Qırmızı rəngi ilə kosmik səmada parlayan və Romanın müharibə tanrısının adını daşıyan bu ulduz digərlərindən fərqlidir. 1800-cü illərdə teleskopların inkişafı ilə Mars səthində maraqlı dairəvi səth formaları aşkar edilib. Qırmızı planet alimlər tərəfindən yenicə öyrənilən zaman səthində olan dairəvi formaların Mars mədəniyyətinə aid olduğu düşünülürdü. Yeni tədqiqatlar göstərir ki, Marsda süni bir quruluş yoxdur. Əslində, bu gün gördüyümüz quru, zəhərli planet olan Marsda dünya kimi həyat var idi.
1960-cı illərdən bəri elm adamları həm Marsın necə böyüdüyünü və inkişaf etdiyini, həm də Marsın sirli keçmişini və potensialını araşdırmağa başlayıblar. Qırmızı Planeti daha yaxından nəzərdən keçirsək, onun Yerlə bir çox xüsusiyyətlərinin ortaq olduğunu görə bilərik.
NASA-nın verdiyi yeni açıqlamalara görə, Marsda su tapıldı. Bu xəbərlər indi çox yayılsa da, bu, həqiqətən fərqlidir. Əlbəttə ki, bu günə qədər müxtəlif tapıntılar kəşf edilib. Məsələn, Marsın qütb bölgələrində buzlaqların olduğu ortaya çıxdı. Bu dəfə aparılan araşdırmalar planetdə həqiqətən su olduğunu kəşf ediblər. Planetin atmosferinin kosmosda səpələndiyini və onu özünə bir vakum olaraq çəkdiyi bildirilir. Planetdə əvvəllər çox su var idi. Lakin bunların hamısı yerin altına girdi. Ümumiyyətlə, bu günə qədər Marsla bağlı maraqlı iddialar irəli sürülür. Xüsusilə səthdə daim dondurulmuş suyun olması zehinlərdə bir sual işarəsi buraxdı. 
Alimlərin verdiyi açıqlamalara görə səthin altına baxmaq daha çox nəticə verəcəkdir. Milyard illər bundan əvvəl göl və okeanlara ev sahibliyi edən və bir qayaya çevrilən Marsda suyun hara getdiyi sirrə çevrilib. NASA tərəfindən maliyyələşdirilən yeni bir araşdırmada, Marsın pərdəsinin qismən açılmağa başladığı görülüb. Son araşdırmaya görə, Mars səthindəki suyun kosmosda itirildiyi düşünülürdü. Science jurnalında yayımlanan araşdırma üzrə mütəxəssis Eva Scheller, "Qabığın hidratlı mineralları dedikdə, yəni qabığın kristal quruluşunda su mineralları meydana gətirdiyini söyləyirik" dedi. Scheller, ilkin suyun 30-99% arasında bu minerallarda qaldığını təklif edir. 
Erkən Marsda bütün planetimizi 100-1500 metr arasında okean əhatə edəcək qədər suyun olduğu düşünülürdü. Lap qədim zamanlarda Mars maqnit sahəsini itirdiyindən atmosferinin azaldığı və suyunun bu şəkildə itirildiyi ehtimal olunurdu. Ancaq yeni araşdırmanın tədqiqatçıları suyun bir hissəsinin itirildiyini və əksəriyyətinin qaldığını düşünürlər.
Planetdəki meteoritlərlə yanaşı Mars gəzintilərinin apardığı müşahidələrdən istifadə edərək, suyun vacib bir hissəsi olan hidrogenə diqqət yetirilib. Tədqiqatlarda müxtəlif növ hidrogen atomlarının olduğu görülüb. Çoxunun nüvələrində yalnız bir proton olduğu halda, həm 0,02% nisbətində kiçik bir hissədə həm proton, həm də neytron var ki, bu da onları daha ağır edir. Bunlar deyterium və ya "ağır" hidrogen kimi tanınır. Daha yüngül növlər planetin atmosferindən daha sürətli qaçdığı üçün suyun böyük bir hissəsinin kosmosda itirilməsi geridə daha çox deyteriumu tərk edir. Ancaq planetin əvvəllər nə qədər su ilə doldurulduğunu və kosmik gəminin müşahidə etdiyi mövcud hidrogen qaçma sürətini nəzərə alsaq, yalnız mövcud deyterium-hidrogen nisbəti atmosfer itkisi ilə izah edilə bilməz.
Tədqiqatçılar iki mexanizmin birləşməsinin Marsda etibarlı olduğuna inanırlar; suyun planetin qabığındakı minerallarda tutulması və atmosferdə suyun itirilməsi.
Scheller, "Nə vaxt bir qayanız varsa və su ilə qarşılıqlı əlaqədə olarsa, nəmləndirilmiş bir mineral əmələ gətirən bir sıra kompleks reaksiyalar var" deyir. "Kimyəvi aşınma" adlanan bu proses, Marsda tapılan gildə olduğu kimi yer üzündə də baş verir.
Ümumiyyətlə bu günə qədər Marsla bağlı maraqlı iddialar irəli sürülür. Xüsusilə səthdə daim dondurulmuş suyun olması zehinlərdə bir sual işarəsi buraxdı. Alimlərin verdiyi açıqlamalara görə, səthin altına baxmaq daha çox nəticə verəcəkdir. Keçmişdə Marsın səthində 100-1500 metr arasında okeanlar var idi. Bu okean sularının təxminən 80%-i səthin altına girdi. Beləliklə, Marsın səthi tamamilə quruya çevrildi. Ancaq bu vəziyyət həm də mühüm bir fürsət yaratdı. Elm adamlarının verdiyi açıqlamalara görə, Marsda bir koloniya yaratmaq üçün yeraltı sular zirvəyə qaldırılmalıdır. Bunun üçün çox güclü qazma alətləri inkişaf etdirilməlidir. Beləliklə, Mars planetində yeni bir mədəniyyət qurula bilər.
Bakı Dövlət Universitetinin 3 kurs tələbəsi,
Arzu Qurbanlı
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB