Erməni “alimləri”nin təhrifçilik fəaliyyəti

Erməni “alimləri” əsrlər boyu yaranmış Gürcüstan və Ermənistan xalqları arasındakı dostluq münasibətlərini və münasibətlərini təhrif etməklə, o cümlədən gürcü kitabələrini silərək onları erməni yazıları ilə əvəz etməklə Gürcüstanın maddi və mədəniyyət abidələrinin mənimsənilməsinə kömək edən bu meyillərin möhkəmlənməsində xüsusi rol oynamışlar. “Alimlər”in bəziləri isə guya Cavaxetiyanın XX əsrin əvvəllərində və bu günə qədər gürcülərin qazandıqları qədim erməni diyarı olması barədə cəfəng fikirlər irəli sürürlər ki, kiçik bir gürcü diasporu da bunun intensiv şəkildə istismarını həyata keçirir .

Regionda ekstremist tendensiyaların inkişafında rus hərbi bazası kifayət qədər mənfi rol oynamışdır ki, onun da işçilərinin 70%-i yerli əhali idi. Faktiki olaraq, məsələ Ermənistan-Rusiya bazası ilə əlaqədar olmuşdur, bu baxımdan onun məqsəd və vəzifələrini, məlumat bazasının girişində General Paskeviçin portreti ilə asılmış “bu torpağa qorxmadan sahib ol. Rus ordusu səni qoruyacaq” yazısı əyani şəkildə sübut edir .

Qeyd etmək yerinə düşər ki, Cavaxetiyanın erməni əhalisi məhz rus hərbi bazasının köməyi ilə xeyli miqdarda odlu silah yığmış, onların köməyi ilə isə ekstremist ruhlu yerli əhali Gürcüstan hakimiyyətinə tez-tez təzyiqlər göstərmişlər.

Cavaxetiya gənclərinə son dərəcə mənfi təsir göstərən bir məqam, Ermənistan məktəblərində tarixin İrəvanda tərtib edilmiş, Ermənistan-Gürcüstan münasibətlərinin və region tarixinin bir çox epizodlarının təhrif olunduğu eləcə də həqiqətə uyğun olmayan proqram və dərsliklərin əsasında öyrədilməsidir. Anlaşılmazlıqların aradan qaldırılması üçün Zaqafqaziya tarixçilərinin Zaqafqaziya xalqlarının ümumi tarixini tərtib etmələri, eləcə də Zaqafqaziya ölkələrinin və xalqlarının çoxəsrlik hadisələrini və tarixi faktlarını obyektiv və düzgün şəkildə təsvir etmələri daha yaxşı olardı.

Cavaxetiya əhalisinin çox ağır sosial-iqtisadi və məişət şəraitinə diqqət yetirməmək olmaz ki, bu da bir tərəfdən yerli erməni əhalisinin Gürcüstanın mərkəzi hakimiyyətinə qarşı narazılığını artırmış, digər tərəfdən isə regionun azsaylı gürcü əhalisinin Gürcüstanın daxili rayonlarına miqrasiyası prosesinə səbəb olmuşdur.

Bu vəziyyəti nəzərə alaraq, Gürcüstan Milli Akademiyasının regional elmi-tədqiqat xidməti, cari əsrin əvvəllərində Gürcüstanın sabiq prezidenti cənab E.Şevardnadzeni “Cavaxetiya təsərrüfatının bərpası və inkişafı, region əhalisinin məşğulluğunun və məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması proqramı” layihəsini işləyib hazırlamışlar ki, buna cavab verilməsi məqsədi ilə də prezidentin dəftərxanasından cənab Q. Baramidzenin o zamankı qubernatoru tərəfindən göndərilmiş və bununla da hər şey başa çatmışdır.

Gürcüstan Milli Akademiyası, hazırda regionun intellektual qüvvələri ilə birlikdə Axalkələk və Ninotsmind rayonlarının inkişafı ilə bağlı konkret tədbirlərin, icraçıların, həyata keçirilmə müddətlərinin, o cümlədən, əmək, maddi və pul xərclərinin, eləcə də gözlənilən sosial və iqtisadi səmərənin nəzərdə tutulacağı müvafiq geniş proqramı işləyib hazırlamağa hazırdır.

Cavaxetiyada ağır demoqrafik vəziyyət, ilk növbədə, erməni əhalisi üçün faydalı deyildir, çünki bu vəziyyət onların özünütəcrid etməsinə və əhalinin, xüsusilə də gənclərin separatçı əhval-ruhiyyəsinin inkişafına kömək edir. Bununla əlaqədar olaraq, əhalinin sosial-iqtisadi və məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması ilə yanaşı, regionun demoqrafik vəziyyətinin yaxşılaşdırılması üçün də təsirli tədbirlər görmək lazımdır.

Son illər Cavaxetiyada erməni əhalisinin (Qokio, Okami və s. kəndlər) gürcü kəndlərinə məskunlaşması meyli müşahidə edilir. Gürcüstan və gürcü kəndlərinin son dərəcə məhdud olduğu bir şəraitdə isə belə bir vəziyyət arzuolunmazdır, çünki bu, gürcü əhalisinin regiondan miqrasiyasına səbəb ola bilər.

Yaranmış vəziyyətdən çıxmaq üçün, ilk növbədə, əvvəllər miqrasiyaya uğramış gürcü əhalisinin və onların nəslinin Cavaxetiyaya qayıtmasını təşviq etmək lazımdır. Bununla yanaşı, Cavaxetiyada baş vermiş təbii fəlakətlər (zəlzələlər, daşqınlar və s.) üzündən Gürcüstanın digər regionlarının sakinlərinin məskunlaşmasını da hər vasitə ilə təşviq etmək lazımdır.

Axalkələk şəhərinin ətrafında məskunlaşmış Çıldır vilayətinin Veli qəsəbəsinin erməniləşmiş gürcü katoliklərinin nəslinə yardım göstərmək və onların öz uzaq əcdadlarının vətəndaşlığını könüllü surətdə bərpa etmək məqsədəuyğundur.

Regionda ötən əsrdə ləğv edilmiş bəzi gürcü kəndlərinin bərpası arzu olunandır. Onların sırasına, ilk növbədə, müsəlmanların regiondan 1944-cü ildəki deportasiyasından sonra qonşu Okami kəndində məskunlaşdıqları Kilda kəndini də aid etmək olar. Kilda kəndinin əhalisinin bir hissəsi Gürcüstanın daxili regionlarına köçürülmüşdü.

Keçmişdə Kilda kəndi regionun nüfuzlu kəndlərindən biri sayılırdı. XI əsrdə kənddə, hətta Romanovlar sülaləsinin dövründə tikilmiş, demək olar ki, dağılmış Müqəddəs Georgi kilsəsi bu kəndin mərkəzində ucaldılmışdır. Bununla yanaşı, keçmişdə olduğu kimi, Romanovlar sülaləsinin dövründə də kənddə yeddi illik məktəb fəaliyyət göstərmişdir. Bu kənddən çıxanların çoxu, eləcə də onların nəsli respublikanın tanınmış alimləri və görkəmli xadimləri olmuşlar ki, bunlara da misal olaraq Gürcüstan SSR EA-nın akademiki Şalva Ekvtimoviç Mikeladzeni, onun oğlu texniki elmlər doktoru, professor Merab Mikeladzeni; tanınmış həkim, rentgenoloq, professor David Alekseeviç Mikeladzeni; tanınmış alim, mədənçi, Gürcüstanın Elm və Texnika üzrə Dövlət Mükafatı laureatı, texniki elmlər doktoru, professor Aleksey Mikeladzeni; Sovet ordusunun görkəmli hərbi komandiri, general - mayor Mixail Qarsevanoviç Mikeladzeni, polkovnik Georgi Nadiradzeni, məşhur opera müğənnisi Nutsa Mikeladzeni; tanınmış şair Soso Balaxadzeni və başqalarını göstərmək olar. Bu kəndin köhnə sakinləri və onların nəvələri, hazırda rəsmi hakimiyyətin dəstəyi ilə bu məşhur kəndin bərpasına dair nəcib bir işə birlikdə daxil olmağa hazırdır.

Real gücü, Cavaxetiyada bu günə qədər qalan, çətin iqlim şəraitində çalışqanlığı, dürüstlüyü və iddiasız həyatı ilə həmişə fərqlənən duxoborlara vermək lazımdır.

1944-cü ildə deportasiya olunmuş müsəlman-mesxlərin (gürcülərin) və onların nəslindən olan məhdud saydakı kontingentin bəzi kəndlərdə (Dankali, Okami, Azmana, Kartsebi, Miraşxani, Marqastani, Tmoqvi, Tsunda, Nakalakevi və s.) məskunlaşdırılması olduqca faydalı ola bilər.

Cavaxetiyadakı demoqrafik vəziyyət regionun inzibati-ərazi islahatının aparılması zamanı əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşacaq. Xüsusən də, Axalkələk, Ninotsmind və Aspind rayonunun bir hissəsinin kanyon boyunca, Kür çayının yuxarısındakı Axalkələk rayonu ilə, digər hissəsinin Ahalsıx və Adıqen rayonları ilə, qalan hissəsinin isə Aspind rayonu ilə Axalsıx rayonuna birləşdiyi zaman bu baş verə bilər. Borjom rayonu isə öz əvvəlki sərhədlərində qalacaqdır.

Gürcüstanda Axalkələk hərbi bazasının yerləşməsi ilə bölgənin demoqrafik vəziyyəti də xeyli yaxşılaşa bilər, o cümlədən, belə bir vəziyyətdə burada həm də yerli əhalinin hərbi xidmətə çağırışçıları da xidmət edə bilər. Bu halda isə bəzi ekstremistlərin regionun yerli əhalisinin özlərini təhlükəli hiss edəcəklərinə dair iddialarını isə əsaslı hesab etmək olmaz. Axalkələk şəhərinin köhnə əhalisi yaxşı xatırlayır ki, İkinci Dünya müharibəsi dövründə və ondan sonrakı dövrdə Axalkələkdə Gürcüstanın qoşun hissələri yerləşmişdi, Sovet-Türkiyə sərhədinin o biri tərəfində isə türk ordusunun sanballı qüvvələri yerləşmişdi ki, onlar da özləri üçün münasib olan bir vaxtda Bakı neftinin, Çiatur manqanının eləcə də, Tkibul və Tkvarçel kömürünün ələ keçirilməsi məqsədilə Sovet İttifaqına qarşı müharibəyə başlamağı gözləyirdilər. Samtsxe-Cavaxetiyanın sakinləri, o cümlədən erməni əhalisi özlərini tamamilə təhlükəsiz hiss edirdilər. Bununla yanaşı, dağların yerli əhalisi Axalkələkin Gürcüstan hərbi hissələrinin köməkçi təsərrüfatında işləmiş, gürcü zabitlərinin ailələri isə ermənilərin evlərində yaşamışlar. O illərdə ermənilərin çoxu gürcü dilində danışa bilirdi.

Yuxarıda göstərilən tədbirlərin ardıcıl şəkildə həyata keçirilməsi, Cavaxetiyanın monoetnik bölgəsini çoxmillətli bir dost bölgəsinə çevirməyə imkan verəcəkdir ki, bu da ekstremist görüşlərə və hər hansı qanunsuz tələblərə dair zəmin yaradacaqdır.

Sonda qeyd etmək istəyirəm ki, Cavaxetiya - Gürcüstan, Ermənistan və Türkiyə arasındakı yolların qovşağında çox əhəmiyyətli strateji mövqeyə malikdir və ona görə də bu region Gürcüstan hökuməti tərəfindən xüsusilə ciddi diqqət tələb edir. Regionda xalqların və insanların qarşılıqlı surətdə razı olmamasının və inamsızlığının istənilən səbəbi aradan qaldırılmalıdır və qaldırıla bilər. İlk növbədə, əhalinin sosial-iqtisadi və məişət şəraitinin yaxşılaşdırılmasına və regionda demoqrafik vəziyyətin düzəlməsinə böyük diqqət yetirilməlidir. Cavaxetiya gürcü və qeyri-gürcü əhalisinin birgə şəkildə yaşaması üçün ölkənin nümunəvi bölgəsinə çevrilməlidir. Bu bölgənin hər bir sakini ölkənin şərəfini, konstitusiyasını və qanunlarını qoruyaraq Gürcüstanın layiqli və səlahiyyətli vətəndaşı olduğunu hiss etməlidir. Bölgədə istənilən qanunsuz təzahürlər aradan qaldırılmalıdır. Yerli əhalidən illər boyu qanunsuz olaraq yığılmamış odlu silahlar götürülməlidir.

Vahid Ömərov

f.ü.f.d. dos

Bu yazı Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə "İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, vətəndaşların hüquqi, siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial və siyasi fəallığının artırılması" istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb