Dünya qidasının üçdə biri israf olunur

Birləşmiş Millətlər Təşkilatına (BMT) görə dünya qidasının üçdə biri israf olunur. Dünya səviyyəsində israfın həcmi həqiqətən çox böyükdür. Bu gün dünyada istehsal edilən qidanın 30%-i süfrəyə gəlmədən zibilliyə atılır. ABŞ-da hər il istehsal edilən qidaların 40%-i, Avropada isə 100 milyon ton yemək istehlak edilmir. Qida israfı dünyadakı bir çox insan üçün vərdiş halına gəlib. Bunun nəticəsində israf olunmuş qidalar tullantıya çevrilərək, güclü bir istixana qazı olan metanın sərbəst buraxılmasına səbəb olur.
BMT-yə görə, qida tullantılarının öz ölkəsi olsaydı, ABŞ və Çindən sonra dünyada ən böyük istixana qazı emitenti olardı.

Bəs bu gün israf olunan qida ilə bağlı nə edilir?
Yenilikçi təşkilatlar qidanı geri qaytarmaq və ehtiyacı olan insanlara yenidən paylamaq üçün yollar axtarıblar. Bu cür paylanmanı mümkün edən qruplar və təşkilatlar var. Yalnız ABŞ-da 20-dən çox böyük təşkilat var. Market və mağazalarda ehtiyacımızdan daha çox qida almaq, evdə meyvə və tərəvəzləri xarab etmək və ya yeyə bilməyəcəyimizdən daha böyük hissələr götürmək təbii ehtiyatlarımıza planetə və ətraf mühitə əlavə yük verir. Bu səbəbdən hər gün milyonlarla insanın ac qaldığı bir dünyada qida itkisini və israfını azaltmaq çox vacibdir.
Yemək tullantıları ilə bağlı nə etmək olar?

Yemək itkisi, israf və israfın qarşısını almaq üçün edə biləcəyiniz 14 asan üsul var:
1. Daha sağlam, davamlı bir pəhriz qəbul edin.
Sağlam yaşamağın açarı ilk növbədə insanın nə dərəcədə sağlam qidalanmasındadır. Gün ərzində yediyimiz qidalar orqanizmin gündəlik ehtiyacı olduğu vitamin və mineralları ödəməlidir. Hər bir şeyin ölçüdən artıq qəbul edilməsi, təbii ki, xoşagəlməz halların yaranmasına səbəb ola bilər.
2. Yalnız ehtiyacınız olanları alın.
Yeməklərinizi planlaşdırın. Alış-veriş siyahısı hazırlayın, ona sadiq qalın və qəfil qərar verməyin. Yalnız az yemək sərf etməyəcəksiniz, həm də pula qənaət edəcəksiniz.
3 Çirkin görünən meyvə və tərəvəzləri seçin.
Yeməyi görünüşünə görə qiymətləndirməyin. Qəribə formalı və ya göyərmiş meyvə və tərəvəzlər təsadüfi kosmetik standartlara cavab vermədiyi üçün tez-tez atılır. Bu cür yetişmiş meyvələrdən şirələr və desertlər üçün "tarixə görə istifadə" ilə "zamana görə istifadə" tarixləri arasında böyük bir fərq var. Bəzən qidanın "ən yaxşısından əvvəl" tarixindən daha çox yemək təhlükəsizdir. Artıq yemək yeməyin təhlükəsiz olmadığını bildirən "istifadə tarixi" tarixidir. Trans yağları və konservantlar kimi zərərli maddələr üçün qida etiketlərini yoxlayın və əlavə şəkər və ya duz olan qidalardan çəkinin.
4. Yeməkləri ağılla saxlayın.
Şkafınızın qabağına köhnə məhsulları, arxasına yenilərini qoyun. Soyuducuda qidaların təzə olması üçün hava keçirməyən qablardan istifadə edin.
5. Yemək etiketlərini necə oxumağı öyrənin.
"Tarixə görə istifadə" ilə "Zamana görə istifadə" tarixləri arasında böyük bir fərq var. Bəzən qidanın "ən yaxşısından əvvəl" tarixindən daha çox yemək təhlükəsizdir. Artıq yemək yeməyin təhlükəsiz olmadığını bildirən "istifadə tarixi" tarixidir. Trans yağları və konservantlar kimi zərərli maddələr üçün qida etiketlərini yoxlayın və əlavə şəkər və ya duz olan qidalardan çəkinin.
6. Həmişə kiçik porsiya ilə başlayın
Evə daha kiçik porsiya götürün və restoranlara getdiyiniz zaman daha çox insan üçün böyük porsiya alaraq paylaşın.
7. Yemək qalıqlarına bir şans verin.
Hər şeyi yemirsinizsə, daha sonra dondurun və ya qalıqları başqa bir yeməyin tərkib hissəsi kimi istifadə edin.
8. Yemək tullantılarınızı istifadə edin.
Yemək qırıntılarınızı atmaq əvəzinin. Bu şəkildə qidaları torpağa qaytarır və karbon izinizi azaldırsınız.
9. Yerli qida istehsalçılarını dəstəkləyin.
Yaşadığınız bölgədə böyüyən məhsullar almaq, həyata keçirə biləcəyiniz ən ekoloji hərəkətlərdən biridir. Yerli məhsullar alaraq cəmiyyətinizdəki ailə fermerlərinə və kiçik müəssisələrə dəstək olacaqsınız. Yük maşınları və digər nəqliyyat vasitələri üçün çatdırılma məsafələrini azaldaraq çirklənməyə qarşı mübarizə aparacaqsınız.
10. Mövsümi qidalar yeyin.
Mövsümi qida istehlak etmirsinizsə, mövsümi olmayan qidaya olan tələbat səbəbindən o mövsüm fərqli iqlimi olan ölkələrdən gəlmək və ya daha çox əkinçilik ərazisinə, su istehlakına səbəb olan süni istixanalar qurmaq lazımdır. Bu o deməkdir ki, bu qidalar istehsaldan daşınmaya qədər daha çox karbon izi və sizə çatana qədər daha çox itki yaradır.
11. Daha az su istifadə edin
Susuz qida istehsal edə bilmərik. Fermerlərin qida yetişdirmək üçün daha az su istifadə etməsi vacib olsa da, qida tullantılarının azaldılması onu istehsal etmək üçün istifadə olunan bütün su ehtiyatlarına da qənaət edir. Su israfınızı başqa yollarla da azaldın. Dişlərinizi fırçalayarkən suyu bağlamaq və ya daha qənaətli duş başlıqlarından istifadə etmək kimi.
12. Torpağı və suyu təmiz saxlayın
Bəzi məişət tullantıları təhlükəlidir və heç vaxt adi bir zibil qutusuna atılmamalıdır. Batareyalar, boyalar, cib telefonları, dərmanlar, kimyəvi maddələr, gübrə, təkərlər, mürəkkəb patronları və s. maddələr torpağımıza və su təchizatımıza sızaraq qidalarımıza,təbii mənbələrə zərər verə bilər. Bu, nəticədə qida itkisinə səbəb olur. Zibilinizi düzgün bir şəkildə ayırın.
13. Daha çox meyvə, tərəvəz yeyin.
Həftədə bir dəfə bol vitaminli buğda və taxıla yeməkləri yeməyə çalışın. Bu növ qida daha uzun davam edir və sizi daha sürətli doyuzdurur.
14. Paylaşma.
Yeyə bilməyəcəyiniz qidaları tullamaq əvəzinə paylaşın.

Arzu Qurbanlı