul) keçirilən üçtərəfli görüşdən sonra Türkiyenin etirazının aradan qaldırıldığı aydın olur. Lakin üzvlük üçün hələ uzun bir yol var. Hələlik heç kim İsveçi sammitdə xoş gördük deyə bilməyəcək. Çünki etirazlar qaldırılsa belə, proses davam edəcək.
NATO-nun yeni güc təşkilatlanması, alyansın coğrafi müdafiə təsnifatı, böhran zamanı çəkindirmə, müdafiə və lazım gələrsə, yeni komanda-nəzarət və müdafiə/cavab qüvvələrinin sayı ən kritik məsələlərdəndir. Planı ABŞ komandiri Kristofer Kavolinin başçılıq etdiyi qrup hazırlayıb. Soyuq Müharibədən sonra ən əhatəli quru gücünün bərpa edilməsi planlaşdırılır. Bu təşkilatlanma həm də havada, dənizdə və kiber məkanda yenidən formalaşdırılacaq. Yeni plan həyata keçdikdə NATO-nun Soyuq Müharibədən sonra ən mühüm transformasiyası baş vermiş olacaq və Rusiyaya çox güclü mesaj veriləcək. Plan imzalansa belə, üzv dövlətlərin qarşısında hələ qət etməsi lazım gələn uzun yol var. Xüsusilə bəzi üzvlər öz hərbi təşkilatlanmalarında islahatlar aparmalı və onları müharibəyə hazır vəziyyətə gətirməlidirlər. Almaniya bu baxımdan ən kritik ölkələrdən biridir. Elan edilən və tarixdə bir ilk olan Almaniya Milli Təhlükəsizlik Strategiyası sənədi Almaniyanı yenidən Avropa və dünya siyasətində mühüm oyunçuya çevirməyi hədəfləyir. Bununla belə, Almaniya ordusunun modernizasiyası və müdafiə xərclərinin artırılması ölkənin qarşısındakı ən kritik proseslərdir.
Sammitdə Ukrayna üçün təhlükəsizlik təminatlarına gəlincə isə, NATO daxilində həllə nail olmaq elə mümkün görünmür. Böyük Britaniya və Avropanın birgə proqramı hələlik ən yaxşı variant kimi görünür. Yenə də Ukraynaya hərbi yardım məsələsi ən kritik məsələdir, lakin NATO-da bu məsələni masaya qoymaq mümkün deyil. Ümumi çərçivə yaratmaq çətindir. Lakin sursat çatışmazlığı olan Ukrayna ordusuna təcili yardım göstərilməsə, Rusiya əməliyyat üstünlüyünü bərpa edə bilər. Kasset sursatlarının göndərilməsi hələlik bir həll yoludur. Ancaq bombanın mahiyyətini nəzərə alsaq, yaxın günlərdə bu məsələnin çox müzakirə ediləcəyi aydındır.
NATO-ya üzv ölkələrin müdafiə xərclərinin artırılması ən çətin məsələlərdəndir. 2% kritik həddi keçməyənlər üçün ən azı iki il daha var. Avropanın yeni büdcə yaratması müzakirə olunan faktlar sırasındadır. Lakin bu məsələdə konsensus yoxdur. Almaniya və Fransa kimi güclü Avropa ölkələrinin bu həddi yenicə keçməsi NATO üçün problem yaradır. Çünki Almaniya ordusunda bu günə qədər öz iqtisadiyyatına sərmayə qoyulub. Fransa isə bir çox başqa problemlərlə mübarizə aparır.
Bu sammit bir çox cəhətdən NATO-nun ən kritik toplantısıdır. Çinə münasibətin necə olması, Rusiyanın vəziyyəti, Ukraynanın üzvlük gözləntiləri asanlıqla aradan qaldırılacaq məsələlər deyil. Hər halda, NATO hərtərəfli transformasiyadan keçir və bu transformasiya dünya siyasətinə təsir etmək potensialına malikdir.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB