Hamı niyə xəstədir? - ARAŞDIRMA

İnsanın bədəni sağlam olanda beyni də sağlam olar. Bununla siz daha xoşbəxt insan olursunuz. Bildiyimiz kimi, son günlər uşaqlar və böyüklər arasında ciddi qrip simptomları olan xəstəlik yayılıb. Bəs, bu nədən qaynaqlanır? Ölkədə demək olar ki, 100 nəfərdən 90-ı xəstədir. Bu xəstəlikdən özümüzü necə qorumalıyıq? Hansı addımlar atılmalıdır? SİA mövzu ilə bağlı araşdırma aparıb.

Tənəffüs yolu infeksiyaları, Strep A, qrip kimi bir sıra tanınmış bakteriya və viruslar yeni epidemiya nümunələri ilə ortaya çıxır ki, bu da həkimləri və valideynləri narahat edir.

Rabia Ağa Nyu Yorkdakı Maimonides Uşaq Xəstəxanasının uşaq yoluxucu xəstəliklər şöbəsinin müdiridir. Ağa bildirir ki, qış aylarında baş verən və tənəffüs yollarının infeksiyalarına səbəb olan respirator sinsitial virus (RSV) epidemiyası artır. Yetkinlərdə soyuqdəymə kimi hiss edilən bu virus bəzi kiçik uşaqlar üçün təhlükəli ola bilər.

RSV adətən çox kiçik uşaqlara təsir göstərir, lakin bu yaxınlarda müalicə olunan xəstələr 3-4 yaşındadır. Bu yaş qrupunda RSV adətən burun axması və öskürək ilə soyuqdəyməyə bənzər bir xəstəlik kimi ortaya çıxdı. İndi bəzi uşaqlarda xəstəlik daha ağır keçir.

Covid-19 epidemiyası zamanı bir çox ölkə virusun ötürülməsinin qarşısını almaq üçün ciddi məhdudiyyətlər tətbiq etdi. Uşaqlar həftələrlə, aylarla məktəbdən, bağçadan uzaq qaldılar. Məhdudiyyətlər aradan qaldırıldıqdan və məktəblər normal vəziyyətə qayıtdıqdan sonra həkimlər bəzi xəstəliklərin, o cümlədən RSV, qrip və A qrupu streptokokunun törətdiyi xəstəliklər, həmçinin strep A kimi tanınan bakteriyanın sayında vaxtaşırı artımların olduğunu deyirlər.

Sentyabrdan bəri Böyük Britaniyada 16 uşaq strep A infeksiyasından ölüb. Böyük Britaniyanın Sağlamlıq Təhlükəsizliyi Agentliyinin (UKHSA) məlumatına görə, 2017-18-ci illərdə ölkədə strepemiya A xəstəliyinin son mövsümü olan 18 yaşdan kiçik uşaqlarda ümumilikdə 27 ölüm qeydə alınıb. 2022-23 mövsümü hələ bitməyib və saylar arta bilər.

Epidemioloqlar pandemiyanın ilk ilində tənəffüs yoluxucu infeksiyaların az və ya çox dayandığını nəzərə alsaq, Covid-19 məhdudiyyətlərinin digər xəstəliklərin artma ehtimalını artırıb-artırmadığını araşdırmağa davam edirlər.

Covid-19-a tutulmanın uşaqların immun sistemlərini müəyyən dərəcədə zədələyərək, onların digər xəstəliklərə qarşı həssaslığını artırması ehtimalına gəlincə, həkimlər belə bir təsirə dair heç bir dəlil olmadığını deyirlər.

Bəs, xəstəlik günü-gündən niyə artır?

London pediatrı Ronny Cheung həftələrdir ki, İngiltərədəki digər həkim yoldaşları ilə müntəzəm konfrans zənglərində strep A infeksiyası və tənəffüs yoluxucu virusların uşaqlarda problemlərə səbəb olduğu barədə hesabatlar alır və "bu, diqqətəlayiqdir".
Məsələn, strep A adətən həyat üçün təhlükə yaratmır və boğaz ağrısı və ya tonzillitə səbəb olur, lakin nadir hallarda menenjit də daxil olmaqla ağır və bəzən ölümcül infeksiyalara səbəb ola bilər.

Belfast Queens Universitetinin virusoloqu Connor Bamford, tənəffüs yoluxucu virusların yayılmasının 2020 və 2021-ci illərdə məhdud olduğunu qeyd edərək, "Virusların, xüsusən də RSV və qripin (qrip) azalmasının şahidi olduq" deyir.

Böyük Britaniyanın Səhiyyə və Sosial Baxım Departamenti bu tendensiyanı 2021-ci ilin martında təsdiqləyib. Avstraliya və Almaniyadan alınan məlumatlar da tənəffüs viruslarının eyni dövrdə düz bir xətt izlədiyini göstərir.

Tədqiqatçılar sonrakı aylarda qeyri-adi artım aşkar etdilər. Almaniyada aparılan bir araşdırma, ölkədə RSV səviyyələrinin 2021-ci ilin sentyabr-oktyabr ayları arasında pandemiyadan əvvəlki 2017-19-cu il dövrü ilə müqayisədə 50 dəfə artaraq rekord həddə çatdığını ortaya qoydu. Yeni Zelandiyadakı tibb tədqiqatçıları da 2021-ci ildə RSV hallarında böyük artım müşahidə etdilər.

İndi baş verən xəstəliklərin uşaqların sağlamlığına və ya immunitetinə uzunmüddətli təsir göstərəcəyi gözlənilmir. Lakin ekspertlər uşaqları mümkün qədər qorumağın vacib olduğunu deyirlər. Bəzi sosial məsafəni tətbiq etmək, izdihamlı yerlərdən qaçmaq, bəzi hallarda maskalar taxmaq və qapalı yerləri havalandırmaq bu problemdə bizə kömək edə bilər.

Bildirilir ki, strep A-nın qarşısını almaq üçün uşaq bağçasında və ya məktəbdə xəstəliyə yoluxma ehtimalını azaltmaq üçün profilaktik antibiotiklərdən istifadə edilə bilər. "Bütün bir məktəbə antibiotik vermək həddən artıq ağır olardı" deyən Murray, həddindən artıq təmas olduqda, antibiotiklərin bütün sinifə verildiyini və bunun yeni bir şey olmadığını qeyd edir.
Ağa və Cheung ümid edirlər ki, karantindən sonra uşaqlıq xəstəliklərində mövsümi artımlar sabitləşəcək. Ağa gələn ilin əvvəlində hər şeyin az-çox normala dönəcəyini gözləyir.
Lakin bu, o demək deyil ki, Covid-19 məhdudiyyətləri pis fikirdir və uşaqları lazımsız yerə risk altına alır.
Cheung Covid-19-un son dərəcə təhlükəli olduğunu və çoxlu ölümlərə səbəb olduğunu bildirir. Heç kimə sirr deyildi ki, bu cür sərt məhdudiyyətlər iqtisadi təsirdən tutmuş psixi sağlamlığa və digər viruslara qarşı toxunulmazlığa qədər bir çox mənfi təsirlərə malikdir.

Uşaqlarda bu xəstəliklərin qarşısını necə almaq olar?

RSV, strep A, qrip və digər xəstəliklər və infeksiyaların yayılmasının qarşısını almaq üçün həkimlər və səhiyyə işçiləri valideynlərə tövsiyə edir:

- Əlləri 20 saniyə sabunla yumaq
- çirklənmiş eynəkləri, dəsmalları və ya digər əşyaları heç kimlə paylaşmamaq
- Uşaqlar öskürən və asqıran zaman salfetdən istifadə etmək, işlənmiş salfetləri tullamaq, əlləri sabun və ilıq su ilə yumaq
- Uşaqların bütün peyvəndlərinin vaxtında aparılmasını təmin etmək. (Bu, bir çox xəstəliklərdən, o cümlədən qızılca və poliomielit kimi çox yoluxucu və potensial təhlükəli xəstəliklərdən qoruya bilər)

Həkimlər deyirlər ki, məktəblərdə və ya uşaq bağçalarında streptom A epidemiyası baş verdikdə uşaqları qorumaq, antibiotiklərə qarşı müqavimətin inkişafının qarşısını almaq üçün antibiotiklərin təyin edilməsi addımı diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir.
Antibiotiklərin həddindən artıq istifadəsi nəticəsində ortaya çıxan davamlı bakteriyalar xüsusilə yeni doğulmuş körpələr üçün təhlükə yaradır. Həmçinin, antibiotiklərin RSV kimi viruslara təsiri yoxdur.

Mütəxəssis pediatr Yüksəl Hüseynli: “Qışın gəlməsi ilə mövsümi xəstəliklərin rast gəlməsi şiddətlənib. Mövsümi xəstəliklər oktyabrdan aprelə qədərki dövrü əhatə edir ki, bu dövrdə 200-ə yaxın müxtəlif virus növləri respirator infeksiyalara səbəb olurlar.

Hazırda ən çox rast gəlinən RSV (respirator sinsitial virus), İnfluenza (qrip virusu), adenovirus, klassik və Covid -19 koronaviruslarıdır ki, ayrı-ayrılıqda və birgə tənəffüs yolu infeksiyalarıdır. Bu viruslar əsasən qapalı mühitdə, hava-damcı yolu ilə öskürmə, asqırma, viruslu əşyalarla təmas nəticəsində sürətli yayılırlar.

Qış aylarında bu xəstəliklərin kəskinləşməsinin əsas səbəbi insanların daha çox qapalı mühitdə vaxt keçirməsidir. Xəstəliklər uzun müddətli temperatur, asqırma, öskürmə, halsızlıq, əzələ ağrısı, baş ağrısı ilə özünü büruzə verir. Körpə uşaqlarda qidalanmanın və maye qəbulunun pisləşməsi intoksikasiya əlamətlərini artırır və xəstəliyi daha kəskin formada, uzun müddət keçirmələrinə səbəb olur.

Xəstəlikdən qorunmaq üçün əllər tez-tez yuyulmalı, xüsusilə baxça və məktəb yaşlı uşaqlara bu vərdişlər aşılanmalı, xəstə olduqda maska taxmalı,evdə qalıb istirahət etməli və uşaqları da bu müddətdə bağça və məktəbə göndərməməli, otaqların havası tez-tez dəyişdirilməli, otaqların 21-24 dərəcə temperatur və 50 % nəmişlikdə olmasına diqqət yetirməliyik. Risk qrupunda olan, tez-tez xəstələnən 6 aydan böyük uşaqlar və xüsusilə xroniki xəstəlikləri olan, kollektiv mühitdə çalışan şəxslərin dekabr ayına qədər qrip peyvəndi olunmaqları məsləhətdir.

Xəstə olan zaman evdə edə biləcəklərimiz bol isti mayelər qəbul edib mümkün qədər intoksikasiyanı azaltmalı, meyvə-tərəvəz çox qəbul etməli, təmiz havada çox olmalı, əgər özümüzün və ya uşağın vəziyyətində dəyişiklik hiss ediriksə həkimə müraciət etməliyik”.

Ayşən Vəli