Ölkəmizdə yaranan ekoloji problemlərin əsas səbəbləri nədir? - ARAŞDIRMA

XIX əsrin sonlarından başlayan elmi-texniki tərəqqi, sənayenin sürətli inkişafı nəticəsində ətraf mühitə edilən təsirlər XX əsrin ortalarında öz fəsadlarını büruzə verməyə başladı. Bir-birinin ardınca baş verən təbii fəlakətlər - daşqınlar, zəlzələlər, torpaq sürüşmələri dünyanın bütün ölkələrində ciddi narahatlıqlar yaradır. Artıq insanlar təbiətə olan münasibətlərini dəyişməyəcəkləri, onun ehtiyatlarından səmərəsiz istifadəyə son qoymayacaqları təqdirdə bu prosesin onların özlərinə qarşı çevriləcəyini və arzuolunmaz nəticələrə gətirib çıxaracağını anlayırlar.

İnsanlar yarandığı ilk günlərdən təbiəti məhv etməyə başlamış və bəşər sivilizasiyası mürəkkəbləşdikcə, planetimizdə ekologiyanın vəziyyəti də sürətlə pisləşmişdir.

Hazırda təbiətin qorunmasına böyük diqqət yetirilsə də, itirilmişləri bərpa etmək həmişə mümkün olmur.

Avropa dünyanın ən sıx məskunlaşdığı regionlarından biri hesab olunur. Şəhər yerlərində yaşayanların sayı kənd yerlərindən qat-qat çoxdur.

Burada bir-birindən qısa məsafədə yerləşən 40-dan çox dövlət cəmləşib. Bu qismən qlobal ekoloji böhranın probleminə çevrilir.

Ucqar rayonlarda içməli suyun keyfiyyəti hələ də məqbul meyarlardan keçir. Avropanın əksər böyük şəhərlərində suyun əhalinin ehtiyacları üçün buraxılmasından əvvəl onu hərtərəfli təmizləmək lazımdır.

İnsanın həyatını təmin etmək üçün zəruri olan ekoloji xərclər

İlk növbədə, bu, ərazilərin təbii suvarılmasını maneə törədən strukturlara aiddir. Bu halda bütöv regionların tam həyat təminatının pozulması baş verir ki, bu da flora və fauna obyektlərinin məhvinə gətirib çıxarır.

Gen fondu sürətlə pisləşir. Artıq bir neçə əsrdir ki, bitki və heyvan növlərinin sayı yüksək sürətlə azalır. Biz artıq doqquz yüz minə yaxın növü itirmişik və bu rəqəm artmaqda davam edir. İnsan öz ehtiyac və tələblərindən çıxış edərək canlı orqanizmlərin təbii yaşayış mühitini məhv etməyə davam edir, meşələri qırır, su anbarlarının sayını azaldır, çayların təbii məcrasını dəyişdirir və s.

Meşələrin qırılması

Meşələrin qırılması bütün planetdə baş verir və hətta planetin əsas oksigen tədarükçüsü olan parklara və qorunan ərazilərə təsir edir. Müxtəlif müəssisələr, əsasən metallurgiya sənayesi tərəfindən törədilən süni yağışları da floraya ciddi ziyan vurur. Onlar öz fəaliyyətləri zamanı atmosferi kükürd və azot oksidləri ilə çirkləndirirlər.

Atmosferin çirklənməsi heç bir ölkədən yan keçməyib. Hər yerdə sənaye müəssisələri, havanı zəhərləyən zərərli emissiyalar, nəqliyyat vasitələrinin işlənmiş qazları var. Eyni zamanda, havaya atılan müəssisələrin emal məhsulları uzun məsafələrə yayıla bilir.

Suyun çirklənməsi

Sənaye tullantıları çaylara, göllərə və digər su obyektlərinə də ziyan vurur. Dünyanın bir çox yerində su içilməzdir. Hər il 26 milyon tondan çox okeanlara daxil olur. Neft məhsulları, çoxlu miqdarda parçalanmayan maddələr, kimya və hərbi sənaye məhsulları və s. Bu da öz növbəsində dəniz həyatına təsir göstərir.

Mineralların tükənməsi

Heç kimə sirr deyil ki, son onilliklər ərzində faydalı qazıntıların sayı demək olar ki, iki dəfə azalıb. Bu, bütün resursların vaxtından əvvəl məhv olması və enerji mənbələrinin tükənməsi təhlükəsi yaradır.

Ozon təbəqəsinin məhv edilməsi. Yerdən təxminən 30 kilometr məsafədə ultrabənövşəyi şüaları udan nazik ozon təbəqəsi var. Bu, bizi bir çox dəri xəstəliklərindən, o cümlədən onkologiyadan qoruyur. Ozon təbəqəsi freon əsaslı aerozollar, təyyarələr və kosmik gəmilərin mühərrikləri tərəfindən məhv edilir. Atmosferin bu təbəqəsinin daha da məhv edilməsi planetin iqlimini kökündən dəyişə bilər.

Bu kimi halların ölkəmizə təsiri nə dərəcədədir?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Son illər ölkəmizdə ekologiyaya dair 20-dən çox qanun qəbul olunub, Azərbaycan ətraf mühit və təbiətdən istifadə ilə bağlı təxminən bir o qədər beynəlxalq sənədə qoşulub. Zəngin təbii ehtiyatlara malik Azərbaycanda xüsusi qorunan təbii ərazilər şəbəkəsinin yaradılmasına böyük diqqət verilir. Qısa müddətdə xüsusi qorunan təbii ərazilərin sahəsi ölkənin ümumi ərazisinin 10%-nə çatdırılıb. Azərbaycan dövlətinin ekoloji siyasətində iqtisadi inkişafın ekoloji tarazlıqla vəhdət təşkil etməsi, üstünlüyün ətraf mühitin qorunmasına verilməsi, ekoloji problemlərin ilk növbədə həll olunması ön plana çəkilib.

Xəzər Universiteti Coğrafiya və Ətraf Mühiti Departamentinin müdiri, ətraf mühiti məsələləri üzrə ekspert Rövşən Abbasov: "Ölkəmizin ekoloji problemlərinin səbəblərini nəzərdə tutduqda İki yerə ayırmaq olar: qlobal və yerli səbəblər. Qlobal səbəblərdən ən öndəsi təbii ki iqlim dəyişmələridir. İqlim dəyişmələri nəticəsində atmosfera atılan istixana qazları artır və bunun nəticəsində həm də yer kürəsinin tempraturu artır. Yer kürəsinin temperaturun artmasının təbii ki ilk növbədə meşə yanğınlarına səbəb olur, çaylarda suyun səviyəsi azalır və quraqlıqlar yaradır. Bu həm kənd təsərrüfatında həm də içməli su sektorunda çox ciddi problemlərə səbəb olur. Artıq kənd təsərrüfatında 2016 və ildən bu yana kəskin su çatışmamazlığı hiss olunmaqdadır, bunun əsas qlobal səbəbi məhz iqlim dəyişikləridir. Kür çayı, Araz çayı əvvəlki kimi deyil. Onların su ehtiyatları qlobal iqlim dəyişikləri nəticəsində azalmağa doğru gedir.

Qlobal səbəblərdən biri də əlbətdə ki əhalinin artmasıdır. Bütün dünya əhalinin artması baş verir. Biz nəzərə alsaq ki hələ 80-ci illərdə Azərbaycan əhalisi 5 milyon idi və bu gün artıq 10 milyonu keçibdir. Başa düşəcəyik ki, ətraf mühitə olan təsir iki dəfə artıbdır. Əhali sayının iki dəfə artması suya, ərzağa, havaya iki dəfə tələbatın artması deməkdir. Bu günki günümüzlə səslənən səbəblərdən biri suya qənaət etmək üçün suvarmada müasir texnologiyalardan istifadə etməliyik . Ekoloji şüurluq cəmiyyətdə artmalıdır. Paytaxt şəhərə fikir versək tullantıların əksəriyyəti insanlar tərəfindən atılır, təbii ki bizdə ekoloji şüur yüksək olarsa bu hal baş verməzdir. İnsanların maarifləndirilməsinə istiqamətləndirilmiş çoxsaylı fəaliyyətlər həyata keçirilməlidir.

Ən böyük problemlərdən biri də avtomobillərin sayının çoxalmasıdır. Təcili sürətdə onların sayı azaldılmalıdır. Azaltmaq mümkün deyilsə elektrik avtomabillərə keçid olunmalıdır. İctimai nəqliyyat gücləndirilməlidir ki, insanlar avtobuslardan istifadə etsinlər. İctimai nəqliyyat elə bir səviyyədə olmalıdır ki insanlar şəxsi avtomobillərə ehtiyac duymasın".

Havar Şəfiyeva