Ərzaq məhsullarının qiymətinin nəzərəçarpacaq dərəcədə artması əhalinin aztəminatlı təbəqələrinin ailə büdcəsinin xərclərində dəyişikliklərə səbəb olur. Bu ailələrin qidaya olan xərclərinin artan payı xidmət istehlakının zərərinədir.
Sentyabr ayına olan məlumata görə, orta əmək haqqı 201,7 min dramdan ($438) bir qədər çox olub və il ərzində 8,9% artıb. Təəccüblüdür ki, həmin dövrdə inflyasiya da eyni həddə - 8,9%-ə çatıb.
Bu qədər “mükəmməl” üst-üstə düşən bu rəqəmlərdən belə çıxır ki, real orta əmək haqqı artmayıb, azalmayıb da. Yəni inflyasiya ilə bağlı heç bir xüsusi problem görünmür. Sirr deyil ki, bir çox vətəndaşlar həm inflyasiya, həm də maaşlar baxımından rəsmi rəqəmlərə şübhə ilə yanaşır. Və onların bunun üçün səbəbləri var.
Bəzi məlumatlara görə, Ermənistanda 80 minə yaxın insan minimum əmək haqqı alır ki, bunun da 35 mini dövlət sektorundadır. Sual yaranır: dövlət sektorunda orta əmək haqqı artıbsa, niyə minimum əmək haqqı əvvəlki səviyyədə - 68 min dram qalıb?
Minimum əmək haqqının artırılması daha məntiqli olardı ki, bu da dövlət sektorunda (eyni zamanda özəl sektorda) bütün kateqoriyalar üzrə işçilərin əmək haqqının adekvat artmasına səbəb olardı. Əgər dövlət sektorunda orta əmək haqqı artıbsa, bu, daha çox bonus ödənişlərinin nəticəsidir. Sonuncu, ölkənin düşdüyü indiki çətin şəraitdə “bir qədər” yersiz görünür.
Bununla belə, minimum əmək haqqı dəyişməyib. Deməli, bu kateqoriyadan olan işçilərin (eləcə də əmək haqqı baxımından onlara yaxın olan digər işçilərin) real əmək haqqı inflyasiyanın məbləği qədər - 8,9% azalıb. Eyni nəticəni pensiya məbləği eyni səviyyədə qalan pensiyaçılara da aid etmək olar. Lakin reallıq bu rəqəmlərdən göründüyündən daha pisdir.
Məsələ burasındadır ki, büdcəsi məhdud olan ailələr üçün ümumi qiymət indeksi deyil, ərzaq məhsullarının qiymətləri böyük əhəmiyyət kəsb edir. Aydın məsələdir ki, onlar ailə büdcəsinin əhəmiyyətli hissəsini yeməyə xərcləyirlər. Bununla yanaşı, oktyabrda aqroinflyasiya ikirəqəmli rəqəmə çatıb - illik 16%. Belə çıxır ki, aşağı əmək haqqı olan işçilər və pensiyaçılar üçün real gəlirlərin səviyyəsi ümumi inflyasiyanın dəyərinə deyil, aqroinflyasiyanın ikirəqəmli faizinə yaxınlaşıb.
Ərzaq məhsullarının qiymətinin nəzərəçarpacaq dərəcədə artması əhalinin aztəminatlı təbəqələrinin ailə büdcəsinin xərclərində struktur dəyişikliklərinə səbəb olur. Bu ailələrin qidaya olan xərclərinin artan payı xidmət istehlakının zərərinədir. Bununla belə, cari qiymətlərlə yanvar-sentyabr aylarında xidmətlərin həcmi 913 milyard dram (2 milyard dollar) (və ya 7,2%) artıb. Həmin dövrdə ümumi xidmət dövriyyəsi respublikanın pərakəndə ticarət dövriyyəsinin həcmindən 1,3 dəfə çox olmuşdur.
Adambaşına orta hesabla kifayət qədər aşağı mal istehlakı səviyyəsinə malik Ermənistan üçün bu, paradoksal görünür. Yeganə ağlabatan izahat ondan ibarətdir ki, əhalinin gəlirləri arasında fərq, yəni qütbləşmə dərinləşib. Kasıbların həyat səviyyəsi aşağı düşüb, cəmiyyətin başqa bir təbəqəsi üçün isə əksinə, yüksəlib.
Bunu əhalinin pul yığımlarının dinamikası dolayısı ilə göstərir. Daha doğrusu, bütün əhali deyil, onun gəlirləri belə qənaət etməyə imkan verən hissəsidir. Belə ki, oktyabrın 1-nə əhalinin ölkənin kommersiya banklarındakı əmanətləri illik hesablamada 95,3 milyard dram (təxminən 200 milyon dollar) artıb.
Bununla yanaşı, pərakəndə ticarətdə inflyasiya ilə əlaqədar artıq ödəniş yanvar-sentyabr aylarında (köşklər istisna olmaqla) 98 milyard dram təşkil edib. İkinci qrafikdə pərakəndə satış obyektinin növü üzrə artıq ödəniş məbləğinin diferensiallaşdırılması göstərilir. İkinci yerdə mağazalardan sonra avtomobil və məişət yanacağının satışı ilə məşğul olan “digər obyektlər” var. Belə ki, avtomobil sahibləri də çətin anlar yaşadıb.
Səlahiyyətli dövlət orqanlarının vəzifəsi budur - bu artıq ödənişin nə qədərini “qanuni” inflyasiya, nə qədərini isə iş adamlarının xırda xəsisliyi diktə etdiyini öyrənmək. Amma görünür, bu istiqamətdə konkret addımlar atılmır.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB