Möhsün Fəxrizadənin öldürülməsi İranın nüvə fiziklərinə qarşı hyata keçirilən 5-ci sui-qəsd idi. İran elmi potensialını necə qoruya bilər? Hansı nəticələr çıxarılmalı və hansı tədbirlər görülməlidir? İranın cavabı nə olacaq? Niyə dünya açıq bir terror hücumunu qınamağa tələsmir? Bütün bunları Prvada qəzetinə politoloq, Yaxın Şərq üzrə ekspert Tofik Abbasov şərh edib. Müsahibəni təqdim edirik.
Müsahibənin əvvəlini oxuyun:
1-ci hissə - https://sia.az/az/news/world/842017.html
2-ci hissə - https://sia.az/az/news/world/842123.html
- Tofik, Sovet İttifaqında heç bir xarici xüsusi xidmət alimlərə nəsə edə bilməzdi, məsələn, Saxarov və digər aparıcı elm adamlarına. Nə üçün düşmən mühasirəsi və davamlı təxribat və terror hücumları qarşısında İran eyni sistemi qurmamalıdır?
- Aparıcı bir fizikin nümayişkaranə qətli, əlbəttə ki, İran rəhbərliyi üçün düşündürücü ciddi bir siqnaldır. Bu ölkə üçün nüvə inkişaf proqramı yalnız şərəf məsələsi deyil, əslində ölüm-dirim məsələsidir. Əlbəttə, indi bunun necə təmin ediləcəyini düşünməliyik.
Natanz qapalı bir şəhərdir. Ancaq qapalıdırsa, niyə Fəxrizadə kimi vacib şəxslər Tehranın ətrafındakı ərazilərdə hər tərəfdə bu qədər açıq gəzirlər? Bunu İslam Respublikasının Nüvə Proqramı Agentliyinin ciddi bir səhvi hesab edirəm.
İran üçün nəticələr
Bu proqram ən bahalı proqramdır və İsrail, qonşu dövlətlər və Amerika Birləşmiş Ştatlarının bundan çox narahat olduğu məlumdur. Bu proqramı məhv etmək fikrini çoxdan bəri bəyan edirlər.
Beləliklə, buna diqqət yetirmək lazım idi:
- birincisi, daha çox qapalılığı və gizliliyi təmin etmək;
- digər tərəfdən, bu insanların həqiqətən xalq arasında olmaması.
Belə vacib bir insanın küçələrdə bu qədər açıq və heç bir tədbir görmədən hərəkət etməsi normal bir qavrayışa sığmır.
Baş verən qətl üzündən əlbətdə ki, İran çox təşvişə düşdü və təəssüfləndi. Cavab tədbiri mütləq görüləcək və ehtiyat tədbirləri gücləndiriləcək.
Tez olacağını düşünmürəm. Tələsik şəkildə hər hansı bir qərar vermək və ya İsrailə, onun bəzi obyektlərinə və ya xalqına qarşı qisas almaq ağılsızlıq olardı.
Hər halda, bütün bu proseslərdən xəbərdar olan Donald Trampın getməsini gözləmək daha yaxşıdır. Prezidentliyinin 4 ili ərzində ərəb ölkələrinin yanında İranı çox korladı. Buna görə amerikalıların bundan sonra nə edəcəyini görməliyik.
- Hər halda, İran Bayden rəhbərliyi altında başqa bir siyasətə ümid etməməlidir. Çətin ki, Bayden 180 dərəcə dönəcək və deyəcək: İran bizim qardaşımızdır. Eyni şəkildə, İrana qarşı təxribat işləri aparılacaq, yalnız ona görə ki, ABŞ-a yaxın olan İsrail həmişə İranın ən pis düşməni olaraq qalacaq.
- Əlbətdə ki, İran, prezident Barak Obamanın rəhbərliyi altında Vyana müqaviləsi imzalanarkən belə, heç vaxt özünü Demokratlar barədə aldatmamışdır. İranda çox həyəcan və şənlik var idi, insanlar nəfəs aldılar, çünki nəhayət İranın nüvə proqramı əsas həll yolunu tapdı.
Vaşinqton ilə Tehran arasında çox əhəmiyyətli bir qarşılıqlı əlaqə kanalı olaraq İran xarici işlər naziri Cavad Zərif və ABŞ Dövlət Katibi Con Kerri arasında bu günə qədər davam edən əla münasibətlər var idi.
İranın heç bir ümidi yoxdur
Ancaq Barak Obama daha yaxın bir dialoqa başlamaq təklifi verəndə İranın ali lideri dedi ki, yox, danışacaq bir şeyimiz yoxdur, çünki öz fəaliyyət proqramımız var, regional siyasətdə heç kimə güzəştə getməyəcəyik. Öz prioritetlərimiz, öz baxışlarımız var, öz yolumuzla gedirik.
İran heç vaxt, heç olmasa ali liderinin ağzından heç bir zərrə qədər də ABŞ-la yaxınlaşa, bir dialoqa başlaya biləcəklərini demədi.
Donald Tramp bunu çox yaxşı bilirdi və bu səbəbdən belə açıq, alovlu bir anti-İrançılıq kursunu tutdu və İsrail və ərəb qonşuları ilə açıq şəkildə bu ölkəyə qarşı işləməyə başladı.
Qərb yalanının xaosu
Bu anti-İran isterikasının zirvəsi general Qasım Süleymaninin öldürülməsi idi. İndi İran İslam Respublikasına qarşı dövlət terroru siyasətinin davamını görürük.
Dəhşətli şey budur ki, dünya birliyi üçün bütün bunlar soyuqqanlı keçdi, heç bir reaksiya olmadı. Düzdür, Moskva qınadı, Ankara qınadı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri də qınadı.
Avropa İttifaqının Xarici işlər üzrə Ali Komissarı Josef Borel tərəfindən çox qəribə bir açıqlama verildi. Təəssürat budur ki, bir növ cansıxıcı hadisə baş verib. İranlılara rəğbətini bildirir, təmkin və dözümlülüyə çağırır.
Rusiya Federasiyası, Çin Xalq Respublikası və İran İslam Respublikasının maraqlarından söz düşəndə Qərb icması həmişə prinsipial məsələlərdə çox yalançı mövqe tutmuşdur.
Tərcümə etdi: Elçin Bayramlı
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB