Ukrayna-Rusiya cəbhəsində nə baş verir? - RAKURS

Kiyev Rusiyaya qarşı hücumlar üçün Qərbdən silah istəyir, amma...

Qərb müttəfiqlərindən Rusiya ərazisinə zərbələr endirmək üçün icazə aldıqdan sonra ukraynalı analitiklər prioritet hədəflər barədə mübahisə etməyə başlayıblar. Bəziləri Rusiya ordusunun aviasiyasına zərbə endirməyə çağırıb, bəziləri isə onun müvafiq obyektləri təhlükəsiz məsafəyə köçürməsi ehtimalını istisna etməyib. Kiyev və Vaşinqtonun nümayəndələri “şok” icazəsinin əhatə dairəsinin daha da genişləndirilməsinin mümkünlüyünü etiraf ediblər. Ekspertlər qeyd edirlər ki, indi Moskva öz qüvvələrini dağıtmaq və onların müdafiəsinin effektivliyini artırmaq üçün sübut edilmiş tədbirlərlə yanaşı, yeni cavab tədbirləri görməlidir.
Ukraynalı hərbi ekspert Pyotr Çernik bildirib ki, Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Rusiya sərhədi ərazisində əsas hədəfi aviasiyadır. “Ən böyük və ən zəruri hədəf ordu aviasiyası olaraq qalır, çünki bu, çox bezdiricidir. Mi-24, Mi-28, Ka-52 - onlar 80-90 kilometr dərinlikdə yerləşirlər”, - Çernik bildirib. Onun müəyyən etdiyi kimi, Ukrayna indi Rusiya ərazisindəki hədəflərə hücum etmək üçün xarici silahlardan istifadə etmək üçün “böyük kampaniyanın başlanğıcındadır”.

Bununla bağlı Ukrayna mediası xatırladıb ki, Kiyev nümayəndələri dəfələrlə xarici müttəfiqlərini Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə Qərb silahları ilə Rusiyanın dərinliklərinə zərbələr endirməyə icazə verməyə çağırıblar. Bu gün 15-dən çox ölkə, xüsusən də Böyük Britaniya, Fransa, Finlandiya, Litva, Latviya, Estoniya və Polşa bu cür qadağanın aradan qaldırılmasının lehinə çıxış edib. Hollandiyada isə Ukraynaya tədarük edəcəyinə söz verdikləri F-16 təyyarələrindən də Rusiya Federasiyasına hücuma icazə verildiyini bildirdilər. Jurnalistlərin əlavə etdiyi kimi, ABŞ Rusiya ərazisindəki hədəflərə zərbələr endirmək üçün Amerika silahlarının istifadəsinə də icazə verib. Amma Vaşinqtonda dəqiqləşdirildiyi kimi, o, yalnız Xarkov vilayəti yaxınlığında istifadə edilməlidir.

Eyni zamanda, Ukraynanın xarici işlər naziri Dmitri Kuleba Kiyevdə estoniyalı həmkarı Marqus Tsaxna ilə birgə mətbuat konfransında Ukrayna hakimiyyətinə Rusiya Federasiyasındakı hədəflərə qarşı Qərb silahlarından istifadə etmək üçün məhdudiyyətsiz kart-blanş verilmədiyini təsdiqləyib. "Ümumiyyətlə, biz qəbul edilmiş qərarı həqiqətən yüksək qiymətləndiririk və bu silahlardan istifadə üsullarının genişləndirilməsi məsələsində müttəfiqlərimizlə işləməyə davam edəcəyik", - Kuleba əmin edib.

Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski iyunun 2-də ABŞ-dan Ukrayna tərəfinə qarşı istifadə edilən Rusiya silahlarının bütün növlərini zərərsizləşdirmək üçün HIMARS-dan istifadə üçün artan mobillik sistemlərinin icazəsini qeyri-kafi adlandırıb. Maraqlıdır ki, bir gün əvvəl keçirdiyi brifinqdə Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının strateji kommunikasiyalar üzrə koordinatoru Con Kirbi bildirib ki, ABŞ Ukrayna tərəfinə Rusiya ərazisindəki hədəflərə hücumlar üçün silahlardan istifadəsinə icazənin genişləndirilməsi imkanını istisna etmir. Lakin o, təfərrüatları dəqiqləşdirməkdən yayınıb. "Biz vəziyyətin necə inkişaf edəcəyini və ukraynalıların nəyə ehtiyac duyduğunu görəcəyik" deyə Kirbi cavab verib.

Eyni zamanda mətbuatda Ukraynanın ABŞ-ın icazəsindən cəmi bir neçə saat sonra Rusiyada HIMARS-dan istifadə etdiyi barədə məlumatlar yayılıb. Amerika Müharibənin Tədqiqi İnstitutunun (ISW) analitikləri yeni hesabatında bildiriblər ki, iyunun 3-də dərc edilən geolokasiya təsvirləri cəbhə xəttindən təqribən 60 km və Xarkovdan isə 80 km məsafədə iki S-300/400 hava hücumundan müdafiə sisteminin buraxılış qurğusunun məhv edildiyini təsdiqləyib. Sözügedən obyektlər HIMARS-ın əhatə dairəsində idi, lakin Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Belqorod vilayətində zərbələr endirmək üçün istifadə etdiyi digər MLRS sistemlərinin əhatə dairəsindən kənarda idi, analitiklər etiraf ediblər. Onlar daha sonra vurğulasalar da, “Rusiya mənbələri, istifadə olunan sistemdən asılı olmayaraq, Belqorod vilayətində istənilən uğurlu zərbəni HIMARS zərbəsi kimi xarakterizə etməyə davam edəcəklər”.

Digər məsələlərlə yanaşı, ötən həftənin sonunda ATACMS və Fırtına Kölgəsi raketlərinin Krımda Rusiya bərələrini vurduğu bildirilir. Üstəlik, bununla bağlı Bild yenidən Krım körpüsünü Ukraynanın yeni zərbələrinin ehtimal olunan hədəfi kimi göstərib.

Rusiya Federasiyasındakı ən “yağlı” hədəflərlə bağlı həmkarları arasında qızğın müzakirələr fonunda, ukraynalı hərbi analitik İvan Stupak hələ də Rusiya tərəfinin cavabı qarşısında çaşqın qalmağı zəruri hesab edir. Xüsusilə, Moskva konkret vəziyyətin təhlilinə əsaslanaraq yaxın gələcəkdə öz qüvvələrini daha təhlükəsiz məsafəyə çəkə bilər. O, həmçinin əlavə edib ki, Rusiya ordusu cəbhədə dəyişən reallıqlara tez uyğunlaşır və qoşunlarını tez bir zamanda dağıda və genişləndirə bilir.

Bu arada...

“Financial Times” (FT) yazır ki, Avropa İttifaqı (Aİ) anti-Rusiya sanksiyalarını qeyri-müəyyən müddətə uzadacağı təqdirdə, ABŞ Ukraynaya Rusiya Federasiyasının dondurulmuş aktivlərindən əldə edilən gəlirdən istifadə etməklə qaytarılan 50 milyard dollar məbləğində kredit verməyə hazırdır. Təklif iyunun 5-də Aİ-nin maliyyə nazirlərinin görüşündə müzakirə olunacaq.

Kreditin dəqiq şərtləri, o cümlədən onun qaytarılma müddəti, faiz dərəcəsi, birbaşa və ya vasitəçi (məsələn, Dünya Bankı) vasitəsilə veriləcəyi hələ müəyyən edilməyib. Vaşinqton Rusiya Mərkəzi Bankının Aİ-dəki aktivlərinin “Rusiya Ukraynaya dəymiş ziyanı ödəməyə razılaşana qədər” dondurulması şərti ilə kredit verməyi nəzərdən keçirir. Nəzərdən keçirilən başqa bir variant, AB-nin digər G7-yə üzv ölkələrlə birlikdə Ukraynaya ölkələrin öz yurisdiksiyasında dondurulmuş “Rusiya aktivlərindən əldə edilən mənfəətlə dəstəklənən” ikitərəfli kreditlər verməsini nəzərdə tutur. Bu, Aİ-dən bütün üzvlər tərəfindən yekdilliklə razılaşdırılmalı olan ümumi büdcəsindən istifadə etməyi tələb edəcək. Sənəddə deyilir: “Təminatların verilməsi üçün tələb olunan vaxt, hüquqi və əməliyyat məhdudiyyətləri ilə birlikdə bu variantın sürətlə həyata keçirilməsinə kömək etməyəcək”.
Qəzetin yazdığına görə, Aİ-nin bəzi ölkələri bu cür zəmanətlərin potensial maliyyə nəticələrindən ehtiyatlanır.

Bundan əlavə, istənilən qərarın razılaşdırılması Macarıstanın da təsdiqini tələb edəcək, baş nazir Viktor Orban isə Ukraynanın maliyyələşdirilməsi ilə bağlı məsələləri həll edərkən dəfələrlə veto hüququndan istifadə edib.
Belçikanın Euroclear depozitarisi Rusiyanın suveren fondlarının təxminən 204 milyard dollar məbləğində aktivlərini dondurub. G7 ölkələri (Böyük Britaniya, Almaniya, İtaliya, Kanada, ABŞ, Fransa, Yaponiya) Ukraynaya kredit vermə imkanını müzakirə edilər. ABŞ-ın maliyyə naziri Janet Yellen bildirib ki, bu, dondurulmuş Rusiya aktivlərindən əldə edilən gəlir hesabına ödəniləcək. Reuters də bildirib ki, söhbət 50 milyard dollardan gedə bilər.

Fransa ordusu Ukraynada peyda ola bilər

Qərb Ukraynaya yardımla bağlı daha bir məhdudiyyəti aradan qaldıracaq. Fransa prezidenti Emmanuel Makronun iyunun 6-da Müttəfiq qoşunların Normandiyaya çıxışını anma mərasimində çıxış edəcəyi gözlənilir. Məlumata görə, orada o, Ukrayna qoşunlarına təlimatçılar göndərmək qərarına gəldiyini elan edəcək. Bəlkə də bu baş verməyəcək. Mətbuat Makronun yalnız Moskvanın reaksiyasını izləmək istədiyi fikrini ifadə edir.
Fransa prezidenti öz həmvətənlərinin Ukraynaya göndərilməsinə icazə verib. Bu barədə ilk məlumat verən Reuters anonim mənbələrə istinadən xəbər verir. İki diplomatın sözlərinə görə, ilk növbədə faktaraşdırıcı missiya gələcək. Bunun ardınca bir neçə yüz fransız təlimatçı göndəriləcək. Onlar minalardan təmizləmə və aviasiya ilə məşğul olacaqlar. Sonuncu, ukraynalıların hələ də Fransa döyüş təyyarələrini, xüsusən də ilin əvvəlində gözlənilən çatdırılması çox müzakirə olunan Mirage 2000D qırıcısını alacağını göstərə bilər.

Fransa tərəfindən bu məsələ ilə bağlı heç bir rəsmi təsdiq yoxdur. Mayın 27-də Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin komandanı Aleksandr Sirski videobağlantı vasitəsilə Ukraynanın müdafiə naziri Rustem Umerovla Fransa Silahlı Qüvvələrinin komandanı, müdafiə naziri Sebastyan Lekornu ilə danışıqlar apardıqlarını bildirib. Sonuncu fransız təlimatçılarının həqiqətən də Ukraynaya gələcəyini açıq mətnlə bildirib. Sirski bu qərarı alqışlayıb. “Mən artıq ilk fransalı təlimatçıların təlim mərkəzlərimizə baş çəkməsinə, onların infrastrukturu və kadrları ilə tanış olmasına imkan verəcək sənədləri imzalamışam”, - o bildirib.

Fransız jurnalistlər şərh üçün Lekorneyə müraciət etdikdə, onun ofisi fevralın 26-da Parisdə Kiyevə dəstəyin müzakirə edildiyi konfransda Makronun dediyi sözlərə istinad etməklə kifayətlənib. Sonra Fransa prezidenti xarici hərbi təlimatçıların Ukraynaya göndərilməsini mütləq yox, məqbul variantlardan biri adlandırıb. Makron yalnız Normandiyada keçirilən mərasimdə Ukraynaya dəstək haqqında danışacağını təsdiqləyib. O, bunu Almaniyaya son səfəri zamanı Meseberq qəsrində də deyib.

Əgər Makron Ukrayna-Rusiya münaqişəsində qırmızı xətti keçmək qərarına gəlibsə, Fransa prezidentinin bunu elan etmək üçün yeri seçməsi təsadüfi deyil. İkinci Dünya Müharibəsi ilə bağlı yaddaqalan hadisələr arasında Normandiyadakı mərasim Qərbi Avropalılar üçün uzun müddətdir ki, mayın 8-də nasist Almaniyasının təslim olmasına həsr olunmuş hadisələrdən daha mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Burada, 6 iyun 1944-cü ildə anti-Hitler koalisiyasının ölkələrindən 150 mindən çox əsgər qitəyə çıxıb. Dünya tarixindəki bu ən böyük eniş əməliyyatı uğurla nəticələnib və nəticədə Fransanın daxili ərazilərinə genişmiqyaslı hücum edilib. Əvvəllər Rusiya da Normandiyada keçirilən mərasimin daimi iştirakçısı olub. Oraya toplaşan dünya liderləri nəinki anım tədbirlərində iştirak ediblər, həm də danışıqlar aparıblar. Xatırladaq ki, məhz 2014-cü il iyunun 6-da Fransa, Almaniya, Rusiya Federasiyası və Ukrayna başçılarının görüşündən sonra “Normand formatı” adlanan bir format yaranmışdı və bu formatda münaqişənin davam edəcəyi güman edilirdi. Donbass sülh yolu ilə həll olunacaq. Təəssüf ki, bu baş vermədi.

İndiki mərasimə Rusiya Federasiyasının nümayəndələri dəvət olunmayıb. Lakin Ukrayna prezidenti Vladimir Zelenski dəvət alıb. Onun Normandiyadakı həmsöhbətləri arasında ABŞ prezidenti Cozef Bayden də olacaq.

Azsaylı da olsa əcnəbilər artıq Ukraynada döyüşürlər, ancaq fərdi şəkilə. Qərb ölkələrinin bəzi hökumətləri bunu dəstəkləmir, digərləri (məsələn, Estoniya) əksinə, öz həmvətənlərinin Rusiyaya qarşı hərbi əməliyyatlarda iştirak etməsi ilə lovğalanır. Makronun təlimatçılar göndərmək qərarı o demək olacaq ki, Ukrayna tərəfində əcnəbilərin silahlı münaqişədə birbaşa iştirakı rəsmi şəkildə tanınır. Nəticələr isə...

V.VƏLİYEV