Ana südü, yoxsa əlavə qida? - ARAŞDIRMA

Körpəni qidalandırmaqda ana südü və ya əlavə qida seçmək, yeni anaların verəcəyi ən böyük qərarlardan biridir. Ana südü körpələr üçün ən yaxşı seçimdir. Belə ki, bu, infeksiyalara qarşı müdafiəni gücləndirir, allergiyanın qarşısını alır və bəzi xroniki xəstəliklərdən qoruyur.

İlk 6 ayda yalnız ana südü, daha sonra isə ən az 12 ay ana südü ana və körpə istəsə daha uzun müddət davam etdirilməlidir.

Ana südü, şübhəsiz ki, körpələr üçün ən yaxşı qida seçimi olsa da, bu südlə qidalandırmaq hər qadın üçün mümkün olmaya bilər. Ana südü verə bilməyən və ya bunu istəməyən analar üçün alternativdir. Ana südü körpələrin böyüməsi və inkişafı üçün vacib qidaları ehtiva edir.

Bəzi analar ana südü verməsələr, körpələri ilə əlaqə qura bilməyəcəklərini düşünürlər. Ancaq həqiqət budur ki, sevən analar uşaqları ana südü ilə qidalandırmasalar da, həmişə xüsusi bir əlaqə qura bilirlər.

Körpənizi ana südü və ya formula ilə qidalandırmaq şəxsi qərardır. Hər iki üsulun müsbət və mənfi tərəflərini ölçmək sizin və körpəniz üçün hansının ən yaxşı olduğuna qərar verməyə kömək edə bilər.

Ana südünün faydaları:

İnfeksiya və digər xəstəliklərlə mübarizə: Ana südü ilə qidalanan körpələrdə daha az infeksiya olur və süni qida ilə qidalanan körpələrə nisbətən daha az xəstələnirlər. Ana südü zamanı antikorlar və digər mikroblarla mübarizə aparan amillər anadan körpəyə keçir və immunitet sistemini gücləndirir. Bu, körpənin aşağıdakı infeksiyalardan bəzilərini alma şansını azaldır:

- qulaq infeksiyaları

- ishal
- tənəffüs yollarının infeksiyaları
- meningit

Ana südü də körpəni aşağıdakılardan qoruyur:
- allergiya
- astma
- diabet
- piylənmə
- qəfil körpə ölümü sindromu
- Ana südü vaxtından əvvəl doğulmuş körpələr üçün xüsusilə faydalıdır.

Qidalanma və həzm asanlığı: Körpələrin həzm sistemi üçün mükəmməl qida kimi tanınan ana südünün komponentləri – laktoza, zülal (zərdab və kazein) və yağ – yeni doğulmuş körpə tərəfindən asanlıqla həzm olunur.

Ana südü ilə qidalanan körpələr süni qida ilə qidalananlara nisbətən həzm problemi ilə daha az qarşılaşırlar. Ana südü daha asan həzm olunduğu üçün ana südü qəbul edən uşaqlarda ishal və qəbizlik problemlərinə daha az rast gəlinir.

Ana südünün tərkibində yeni doğulmuş uşağın ehtiyac duyduğu bir çox vitamin və mineral var. Yeganə istisna D vitaminidir.

Əlavə qidalar ana südü ilə tam uyğun gəlmir. Bəs niyə? Süd hər ananın körpəsi üçün istehsal etdiyi canlı bir maddə olduğu üçün heç bir fabrikdə eyni proses həyata keçirilə bilməz.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edərək pediatrların fikirlərini öyrənib:

Mütəxəssis pediatr Yüksel Hüseynli: "Uşağın qidalanmasında ana südünəmi yoxsa əlavə qidayamı üstünlük veriləcəyi yeni ana namizədlərinin ən çətin qərarlarından biridir.Bunun üçün ana südü və hazır qidaların arasında fərqi,göstəriş və əks göstərişləri bilmək vacibdir.

İlk öncə qeyd edim ki,uşağın həyatının ilk 6 ayında yeganə qəbul edə biləcəyi qida ana südüdür.Yenu doğulmuş uşağın mədəsi gilas dənəsi boyda,3 günlük uşağın mədəsi qoz boyda,1 həftəlik uşağın mədəsi ərik boyda,1 aylıq uşağın mədəsi isə bir yumurta boydadır.Yəni əgər ananın südü tamamilə kəsilməyibsə və əks göstəriş olan bəzi xəstəliklər istisna olmaqla ana südü uşağa bəs edir.Hətta su verməyə belə ehtiyac yoxdur.

-Ananın QİÇS xəstəsi olmağı
-Anada aktiv vərəm olmağı
-Süd vəzilərində herpes səpgilərinin olmağı
-Anada Sitomegalovirus infeksiyası olmağı əks göstərişdir.

Digər hallarda, hətta anada Hepatit B,C və Covid infeksiyaları olmağı da əks göstəriş deyil.
Ana südü uşağın bağırsaq mikroflorası formalaşmağında böyük rol oynayır.Ana südü içən uşaqlarda köp sancıları daha az olur.Uşaqlar infeksion xəstəliklərə daha az yoluxur.
Ana südü verə bilməyən və ya əmizdirmək istəməyən analar üçün hazır qidalar sağlam alternativdir.Tərkibin uşağın böyümə və inkişafı üçün lazımlı vitamin və minerallar olur.Əlavə qidalar ana südünə görə çətin həzm olunduğuna görə adətən daha az sıxlıqla qidalanma tələb olunur.İşləyən analar üçün daha rahat alternativdir.

Lakin unutmayaq hər uşaq ,hər orqanizma fərqli olduğu üçün hər südün tərkibi də fərqli olur.Heç bir hazır qidanın tərkibini ana südünün tərkibinə birə -bir bənzətmək mümkün deyil.Ana südünün tərkibindəki anticisimlər(yəni bədənimizə daxil olan mikroblara,viruslara qarşı yaranan zülaldır) uşağı müxtəlif infeksion xəstəliklərdən qoruyur.

Ana südü hər zaman əlimizin altında olan,ideal temperaturda və əlavə ləvazimat tələb etmədən uşağın ehtiyacını ödəyə bilir.Heç bir maddiyyat tələb etmir.Hazır qidalar isə mailiyyət baxımından ailənin büdcəsinə böyük ölçüdə təsir edir.

Hazır qida veriləcək qabların daima təmiz saxlanılması vacibdir,əks halda uşaqda müxtəlif infeksion xəstəliklər yarana bilər.Hazır qida ilə qidalanan uşaqlarda köp və qəbzliyə daha çox rast gəlinir.

Nəticə etibarilə əgər ana südü verməyə həkim göstərişi ilə xüsusi bir qadağa yoxdursa ailə ana südü və hazır qidaların fayda zərər nisbətini düşünüb ilk öncə uşaq üçün ən faydalı olanı,sonra isə öz büdcələrinə uyğun olanı seçməlidirlər".

Pediatr Nigar Abdullayeva: "Bilirik ki, uşaq üçün ən unikal qida ana südüdür. Ana südü əvəzolunmaz bir qidadır.

Sırf 6 ayına kimi uşaq ana südü ilə qidalanmalıdır və ÜST-ün tövsiyələrinə görə 2 yaşına kimi ana südü ilə qidalandırılması tövsiyə olunur. Lakin 6 aydan sonra artıq ana südü uşağa yetmədiyi, onun qidaya olan tələbatını tam ödəmədiyi üçün əlavə qidalanmaya keçilir. Lakin bəzən ana südü yetmədiyi halda, az olarsa, ana südü ilə əmizdirmələrə əks-göstəriş olarsa bu zaman, valideyn süni qidalar verməlidir.

Ana südü ilə əmizdirmələrə olan əks-göstərişlər çox azdır. Məsələn, ananın qızdırmasının olması. Bu ana südü ilə əmizdirməyə əks-göstəriş deyil, ananın hər hansısa qrip və başqa virus infeksiyası keçirməsi əks-göstəriş deyil. Ana maska taxaraq uşağını mütləq şəkildə doyurmalı və gigiyenik qaydalara riayət edərək əllərini sabunlu su ilə yuyarsa, müxtəlif dezinfeksiya edici məhlullardan istifadə edərək uşağını əmizdirməlidir. Ana südü ilə əmizdirməyə olan əks-göstərişlər çox azdır. Bunlar çox ciddi xəstəliklər ola bilər. Anada xərçəng xəstəliyi olarsa, kimyaterapiya alan dönəmdə ana südü əmizdirilməməlidir. Psixotrop dərmanlar atarsa, aktiv vərəm xəstəliyi olarsa bu cür ciddi xəstəliklər zamanı ana südü ilə əmizdirmək əks-göstəriş sayılır.

Əgər ciddi bir əks-göstəriş varsa ana südünün qəbul olunmasında və ana südü yetmirsə, uşaq normal bir çəki almırsa bu zaman süni qidalardan, smeslərdən istifadə etmək lazımdır. Smeslər adaptasiya olunmuş inək südü əsasında hazırlanır. Biri var sırf inək südünün özünü uşağa vermək ki, bu doğru deyil. Çünki onun tərkibində müxtəlif fərqli heyvani zülallar var, hansı ki, orqanizm tərəfindən rahat mənimsənilmir. Həmçinin, tərkibində olan zülallar bir sıra mikroelementlər var ki, onların səviyyəsi yüksəkdir və onlar böyrəklərdən süzülərkən ciddi problemlər yaradır, böyrəklərdə aşırı yüklənmə ola bilər. Ona görə də adaptasiya olunmuş, yəni, süni qidalardan istifadə olunur. Bunlar ana südünə yaxınlaşdırılır, orada mikroelementlərin, vitaminlərin səviyyəsi və s. ana südünə uyğunlaşdırılıb. Lakin ana südü kifayət qədər yetirsə, uşaq hər ay normal çəki alırsa heç bir əlavə qidanın verilməsinə ehtiyac yoxdur. Ana südündə mikrob var adı ilə ana südünü kəsirlər. Çünki o uşağa köp verə bilər, yəni, normada smes də yeyərkən uşaq köp ola bilər. 3-6 ayına kimi bu köp və qaz sancısının olması normaldır. Ana südü ilə qidalanan uşaq 7 dəfə böyük bayıra gedər ki, bu da yaşıl, yaxud çürüntü ola bilər. Bunlar hər hansı bir mikrobun ana südünə keçməsi anlamına gəlməz. Bu halda da ana südünü qətiyyən kəsməsinlər. Ana südü yetirsə, ciddi bir problem yoxdursa qətiyyən ana südünü kəsmək və smes istifadə etmək olmaz və uşaq doğulduqdan sonra 30 dəqiqə 1 saat ərzində anaya əmizdirmək üçün verilməlidir. Gec döşə qoyularsa təbii ki, südün gəlməsi də gecikəcəkdir".

Ayşən Vəli