Xarici investorlar ölkəmizdə hansı sahələrə maraq göstərir? - ARAŞDIRMA

Hazırda maliyyə resurslarının çatışmazlığı və müasir texnologiyalardan geri qalması şəraitində dövlətlərin qarşısında xarici investisiyaların cəlb edilməsi vəzifəsi durur. Bu məqsədlə ölkələr həm dövlət, həm də regional səviyyədə xarici kapitalın cəlb edilməsi üzərində çalışırlar. İnsan amili və investorun maraqları nəzərə alınır. Bu sahənin nəzəri və hüquqi əsasları təkmilləşdirilir.

Böhrandan çıxmaq, region iqtisadiyyatının ilkin bərpası kimi məqsədlərə nail olmaq üçün xarici investisiyalar həyati əhəmiyyət kəsb edir.

Lakin yerli maraqlar heç də həmişə xarici investorların maraqları ilə üst-üstə düşmür.

Sərmayədarlar, investisiyaların xarakterindən və formasından asılı olmayaraq, öz sərmayələrini həm natura, həm də dəyər baxımından geri qaytarmaq üçün investisiya qoymağı əsas məqsəd qoyurlar. Bu halda təbii forma məhsulun real həcmi kimi investisiyanın qaytarılmasını nəzərdə tutur. Dəyər ifadəsi pul formalarının və münasibətlərinin müxtəlif formalarını ifadə edir.

Ona görə də onların maraqlarını nəzərə almaq lazımdır. Eyni zamanda, onların hərəkətlərini cəlb etdikləri iqtisadi problemlərin həllinə yönəltmək lazımdır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Elmi tərifə görə, investisiyalar mənfəət əldə etmək məqsədi ilə iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə qoyulan uzunmüddətli investisiyalardır.

Xarici investisiyaların növləri

Real investisiyalar, yaxud birbaşa investisiyalar sənaye, ticarət, xidmət sahələrində - bilavasitə müəssisələrdə kapital qoyuluşu formasında ifadə olunur.

İnvestisiya portfeli və ya maliyyə vəsaitləri xarici səhmlərin, istiqrazların və qiymətli kağızların alınmasına sərf olunur.

Sənaye və kommersiya korporasiyalarına, banklara və digər maliyyə institutlarına orta və uzunmüddətli beynəlxalq kreditlər şəklində investisiyalar da mövcuddur.

Xarici investorlar həm yerli istehsala, həm də ixracyönümlü istehsala sərmayə qoyurlar.

Xarici investorlar üçün regionların investisiya cəlbediciliyində ən mühüm amillər regionun nəqliyyat-coğrafi mövqeyi və regional hakimiyyət orqanlarının mövqeyidir. Əgər region təbii sərvətlərin böyük təchizatı və müxtəlifliyi ilə seçilmirsə, regionun mövcud rəqabət üstünlüklərini tam reallaşdırmağa imkan verən investorlarla məhsuldar - qarşılıqlı faydalı işə və biznes üçün rahat iş şəraitinin yaradılmasına etibar etmək lazımdır.

Aİ-nın 14 ölkəsi xarici investisiyaların yoxlanılması alətlərindən istifadə edir, lakin indiyə qədər onlar struktur və əhatə dairəsinə görə fərqlənirlər. Avropa ölkələrinin ümumi nizamnaməsi var.

Belə ki, hər il martın 31-dək dövlətlər Avropa Komissiyasına nə qədər pul və kimdən cəlb etdikləri barədə hesabat verirlər. Onlar həmçinin bir-biri ilə bu cür məlumat mübadiləsi apara, mümkün risklər barədə xəbərdarlıq edə və hətta təhlükəsizlik riski olduğu halda başqa ölkədə əməliyyatı bloklaya bilirlər.

İqtisadçı-ekspert Elman Sadıqov: "İnvestisiya fəaliyyəti haqqında Azərbaycan Respublikasının qanunu 2022-ci il 22 iyun tarixində qəbul olunub. Və bu qanun layihəsində hər hansı bir investoru maraqlandıran əksər suallara cavab verilib".

Dünyada xarici investisiya necə tənzimlənir sualına sualımızı Elman Sadıqov belə cavablandırıb : "Ümumi olaraq 2 cür investisiya var: Birbaşa investisiya və portfel investisiya. Partfel investiya daha çox inkişaf etmiş və inkişaf etməkdə olan ölkələrdə tətbiq olunur və bu investisiyanın tətbiq olunmasının ilkin şərti həmin ölkədə birjaların olmasıdır. Faktiki olaraq partfel investisiyalarda məsələlərin birjalarda səhmlərin vəsaitlərin qoyulmasıdır. Partfel investisiyası daha çox qiymətli kağızlar bazarı vasitəsilə xarici investorların ölkəyə cəlb olunması deməkdir. Burda xaricdən gələnlər ölkədə müxtəlif layihələrdə də iştirak edə bilərlər hazır müəssələrini səhmlərini də ala bilərlər, pay sahibi də ola bilirlər".

İqtisadçı ölkəmizdə portfel investisiyanın inkişaf etmədiyini də vurğulayıb: "Təəssüf ki, hal-hazırda ölkəmizin portfel invstisiya ilə bağlı imkanları məhduddur. Bunun da əsas səbəbi ölkəmizdə qiymətli kağızlar bazarının tam olaraq inkişaf etməməsidir.

Xarici investorlar hər hansı ölkədə o sahəyə maraq göstərirlər ki, ilk növbədə o ölkənin özü həmin sahəyə xarici investor cəlb etməkdə maraqlı olsun. Bu önəmli bir şərtdir. Bütün ölkələrdə bir çox sahələr var ki, xarici investorlar üçün qapalı olur və yaxud ayrı-ayrı sahələrdə xarici investisiyalar üçün limitlər qoyulur. Bu yoldan nəzarət paketin tamamilə onların əlində olmaması üçün istifadə olunur. İkinci əsas məsələ həmin ölkədəki siyasi və iqtisadi stabillikdir. Sonrakı yerdə qanunvericilik bazası, hüquq məsələsi gəlir. Qanunvericilik bazamız hal-hazırda təkmilləşir və investorların mənafelərinə uyğun bir çox qanunlar qəbul edilməkdədir. Qanunvericilikdə tez-tez baş verən dəyişikliklər investorları ən narahat edən məsələlərdəndir. Ümumiyyətlə götürəndə investorlar daha çox nəqliyyat sisteminə marağı var. Neft- qaz sektoru, kənd təsərrüfatı sahəsi də onların maraq daxilində olan sahələrdir.

Bu sahəyə daha çox Türkiyə, Rusiya investorları maraq göstərir. Düşünürəm ki, ölkəmiz üçün ən önəmli məsələlərdən biri xidmət sektoruna investorları cəlb etməkdir. Çox arzu edərdim ki, turizm sektorunda xarici investorlarla işləyək və xidmətin keyfiyyətinin artırılması məsələlərində daha yeni nələrsə öyrənmiş olarıq. Xarici ölkələrdən investorları cəlb etmək üçün bir çox imkanlarımız var. Bizim üçün hazırda mütəffiqlərimizdən investorların cəlb olunması daha önəmlidir. Tutaq ki, İtaliyada, Türkiyədən olan iş adamları çox böyük işlər görə bilərlər. Burada yeganə önəmli olan məsələ investisiyanı qoyub pul qazanmaqdır. Ümumiyyətlə bütün dünyada hazırda intertnativ enerjiyə keçid məsələsi var".

Havar Şəfiyeva