Ermənilər azərbaycanlıların hüquqlarını kütləvi surətdə pozublar

Azərbaycan Ermənistana beynəlxalq humanitar huququn tələblərini yerinə yetirməyi və təmas xəttinin yaxınlığındakı qəsəbələrdə yaşayan azərbaycanlı mulki əhalinin olumu ilə nəticələnən atışmaları dayandırmağı tovsiyə etmişdir. Azərbaycan bildirmişdir ki, Munaqişənin yeganə həll yolu Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən Ermənistan silahlı quvvələrinin cıxarılması ola bilər. Azərbaycan umid edir ki, beynəlxalq ictimaiyyət işğal olunmuş əraziləri azad etmək və azərbaycanlılara qarşı muharibə cinayətləri torədən şəxsləri qanun qarşısında məsuliyyətə cəlb etmək ucun Ermənistana təzyiq gostərəcək.

Azərbaycan, həmcinin torpaqlarının 20 faizinin Ermənistanın işğalı altında olduğunu vurğulamışdır və bildirmişdir ki, təcavuzkar dovlət kimi Ermənistan Azərbaycana qarşı davranışına gorə cavab verməlidir, Ermənistandan fərqli olaraq Azərbaycan sulhsevər dovlət olmuşdur və oz qonşularına qarşı ərazi iddiası qaldırmamışdır, Azərbaycan hec vaxt oz torpaqlarında ikinci erməni dovlətinin yaradılmasına icazə verə bilməz.

Azərbaycan Hokuməti qacqınların və məcburi kockunlərin sosial-iqtisadi vəziyyətini yaxşılaşdırmaq və onların oz ana yurdlarına təhlukəsiz şəkildə qayıtmaq huququnun gələcəkdə həyata kecirilməsini nəzərdə saxlamaqla cəmiyyətə inteqrasiyalarına komək etmək məqsədilə bir sıra kompleks tədbirlər həyata kecirməyə davam etmişdir.

2015-ci ildə Avropa Məhkəməsi azərbaycanlı məcburi kockunlərlə bağlı iş uzrə Ermənistan əleyhinə hokm cıxarmışdır ki, bu da Azərbaycan ərazisinin bir hissəsinin Ermənistanın işğalı altında olması faktını təsdiqləyir. Bu hokm hələ də Ermənistan tərəfindən yerinə yetirilməyib.

Qacqınların və məcburi kockunlərin sosial mudafiəsini təmin etmək məqsədilə otən 24 il ərzində budcədən orta hesabla 6.6 milyard manat vəsait ayrılmışdır. Sahibkarlığa Komək Milli Fondu vasitəsilə təxminən 2000 nəfər məcburi kockunə sahibkarlıq fəaliyyətini maliyyələşdirmək ucun umumilikdə 44 milyon manat guzəştli kredit verilmişdir. Bunun nəticəsində qacqınlar və məcburi kockunlər arasında yoxsulluğun səviyyəsi 75 faizdən 12 faizə qədər azalmışdır.

Məcburi kockunlər kommunal xidmət xərclərini və dovlət ali və orta təhsil muəssisələri uzrə təhsil haqlarını odəməkdən azad olunmuşdurlar. Dağlıq Qarabağ regionu və onun ətrafındakı yeddi rayon daxil olmaqla Azərbaycan ərazisinin 20 faizinin Ermənistan tərəfindən işğalı olkədə insan huquqlarının tam şəkildə reallaşdırılması ilə bağlı əsas maneələrdən biri olmuşdur. Silahlı hucumlar zamanı Ermənistan beynəlxalq humanitar huququn tələblərini pozmuş, eyni zamanda Azərbaycan vətəndaşlarını, girov goturulmuş şəxsləri və muharibə əsirlərini məhkəməsiz-istintaqsız edam etmiş, onları Azərbaycan Ali Məhkəməsinin sədri Ramiz Rzayev Azərbaycanın Avropa Şurası, o cümlədən CEPEJ ilə məhkəmə-hüquq sahəsində uğurla əməkdaşlıq etdiyini vurğulamış, hakimlərin müstəqilliyinin təmin olunmasını, vətəndaşlara keyfiyyətli hüquqi xidmətlərin göstərilməsini, məhkəmələrdə şəffaflığın artırılmasını, informasiya-kommunikasiya texnologiyalarının tətbiqini qeyd etmiş, Ermənistan-Azərbaycan, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi, Ermənistan tərəfindən torpaqlarımızın 20 faizinin zəbt olunması faktını qonaqların diqqətinə çatdırmışdır.

işgəncələrə və digər qəddar, qeyri-insani və ləyaqəti alcaldan rəftara məruz qoymuşdur. Ermənistanın işğalcı siyasəti nəticəsində Azərbaycana 818 milyard dollar həcmində maddi ziyan dəymişdir.

24. Ermənistan tərəfi Azərbaycanın məruzəsi zamanı dord dəfə fikir bildirmiş və Azərbaycanın təqdim etdiyi məlumat və faktların duzgun olmadığını və icmalın tələblərinə cavab vermədiyini qeyd etmişdir. İşci Qrupu siyasi və ya munaqişə ilə bağlı məsələləri muzakirə etmək səlahiyyətinə malik deyildi. Azərbaycan icmal prosedurundan “yanlış olaraq” oz ərazi butovluyunu bərpa etmək məsələsi kimi təqdim etdiyi “Dağlıq Qarabağ əhalisinin oz muqəddəratını təyinetmə huququ”na xələl gətirmək məqsədilə munaqişəyə subyektiv yanaşmasını ifadə etmək ucun istifadə etməyə calışmışdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı da daxil olmaqla, beynəlxalq ictimaiyyət Avropa Təhlukəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatının Minsk qrupunun Dağlıq Qarabağ munaqişəsinin həlli ucun yeganə beynəlxalq mandata malik format olduğunu təsdiqləmişdir. Bu səbəbdən, Ermənistan Dağlıq Qarabağ munaqişəsinin gundəmə gətirilməsinə və Azərbaycan tərəfinin milli məruzəsində və şifahi nitqlərində qeyd olunan yanlış məlumatlara etirazını bildirmişdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlukəsizlik Şurasının qətnamələrinə istinad edərək Ermənistanı təcavuzkar dovlət kimi tanıtmaq cəhdləri tamamilə yanlış idi və bu qətnamələrin məzmununun manipulyasiyası idi.

25. İnsan Huquqları Şurasının Prezidenti bildirmişdir ki, butun numayəndə heyətləri insan huquqları ilə əlaqədar məsələlərə şərh bildirmək və onlarla bağlı qeyd goturmək və fikirlərini ifadə etmək huququna malikdirlər; məruzəsi nəzərdən kecirilən Dovlətə oz fikirlərini ifadə etmək huququ verilmişdir. Lakin universal dovri icmal prosesi Uzv Dovlətlər arasında movcud olan mubahisəli məsələləri muzakirəyə cıxarmaq və həll etmək məqsədi daşımır. Muzakirələr zamanı ikitərəfli munasibətlərlə bağlı məsələlərə toxunulmamalı və İşci Qrupunda bu məsələlər gundəmə gətirilməməlidir.

Ermənistanın qaldırdığı məsələlərə cavab olaraq Azərbaycan tərəfi aşağıdakıları qeyd etmişdir: “Azərbaycan polemikaya cəlb olunmaq istəmir, əksinə, tarixi faktlara, başlıca olaraq Azərbaycan ərazilərinin Ermənistan tərəfindən işğal olunması və həmin ərazilərdə azərbaycanlılara qarşı etnik təmizlənmənin aparılması nəticəsində azərbaycanlıların insan huquqlarının kutləvi şəkildə pozulması və bu səbəbdən olkədə insan huquqlarının tam şəkildə həyata kecirilə bilməməsi faktına diqqət cəkmək istəyir”.

Dövlət başçısı İlham Əliyev çıxışınlarının birində Ermənistanın təcavüzkar siyasətindən əl çəkmədiyini bir daha bəyan edərək işğalçı dövlətin aparılan danışıqlar prosesini mənasız etməyə çalışdığını bildirmişdir. Belə ki, Azərbaycan Prezidenti bəyan etmişdir ki, Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyi bu dövlətin sülh istəmədiyini, işğal edilmiş əraziləri azad etmək fikrində olmadığını və bacardığı qədər status-kvonu saxlayaraq danışıqlar prosesini müddətsiz etməyi arzuladığını göstərir. Dövlət başçısı İlham Əliyev münaqişənin Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində, beynəlxalq hüquq prinsiplərinə əsaslanaraq həll olunmasına hazır olduğunu bir daha vurğulamışdır. Hazırda münaqişənin nizama salınması prosesi Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri kimi müəyyənləşdirilmişdir. Aparılan danışıqların gedişi konfidensial səciyyə daşısa da, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu gün danışıqlar masası üzərində bütün işğal edilmiş Azərbaycan torpaqlarının qaytarılması və məcburi köçkünlərin öz doğma yurdlarına qayıdışı məsələlərinin mövcudluğunu bildirmişdir. Bununla yanaşı, Ermənistanın danışıqlar prosesini süni şəkildə uzatdığını və bu taktikanın heç bir perspektivinin olmadığını söyləyən dövlət başçısı İlham Əliyev nə bu gün, nə on il, nə də yüz il sonra Dağlıq Qarabağın müstəqil olmayacağını vurğulamışdır. Bu səbəbdən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev dəfələrlə bəyan etmişdir ki, Azərbaycan torpağında ikinci erməni dövlətinin yaradılmasına Azərbaycan dövləti və xalqı heç vaxt imkan verməyəcək. Dağlıq Qarabağa yalnız Azərbaycanın tərkibində hər hansı bir status verilə bilər. Lakin bu Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində mümkündür. Bu prinsipdən kənarda heç bir məsələnin həll oluna bilməyəcəyini bildirən dövlət başçısı Azərbaycanın bununla əlaqədar öz prinsipial mövqeyindən geri çəkilməyəcəyini bəyan etmişdir.

tərəfindən girov goturulmuşdurlər. Azərbaycanın Xocalı rayonunda Ermənistanın torətdiyi və uşaqlar, qadınlar və yaşlılar da daxil olmaqla təxminən 700 nəfər azərbaycanlının qətli ilə nəticələnən soyqırımın acdığı yara hələ də sağalmayıb”. Azərbaycan Ermənistanı BMT Təhlukəsizlik Şurası tərəfindən qəbul olunmuş və Azərbaycan ərazilərinin tamamilə azad edilməsini və məcburi kockunlərin oz doğma yurdlarına təhlukəsiz və layiqli şəkildə qaytarılmasını nəzərdə tutan qətnamələrə əməl etməyə cağırmışdır.

Artıq beynəlxalq aləm də erməni təcavüzü ilə bağlı məlumatlıdır və bu, uzun və gərgin fəaliyyətin nəticəsidir. Son zamanlar əcnəbi jurnalistlərin, alimlərin və siyasətçilərin erməni təcavüzü ilə bağlı çıxışları bu qəbildəndir və müsbət tendensiyadır. Rusiyalı alim, tarixçi, siyasi şərhçi Oleq Kuznetsov bildirib ki, Dağlıq Qarabağ məsələsində Azərbaycanın mövqeyi tam ədalətli, qanuni və hüquqi cəhətdən nöqsansızdır: “Dağlıq Qarabağ və onun ətrafındaklı 7 rayon Ermənistan Respublikası tərəfindən işğal olunub. Bu ərazidə heç bir Artsax dövləti mövcud ola bilməz. Bundan başqa, Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü dövlətlərarası müharibə deyil, bu transmilli erməni terrorizminin Azərbaycan xalqına və onun suveren dövlətinə qarşı təcavüzüdür. Buna görə də indi Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində Artsax adlandırılan qurum əslində terrorçu dövlətdir. Bu dövlət həm təşkilatlanma forması baxımından, həm fəaliyyət metodları, həm də mahiyyət etibarilə başqa bir terrorçu dövlət – Suriya və Livan ərazisində fəaliyyət göstərən İŞİD İslam Dövlətindən çox da fərqlənmir”.

Vahid Ömərov

Fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru,dosent