Keçmişdə və müasir dünyada kəşfiyyat. 20 dekabrda Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidməti super yubileyini 100 illiyini qeyd etdi. Bu müddət ərzində çox uğurlar və uğursuzluqlar oldu. Bu barədə nə qədər bilirik, niyə bir çox şeyləri heç vaxt öyrənə bilmirik? Bu xidmət mövcud şəraitdə necə işləyir? Niyə kəşfiyyatın əhəmiyyəti artır? Pravda.Ru-ya videomüsahibəsində İnna Novikovanın bu və ya digər suallarını hərbi ekspert, “Milli Müdafiə” jurnalının baş redaktoru İqor Korotçenko cavablandırıb. Müsahibəni təqdim edirik.
- İqor, axı Sovet atom bombasının daha qısa müddətdə yaradılmasında kəşfiyyat zabitlərimiz böyük rol oynadı, elə deyilmi?
- Bəli, agentlərimiz yaxşı iş gördülər- Filbinin rəhbərlik etdiyi məşhur “Kembric beşliyi”. Bu insanlar əvvəl müharibəni qazanmağımıza, sonra da Amerika nüvə bombasının sirrini əldə etməyimizə bir çox cəhətdən kömək etdilər.
Yaponiyadan sonra növbəti atom zərbəsinin qurbanı biz ola bilərdik. Kəşfiyyat olmasaydı, atom bombasını bu qədər qısa müddətdə yaratmazdıq.
Hələ 1930-cu illərin sonlarında elmi və texniki kəşfiyyatımız nüvə reaksiyalarına dair geniş miqyaslı tədqiqatların aparıldığını bildirdi. Sonra Qərbdə Uran Komitəsi yaradıldı. Böyük Britaniyadakı və ABŞ-dakı agentlərimiz hətta imzalı çertyojları bizə təhvil verdilər.
Bu məlumatlar əsasında Kurçatov işi sürətləndirdi. Onun komandası kəşfiyyatımızın əldə etdiyi sənədlər sayəsində konkret nəticələri daha qısa müddətdə əldə edə bildi.
O dövrdə onlar lazımınca qiymətləndirilmədi, amma SSRİ-dən sonra Rusiya dövründə- 90-cı illərdə Amerika nüvə bombasının sirrini ələ keçirən kəşfiyyat zabitləri qrupu (onda hələ sağ idilər) Rusiya Federasiyasının Qəhrəmanı adını aldılar.
Kəşfiyyatın müvəffəq olmasının bir çox nümunəsi var. Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin qərargahında dəyərli agentlər əldə etmək üçün uğurlu bir əməliyyat keçirildiyindən xəbərdarıq.
MKİ-nin Sovet şöbəsinin müdiri Oldriç Eyms bizim agentimiz idi, Amerika kəşfiyyatının Sovet İttifaqındakı bütün mənbələrini bizə təhvil verdi- əks kəşfiyyatımızın heç vaxt aşkar edə bilmədiyi 20-dən çox agenti.
Əlbətdə ki, indi belə bir agentin olmaması çox təəssüf doğurur, halbuki rəqiblərimizin agentləri təbii ki, dövlət və hərbi idarəetmə sisteminin ən yüksək səviyyələrindədirlər. Düşmənin ən vacib sirlərini bizə ötürə biləcək mənbələrə ehtiyacımız var.
Oldriç Eyms onsuz da Sovet hakimiyyətinin başlanğıcındakı bir çox Qərb agentlərimiz kimi inancından deyil, pul üçün işləyirdi. Cəmi 2 milyon dollar aldı, amma bu, etdiyi şey üçün çox deyil.
Sonra xainlərdən biri- Qərbə qaçan polkovnik Poteyev onu təslim etdi. Nəticədə Oldriç ömürlük həbs cəzası aldı. Hazırda o Amerika Birləşmiş Ştatlarındakı xüsusilə ciddi rejimli Allenvud həbsxanasında əfv şansı olmadan cəzasını çəkir.
SSRİ-nin dağılmasından sonra, təəssüf ki, gizli şəbəkələrimizi təslim edən bir çox agent ortaya çıxdı. 2000-ci illərin əvvəllərində Amerika Birləşmiş Ştatlarında və bir sıra digər ölkələrdə, hətta rus dilini unutmuş olan, əksəriyyəti kəşfiyyat generalları olaraq düşmənə işləyən görkəmli gizli agentlərimiz təslim oldular.
Lakin kəşfiyyat xidmətinin sərt dünyası belədir. Müasir dünyada kəşfiyyat olmadan dövlət heç bir şəkildə mövcud ola bilməz, buna görə ən kiçik ölkələr də öz kəşfiyyat şəbəkələrini yaratmağa çalışırlar.
Kimin daha uğurlu, kimin uğurlu olmadığını söyləmək çətindir, çünki burada çox şey üzə çıxmır. Daha çox, bəzi hadisələr, əməliyyatlar haqqında yalnız hər hansı bir tərəfin uğursuzluğu və ya aşkar uğuru nəticəsində məlumat əldə edirik.
- Uğurların çoxu haqqında biz hətta biz heç vaxt bilməyəcəyik.
- Bəli, əlbətdə ki, uğurların çoxunu heç vaxt bilməyəcəyik, amma kəşfiyyatın dövlətlərin mövcud olduğu müddətdə olduğunu və olacağını başa düşmək vacibdir.
- Bilik gücdür. Kəşfiyyat fəaliyyətində əsas budurmu?
- Əlbəttə ki, əslində bir kəşfiyyatçının işi Ceyms Bond filmlərindən və ya digər məşhur çəkiliş oyunlarından tamamilə fərqlidir.
Kəşfiyyatın əsas vəzifəsi gizli informasiya mənbələrinə, nüfuzlu şəxslərə, internetdə heç vaxt tapa bilməyəcəyiniz dövlət sirrlərinə, "çox gizli" və ya "xüsusi əhəmiyyətə" malik olan sənədlərə girişdir.
Bu bizim qirflənmiş sənəd sistemimizdir. Qərbdə başqa təyinatlar da var, amma məsələ burasındadır ki, bu məlumatlar heç vaxt sızmamalıdır. Və kəşfiyyat, buna görə, məxfi qrifli möhür altında olanlara və ən vacib qərarı verən insanların başında olanlara giriş əldə etməyə çalışır.
Bu gün kəşfiyyatın rolu təkcə bütün sahələrdə beynəlxalq rəqabətin kəskinləşməsi ilə deyil, həm də koronavirus pandemiyasının yeni bioloji təhdidlər mövzusunu gündəmə gətirməsi, beynəlxalq terrorizmlə mübarizə davam etdiyi üçün artır.
(Davamı olacaq)
Tərcümə: Elçin Bayramlı
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB