Ac qalan insanların sayı getdikcə artır -ARAŞDIRMA YENİ FAKTLAR

Aclıq və doyunca yeməyənlər dünya əhalisinin müvafiq olaraq 15 %-ni və 12,7%-ni təşkil edirlər, yəni dünya əhalisinin 1/3-i aclıqdan və doyunca yeməməkdən əziyyət çəkir. Bu isə o deməkdir ki, dünyanın ərzaq təhlükəsizliyi böhran vəziyyətindədir. Dünya əhalisinin daha 2 milyardı isə kifayət qədər həyati əhəmiyyətli mikroelement: yod, dəmir, A vitamini və s. qəbul etmədiyinə görə gizli aclıq formalarından əziyyət çəkir. Mikroelementlərin uzun zaman qəbul edilməməsi ciddi xəstəliklər əmələ gətirir və insanın ömrünü xeyli azaldır. 3 milyard insan zülal çatışmazlığından əziyyət çəkir. Zülal azlığı xüsusilə uşaqlara məhvedici təsir göstərir.
Son 25-30 il ərzində aclığ uşaqlara məhvedici təsir göstərib. İnsanların əsas qida mənbəyi olan bitkilər, meyvə-tərəvəz və mikroorqanizmlərlər kəskin sürətlə azalmaqdadır.Covid-19 pandemiyası dövründə Aclıq və qida çatışmazlığı daha da artıb.

BMT elçisi Covid səbəbiylə qlobal qıtlıq riskinin artdığını söyləyib.Agnes Kalibata deyib ki, qiymət artımı ilə bağlı olaraq aclıq və yoxsulluq içində olan insanlar keçən ilə nisbətən daha çoxdur. Koronavirus böhranı davam etdikcə, dünyada yoxsul yaşayan insanlar qida çatışmazlığı ilə üzləşəcək.BMT baş katibinin 2021-ci il qida sistemləri zirvəsinin xüsusi elçisi Agnes Kalibata bildirib ki, “Covid-19 səbəbiylə qida sistemləri azaldı. Yemək bahalaşdı və hətta bəzi yerlərdə insanlar üçün əlçatmaz oldu. Bu il aclıq keçən ilə nisbətən daha çox olacağı görünür. "

Baş katib sözlərinə əlavə edərək bildirib ki Mütəxəssislər keçən il problemlərin əksəriyyətinin təxirə salıb və həll etməyib. “Əsas təsir ərzaq bazarlarının bağlanması idi. Kilidləmə bazarları bağladı və bu da fermerlərin işlərini çox çətinləşdirdi.Son bir ildə bir çox ölkə qida sistemlərinin işini davam etdirmək üçün əllərindən gələni etdi. İndi bu daha çətindir. Bəzi yerlərdə ərzaq məhsullarının qiyməti xeyli artmışdır. "
Qeyd edək ki Şərqi Afrikada proqnozlaşdırılan quraqlığın daha da artdığı və Şimali Keniya, Somali və Efiopiyanı təsir edəcəyi kəskin ərzaq qiymətləri artımı və çatışmazlığı ilə üzləşən Afrika ölkələrinin vəziyyətinin necə çətin olduğu göz qarşısındadır. tropik Afrika ölkələrində aclıq sayı iki dəfə artır və 175 milyona çatır və əhalinin 37 %-ni təşkil edir, yəni hər üçüncü sakin xroniki olaraq doyunca yemir. Uşaq ölümünün yüksək olduğu bu ölkələrdə ömrün orta uzunluğu heç 50 yaşa da çatmır.Əvvəlki kimi, Cənubi Asiya ölkələrində aclıqdan əziyyət çəkənlərin sayı çoxdur. Burada əhalinin 24 %-ni aclar və doyunca yeməyənlər təşkil edirlər. Asiya ölkələrində ərzaqla bağlı vəziyyətin yaxşılaşması yüksək məhsuldarlı düyü və buğda toxumlarının səpininin genişləndirilməsi və mineral gübrələrdən istifadənin artırılması ilə izah olunur.
Afrkada və dünyanın digər regionlarında aclığın və doyunca yeməməyin başlıca səbəblərini sosial- iqtisadi sahədə, daha dəqiq desək, müasir dövrdə zəif inkişaf etmiş ölkələrdə bərqərar olmuş iqtisadi vəziyyətdə və kənd təsərrüfatının texniki təchizat səviyyəsində axtarmaq daha düzgün olardı. Aclıq içində yaşayan regionların ənənəvi kənd təsərrüfatı özünün məhz bu ölkələrə xas olan geriliyi və mühafizəkarlığı ilə fərqlənir və əməyin məhsuldarlığının aşağı düşməsinə şərait yaradır. Hətta, belə bir fikir də vardır ki, bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrin kənd təsərrüfatında bu gün mövcud olan əmək məhsuldarlığı antik dövrdə Yunanıstanda və Romada olan məhsuldarlıqla eyni, bəzi hallarda isə ondan da aşağı səviyyədədir. Eksperimentlərə və risk etməyə meylli olmayan kəndlilər texniki və aqronomik yeniliklərə çox ləng və həvəssiz reaksiya verirlər. Bu da əhalinin sayının sürətlə artdığı bir şəraitdə ərzaqla bağlı vəziyyəti daha da gərginləşdirir.
Bəlkə bu, qeyri-münasib iqlim amilləri ilə bağlıdır? Müəyyən mənada, bu həqiqətən də belədir. Ən yeni tarixdə davamlılığına və coğrafi əhatəliliyinə görə tayı-bərabəri olmayan, 70-80-ci illərdə Afrikada baş vermiş quraqlıq, sözün əsl mənasında, buradakı ölkələri faciə ilə üz-üzə qoydu. Bir çox illər ərzində yağıntının minimuma enməsi, su axarlarının və quyuların quruması, Qərbi Afrikada – Nigeriya, Seneqal, Şari və s. əsas çay arteriyalarının dayazlaşması quraqlığın öldürücü effektini daha da kəskinləşdirir və aclığın qaçılmaz olduğunu şərtləndirir.
"Bu il proqnozlaşdırılan quraqlıq dövrü keçən ilə nisbətən daha şiddətlidir"
Qıda problemi yaşıyan ölkələrdən basqa digər ölkələr də qiymətlərin artdığını söyləyərək bildiriblər ki, yeməyin qiyməti bəzi hallarda çox sürətlə yüksəlir və bu, həqiqətən bir problemdir. Koronavirus pandemiyasının təhrik etdiyi qlobal iqtisadi böhran davam etdikcə, daha çox ölkədə bu problem görüləcək.
Kalibata, bəzi istisnalar istisna olmaqla, hökumətlərin sərhədlərin bağlanması və ya tariflərin qoyulması barədə BMT-dən erkən xəbərdarlıqlarına qulaq asdıqdan və məhsulun ümumiyyətlə yaxşı olduğunu söylədikdən sonra qida sistemləri böyük ölçüdə sağ qaldı. Ancaq bu uğurlar, insanların qida, pul və ailəyə dəstək ehtiyatlarını tükəndirdikləri və hal-hazırda uzun müddətli bir böhranla üzləşdikləri üçün bir çox əsas problemin son bir ildə daha da pisləşdiyini gizlətmiş ola bilər.
"İqtisadiyyat azaldıqca bu il daha böyük bir təhlükə ilə qarşılaşırıq" dedi. "Bu, bütün dünyada, hər yerdə baş verir. Ölkələr çox problemli bir vəziyyətdədir və asanlaşmır - çətinləşir. Bəzi ölkələr dözdülər, amma nə qədər müddətdir?"
Hökümətlərin əvvəlcədən gözlədiklərindən daha uzun bir böhran planlaşdırması lazım olduğunu və Covid-19 və iqtisadi təsirlərinin öhdəsindən gəlmənin ən az beş il çəkə biləcəyini söylədi. "Bir nömrəli səhv, böhranın qısa olacağını düşündüyümüz, altı ay ola biləcəyini düşündüyümüz idi" dedi. "Lokavtlardan şikayət etmirəm, insanları qorumaq çox vacibdir, ancaq əbədi olmamalıdır."
Yeməyin istehsal sahələrindən paylama mərkəzlərinə və istehlak mərkəzlərinə və sərhədlərin kənarına köçürülməsinin prioritet olduğunu söylədi.
Diqqətə çatdırdı ki, dünyanın aparıcı iqtisadiyyatları tənəzzüllə mübarizə apararkən insanlar daha böyük çətinliklərlə üzləşdikləri üçün hökumətlərin də diqqəti daha geniş iqtisadiyyata təsirlərə yönəlməlidir. "İnsanlar işlərini itirirlər" dedi Kalibata. Bu, indi ən vacib şeydir. İqtisadiyyat azalır və bu, milyonlarla insana təsir göstərir".
Bu ilin sonlarında BMT-nin qida sistemləri zirvəsi “dünyanın qida istehsal və istehlak tərzini dəyişdirmək üçün cəsarətli yeni hərəkətlərə başlamaq” niyyətindədir. Ölkələr qlobal qida sisteminin necə inkişaf etdiriləcəyini araşdıracaq: iqlim böhranından, vəhşi heyvanların itirilməsindən və ətraf mühitə təsirlərdən yaranan təhlükələr, istehlak qaydalarını, qida tullantılarını və qlobal aclığı azaltmaq üçün hansı dəyişikliklər lazım ola bilər,bəzi ölkələrdə obezite böhranı; və Covid-19 epidemiyasından sağalma.