Mixail Aleksandrov: ABŞ Türkiyəyə tətbiq olunan sanksiyalardan çox şey itirdi - ŞƏRH

ABŞ Türkiyəyə qarşı sanksiyalar tətbiq etməklə Rusiyaya qarşı çıxmaq siyasətində əks nəticə əldə etdi: Ukraynada Moskvanın taktiki qələbəsini təmin etdi, Aralıq dənizindəki nüfuzunu itirdi və Rusiya silahlarının Türkiyə bazarına daha çox daxil olmasına kömək etdi. Moskva Dövlət Beynəlxalq Əlaqələr İnstitutunun (MGIMO) Hərbi-Siyasi Araşdırmalar Mərkəzinin aparıcı mütəxəssisi, siyasi elmlər doktoru Mixail Aleksandrov “Pravda” qəzetinə şərhində bu məsələlərlə bağlı maraqlı məqamlara toxunub. Məqaləni oxucularımıza təqdim edirik.

ABŞ Rusiyanı cəzalandırmaq üçün Türkiyəyə sanksiya tətbiq etdi

Amerika Rusiyadan hərbi texnika alan ölkələrə və şirkətlərə sanksiya tətbiq etdi. Dövlət Departamentinin veb saytında 17 dekabr cümə axşamı günü Dövlət katibi Mike Pompeonun Türkiyə xarici işlər naziri Mövlut Çavuşoğluna müraciəti dərc edildi. Müraciətdə Türkiyənin S-400 sistemlərini satın almasının "Amerikalı personalın və hərbi texnikanın təhlükəsizliyini təhlükəyə atdığını və Rusiyaya Türkiyənin hərbi və müdafiə sənayesinə giriş imkanı verdiyini" açıq şəkildə bildirdi. Dövlət katibi "sanksiyaların məqsədinin Rusiyanın əhəmiyyətli gəlir, çıxış və təsir qazanmasının qarşısını almaq olduğunu və bunların Türkiyənin və ya digər ABŞ müttəfiqinin və ya ortağının hərbi qabiliyyətini və döyüş hazırlığını sarsıtmaq məqsədi daşımadığını" vurğuladı.

ABŞ Türk qarnizonlarını bombalaya bilər

Bildirdi ki, əgər ABŞ türk qarnizonlarını bombalamağa qərar verərsə, S-400 sistemləri həqiqətən də ABŞ personalını təhdid edir.

Mütəxəssis, Vaşinqtonun Suriyada və ya Liviyada belə bir istəyinin ola biləcəyini istisna etmir, çünki ABŞ 2016-cı ildə Rəcəb Ərdoğana qarşı Türkiyədəki hərbi çevrilişi dəstəklədi. Bu səbəbdən Türkiyənin Rusiyanın hava hücumundan müdafiə sistemlərinə ehtiyacı var və Türkiyə "nə etdiyini tamamilə başa düşür".

Mixail Aleksandrovun fikrincə, müstəqil siyasət yürütmək istəyən hər bir ölkənin müxtəlif mənbələrdən silahları olmalıdır və Türkiyə bunu ardıcıl olaraq həyata keçirir.

Sanksiyalara düşmək təhlükəsi Rəcəb Ərdoğanı dayandıra bilmədi. 2017-ci ilin payızında Ankara, texnologiyanın ötürülməsi ilə S-400 hava hücumundan müdafiə sistemlərinin alınması barədə müqavilə imzaladı. İlk batareya 2019-cu ilin iyul ayında verildi. Bir həftə sonra ABŞ Türkiyəni F-35 qırıcı proqramından kənarlaşdırdı. Eyni zamanda, Türkiyə artıq layihəyə yatırılan 10 milyard dollara qədər pul itirdi və indi də vəd edilən sanksiyalar tətbiq edildi.

ABŞ-ın Türkiyəyə qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalar onun suverenliyini pozur

Türkiyə Respublikası Müdafiə Sənayesi Müdirliyinin (SSB) rəhbərliyinə qarşı tətbiq olunan sanksiyalara aşağıdakılar daxildir:

-SSB tərəfindən ötürülən hər hansı bir mal və ya texnologiya üçün ABŞ-ın müəyyən ixrac lisenziyalarının və icazələrinin verilməsinə qadağa;

-ABŞ maliyyə institutlarından SSB üçün 12 aylıq hər hansı bir dövrdə ümumi dəyəri 10 milyon dollardan çox olan ssuda və kreditlərə qadağa;

-SSB ixracatı üçün ABŞ İxrac-İdxal Bankının yardımına qadağa;

-ABŞ-ın SSB lehinə beynəlxalq maliyyə təşkilatlarından götürdüyü kreditlərə qarşı çıxmasını tələb etmək;

-Türkiyənin əsas hərbi idarələrinin yüksək vəzifəli şəxsləri, xüsusən agentliyin rəhbəri İsmail Dəmirə qarşı üçün viza məhdudiyyətlərinin tətbiqi və aktivlərin tam blokadası.

Yəni, bunlar əslində sektoral sanksiyalardır. Ərdoğanın onları ölkənin suveren hüquqlarına qarşı bir hücum adlandırması təsadüfi deyil.

"Onların əsl məqsədi bizi müdafiə sənayesində asılı vəziyyətə gətirməkdir. Müdafiə sənayemizi daha da müstəqil etmək üçün ikiqat daha çox çalışacağıq" Ərdoğan Türkiyənin NTV kanalında dedi.

Mixail Aleksandrovun sözlərinə görə, Ərdoğan üçün bu, onsuz da fundamental bir siyasi məsələdir və amerikalılar “həddən artıq açıq şəkildə sanksiyalara getdilər”. "İndi Ərdoğan Rusiya ilə müqavilədən mütləq imtina etməyəcək"- ekspert deyir.

Ukrayna türk silahlarını almaya bilər

ABŞ Türkiyəni cəzalandırmaqla NATO-dakı Türk-Amerikan ittifaqını zəiflətməklə yanaşı, Ukraynanı da zəiflətdi, bu da Rusiyanın taktiki qələbəsi deməkdir.

Məsələ burasındadır ki, bu yaxınlarda İsmayıl Dəmir Kiyevlə korvet və hücum pilotsuz təyyarələrinin birgə istehsalı barədə hərbi müqavilə imzaladı. Lakin sanksiyalarda göstərilən kredit məhdudiyyətlərinin və ixrac lisenziyalarının qadağan olunmasının Türkiyə ilə Ukrayna arasındakı hərbi əməkdaşlığı əngəlləyəcəyi və onun Qara dənizdəki potensialını artırmasına imkan verməyəcəyi ehtimalı yüksəkdir.

Rusiya Türkiyəyə daha çox silah təklif edəcək

Ticarət yalnız Ukrayna ilə məhdudlaşmır. Türkiyənin Orta Şərqdə və Aralıq dənizində güclü bir mövqeyi var. Suriyada, İraqda, Liviyada, Azərbaycanda, Fars körfəzində, Afrikada, Avropada- qaçqın məsələsində, Şərqi Aralıq dənizində - Yunanıstanla ərazi mübahisələrində mövcuddur.

ABŞ Türkiyə ilə münasibətləri korlayaraq, bütün bu strateji bölgələrdəki hadisələrə təsir etmək qabiliyyətini zəiflədəcək, nəticədə Rusiyanın Türkiyə silah bazarına daha çox daxil olmaq şansı artır.

Ekspert düşünür ki, Türkiyə müdafiə sənayesinin rəhbərinə qarşı tətbiq olunan sanksiyalar onun üçün ciddi bir cinayətdir. Onlar amerikalılara qarşı kin saxlayacaq. Ancaq bu, bizim üçün Türkiyə bazarına girmək üçün imkanlarını artıracaq".

ABŞ geostrateji olaraq Rusiyaya uduzur

Türkiyə ilə qarşıdurmada ABŞ-ın konstruktiv hərəkət edə və səhvlərini düzəldə bilməməsi açıq şəkildə özünü büruzə verdi və bu da geostrateji səhv hesablamalara səbəb oldu. Görünən odur ki, Amerika tərəfdarı hərbçilərin 16 iyul 2016-cı ildə etdiyi uğursuz çevriliş cəhdini dəstəkləməyin nəticələrini düzəltmək lazımdır. Sui-qəsdin uğursuzluğu, prezident Ərdoğanın Qərb əleyhinə köklənməsinə və bölgədəki digər nüfuzlu oyunçuya- Rusiyaya tərəf sürüklənməsinə səbəb oldu.

Burda Amerika üzr istəməli və Türkiyədə terrorizmdə günahlandırılan müxalifət lideri Güləni təhvil verməli idi, ancaq özünə arxayınlıq və narsizm imkan vermədi, Ankaranın Vaşinqtonla münasibətləri o zamandan bəri getdikcə daha da gərginləşdi və həll olunmaqdan uzaqdır.

Vaşinqtonun, ABŞ-a bənzər bir "yumşaq güc" olmadığı təqdirdə, Rusiyanın öz şanslarını necə mükəmməl şəkildə həyata keçirdiyini görmə vaxtı gəldi. Rusiya və Türkiyə 2015-ci ildə Rusiyaya məxsus Su-24M təyyarəsinin vurulmasından sonra, silahlı bir qarşıdurmanın astanasındaydılar və ya ən azından hərbi-texniki əməkdaşlıq imkanlarını tamamilə istisna edən bir qarşıdurma vəziyyətində idilər. Lakin Rusiyanın Türkiyəyə tətbiq etdiyi sanksiyalardan sonra Ankara üzr istədi və münasibətlər davamlı olaraq yaxşılaşmağa başladı, bu gün ölkələr hər yerdə bir-birinə güzəştə gedir.

Tərcümə etdi – Elçin Bayramlı