Məşhur türk psixoloq Merve Tokgöz “Yuxu rejimimdə bir dəyişiklik varmı, normaldan daha çox yeyirəmmi, gündəlik işimi yerinə yetirməkdə çətinlik çəkirəmmi, həzm problemim varmı, sosial həyatdan qaçırammı?" kimi sualların psixi problemlərin ipucularını verə biləcəyini söyləyib. SİA xarici mətbuata istinadən xəbər verir ki, araşdırmalar göstərir ki, pandemiyada covid-19 ilə birlikdə tükənmə, depressiya, narahatlıq və travma sonrası stress pozuqluğu əhəmiyyətli dərəcədə artıb.
2021-ci ilin fevral ayında edilən bir araşdırmaya görə, hər 5 yetkindən biri ruhi sağlamlığının son bir ildə pisləşdiyini bildirib. Ruhi, fiziki və sosial funksionallıq bir-biri ilə əlaqəlidir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına görə, ruhi sağlamlıq, bir insanın qabiliyyətlərini dərk etdiyi, normal həyat stresləri ilə öhdəsindən gəldiyi, məhsuldar, səmərəli işlədiyi və yaşadığı cəmiyyətə töhfə verdiyi bir rifah vəziyyətidir.
Yuxu rejiminizdə dəyişiklik var?
Yuxu və zehni sağlamlıq əl-ələ verir. Ruhi sağlamlıq probleminiz varsa, yuxu müddətiniz uzana bilər və ya əksinə, yuxusuz gecələrlə əvəz oluna bilər. İnsanların böyük əksəriyyətinin 7-9 saatlıq yuxuya ehtiyacı var. Yuxu ehtiyacı yaşla azalır. Araşdırmalar göstərir ki, yuxusuzluq mənfi düşüncəyə səbəb ola bilər və sizi emosional cəhətdən daha həssas edir.
Həmişəkindən daha çox yeyirsən?
Stress və emosional narahatlıq bəzi insanların həddindən artıq yeməsinə səbəb olur. Bəziləri iştahını tamamilə itirir. Bir qədər incə bir beldən xoşunuz gəlsə də, iştahınızdakı və ya çəkinizdəki dəyişiklikləri göz ardı etməyin.
Gündəlik işinizi görməkdə çətinlik çəkirsiniz?
Depressiya və narahatlıq kimi zehni problemlər insanın əvvəlki fəaliyyətlərini əvvəlki kimi yerinə yetirə bilməməsinə səbəb ola bilər. Məktəbə getmək, işə getmək, yemək bişirmək, təmizlik etmək kimi vəzifələri yerinə yetirməkdə qeyri-adi bir azalma yaşayırlar.
Gündəlik özünüzə qulluq etməkdə istəksizsiniz?
Özünə qulluq, bir insanın sağlamlığını, həyatını və rifahını lazımi anda qorumaq üçün lazım olan bacarıqları başlatması və tətbiq etməsidir. Məsələn, duş qəbul etmək, diş fırçalamaq, geyinmək, təraş etmək, makiyaj etmək, yemək yemək. Psixi problemlər bir insanın bu vəzifələri yerinə yetirməkdə çətinlik çəkməsinə səbəb olur.
Həzm probleminiz var?
Stress və narahatlıq ürəkbulanma, şişkinlik, qəbizlik və ishal kimi mədə -bağırsaq problemlərinə səbəb ola bilər. Qıcıqlanmış bağırsaq sindromunuz varsa, stress həzm pozğunluğuna səbəb ola biləcək alovlanmalara səbəb ola bilər. Kədər və dəyərsizlik hissi, motivasiyanın olmaması, iştahsızlıq və çəkidə dəyişikliklər depressiyanın əlamətləridir. Bu simptomların başladığı ilk nöqtə həzm sistemi və bioloji balanssızlıqdır. Depressiya və narahatlıq yaşayan şəxslərin tez -tez həzm problemləri olur.
Səmimiyyətdən qaçırsan və insanlara qarşı dözümsüz hiss edirsən? İş yoldaşlarınızla qəhvə fasiləsi vermək, dərsdən sonra hazırlanan planları müşayiət etmək və dostlarla əylənmək çətin olur?
Psixoloji problemlər sizi ictimai həyatdan uzaqlaşdırmağa və özünüzü təcrid etməyə səbəb ola bilər. Əslində, ruh sağlamlığımız üçün mübarizə apararkən, təcrid olunmaqdansa, ətrafınızda sevildiyinizi xatırladan və sizi dəstəkləyəcək sevdiklərinizə ehtiyacınız var.
İç səsiniz çox vaxt sərt və mənfi olur? Psixoloji olaraq yıxıldıqda, dünyanı qəbul etmə tərzimiz və iç səsimizin danışma tərzi dəyişir. Ağlımız daha bədbin, daha mənfi, daha ümidsiz olur. Ümumiyyətlə, iç səsimiz belə danışır: "Həyat mənasızdır,içimdə pis hiss var, kifayət qədər diqqətli olmasam başıma pis bir şey gələ bilər, heç kim məni başa düşmür, mən zəifəm, artıq uğursuzam, xoşbəxtliyə layiq deyiləm ..." bu kimi fikirləriniz varsa mütləq mütəxəssis dəstəyi alın.
Açıqlaya bilmədiyiniz ağrınız var?
Əqli gərginlik də tez -tez əzələ gərginliyinə səbəb olur. Ağrınızın səbəbi psixoloji ola bilər. Ağrının səbəbi təkcə fiziki bir xəstəlik deyil, stresli həyat da ola bilər. Çox sayda həkimin ziyarətlərinə gedim müalicə alıb yenə də ağrılarınız azlmayıbsa problemin psixoloji ola biləcəyi nəzərə alınmalıdır. Bel, mədə, baş ağrısı və qol və ayaq ağrısı stresin yaratdığı xəstəliklərdəndir.
Diqqət və diqqətlə bağlı problemləriniz var?
Unutqanlıq və fokuslanma problemlərinin olmasının b12 vitaminin çatışmazlığından başqa səbəbləri də var. Bunlardan biri psixoloji problemlərdir. Məsələn, depressiyada bir çox beyin bölgəsində olduğu kimi diqqətlə əlaqəli sahələrdə performans azalır. Zehni problemlərdə, planlaşdırmada, proqramlaşdırmada, problem həll etmədə bəzi çətinliklərinizə səbəb ola bilər. Çox vaxt iş yerində və ya məktəbdə diqqətsiz səhvlər edirlər, təyin olunmuş işlərə diqqət yetirməkdə çətinlik çəkirlər, məsuliyyətlərini kənara qoyurlar və danışanda dinləmirlər kimi görünürlər.
Yaşadığınız mənfiliklərin öhdəsindən gəlmək üçün spirt, siqaret, maddə istifadəsi və ya cinsi əlaqəyə üz tutursunuz?
Bunlar sağlam, davamlı mübarizə mexanizmləri deyil. Bu mübarizə üsulları qısa müddət ərzində özünüzü yaxşı hiss etdirə bilər, ancaq müvəqqətidir və təsiri bitdikdə işlər bir daha alt üst olur. Bunlar uzunmüddətli həllər deyil. Şəfa vermək əvəzinə sizi daha çox çətinliyə salırlar.
Psixoloq Merve Tokgöz, bu simptomların bir neçəsinin eyni vaxtda yaşanması, gündəlik həyatı çətinləşdirməsi və ya başqaları ilə əlaqə qurma qabiliyyətində ciddi problemlərə səbəb olması halında bir psixiatr və ya psixoloqdan dəstək almağı təklif edib.
Abutel İsmayıllı
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB