Qərbin müharibə azarı – ANALİZ

Makronun Ukraynaya qoşun yeritmək istəyi niyə rədd edildi?

Avropanın döyüş meydanı kimi seçdiyi Ukraynada son durum çox acınacaqlıdır. Nə Rusiya, nə də Ukrayna üstünlük əldə edə bilir, hər ikisi yorulub, əldən düşüb, arsenalında atılacaq mərmisi qalmayıb. Xəzinələr də boşalır, əvəzində bu oyunu quran Qərb qazanır. Bir tərəfdən Ukraynaya milyardlarla “yardımlar” edir, digər tərəfdən anbarında çoxdan utilizasiya gününü gözləyən köhnəlmiş silahlardan qurtulur, əvəzində yeni silahlar alır, yaxud özü istehsal edir. Bir sözlə, Qərb bu müharibə ilə “iki dovşanı birdən vurur”. Düşünməyin ki, Qərbin Ukraynaya canfəşanlıqla ötürdüyü silahlar pulsuzdur. Yox onlar köhnə, müasir tələblərə cavab verməsə də Ukraynanın bu silahların əvəzində nələrindən keçəcəyini təsəvvürünüzə gətirə bilməzsiniz.

Pentaqon Ukraynaya 4 milyard dollarlıq ehtiyatdan hərbi yardım ayırmağı düşünür. Əvvəllər hərbi idarə bu ehtiyatları yalnız Konqresin qəbul etdiyi maliyyə paketi ilə kompensasiya olunduğu halda xərcləməyi planlaşdırırdı. Amma Pentaqon Ukraynanın maliyyələşdirilməsi ilə bağlı qanun layihəsinin Konqresdə ilişib qalması səbəbindən kompensasiya zəmanəti olmadan belə yardımın göndərilməsini müzakirə etməyə başlayıb. Kanalın həmsöhbətləri hələlik heç bir qərarın verilmədiyini vurğulayıblar. Eyni zamanda, onlar qeyd ediblər ki, Ukrayna qoşunlarının vəziyyəti getdikcə çətinləşdiyindən bu imkanın və yardımın göstərilməsi üçün bir sıra digər ehtiyat planların həyata keçirilməsi ilə bağlı söhbətlər son həftələrdə getdikcə aktuallaşıb.

Pentaqon rəsmilərindən biri bildirib ki, yeni yardım paketi Pentaqon tərəfindən təsdiq olunarsa, "mütləq kritik sursatları ehtiva edəcək". Onun sözlərinə görə, departament həm də hərbi yardımın Ukraynaya mümkün qədər tez göndərilməsi üçün onu necə və harada yerləşdirmək barədə danışır. ABŞ Konqresi 2023-cü ilin oktyabrından Ukraynaya maliyyə yardımı göstərilməsi haqqında qanun layihəsini müzakirə edir. Fevralın ortalarında Senat Ukrayna, İsrail və Tayvana 95 milyard dollardan çox yardım ayrılması təşəbbüsünü təsdiqləyib. Sənəd Nümayəndələr Palatası tərəfindən təsdiqlənməlidir.

Rusiya-Ukrayna müharibəsinin 736-cı günü

Estoniyanın baş naziri hesab edir ki, Ukraynaya qoşun göndərilməsi müdafiə hərəkəti kimi qiymətləndirilə bilər. Yeni Zelandiya Rusiya neftinə tavan qiymət tətbiq edib. ABŞ Dövlət Departamenti bəyan edib ki, Vaşinqton Rusiya Federasiyasının Dnestryanı bölgədəki hərəkətlərini diqqətlə izləyir. Ukrayna Silahlı Qüvvələri bildirir ki, Ukrayna ordusunun istifadə etdiyi bütün raketlər Qərb tərəfindən verilir, onların Ukraynada öz istehsalı yoxdur. Bəs hadisələr necə inkişaf edir?

Rusiya prezidentinin xüsusi nümayəndəsi Sergey İvanov bildirib ki, Birləşmiş Ştatlar Ukraynaya daimi yardımdan hansı gəlir əldə etdikləri barədə düşünməyə başlayıb. Polşanın milli müdafiə naziri Vladislav Kosiniyak-Kamış respublikanın Ukraynaya qoşun yeritməyəcəyini təsdiqləyib. Ukrayna Qərb ölkələrindən ölkənin silahlı qüvvələrinin istifadə etdiyi hava hücumundan müdafiə sistemləri üçün bütün raketləri alır, Ukraynanın belə raketlərin öz istehsalı yoxdur. Bu barədə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Hərbi Hava Qüvvələri Komandanlığının nümayəndəsi Yuri İqnat məlumat verib.

Finlandiya Müdafiə Nazirliyi və parlamentin müdafiə komitəsinin sədri Jukka Kopra Yle-yə bildiriblər ki, Finlandiya hakimiyyəti Ukraynaya ona verilən silahlarla Rusiya ərazisindəki hərbi obyektlərə hücumu qadağan etməyib. Finlandiyanın müdafiə naziri Antti Hakkänen qeyd edib ki, belə məhdudiyyətlər əsasən Ukraynanı uzaqmənzilli çoxillik raket sistemləri ilə təchiz edən ölkələr tərəfindən tətbiq edilir. O, nəşrə bildirib ki, Finlandiya müttəfiqləri ilə daim Ukraynaya verilən silahların istifadəsinə mümkün məhdudiyyətləri müzakirə edir. Finlandiya parlamentinin müdafiə komitəsinin sədr müavini Mikko Savola isə bildirib ki, Finlandiyanın Ukraynaya verdiyi silahlar nəzəri olaraq Rusiya Federasiyasındakı hədəfləri vurmaq üçün istifadə oluna bilər, lakin bu silah növlərinin uçuş məsafəsi uzaqmənzilli raketlərdən daha azdır. Finlandiya Ukraynaya hansı növ silahlar verdiyini açıqlamayıb.

Ərəblər və Balkanlar Kiyevə kömək edir

Vladimir Zelenski fevralın 28-də Albaniyaya səfərinin əsas məqsədini açıqlayıb: “Mən Ukraynanın ədalətli və davamlı sülhə nail olmaq səylərini dəstəkləməyi, eləcə də İsveçrədə qlobal sülh sammitini təşkil etməyi təklif edəcəyəm”. Regionun ona yaxın ölkəsinin liderlərini və Brüsseldən yüksək vəzifəli rəsmiləri bir araya gətirən Cənub-Şərqi Avropa sammiti keçirilib. Forum iştirakçıları birgə hərbi istehsal müəssisələrinin yaradılması yolu ilə sülh işinə töhfə verməyə dəvət edilib.

“Biz sizinlə və bütün tərəfdaşlarımızla birgə istehsalda maraqlıyıq... Ukraynada 500-ə yaxın müdafiə müəssisəsi var, onların hər biri güc əlavə edir, lakin bu, Putini məğlub etmək üçün kifayət etmir. Biz döyüş meydanındakı vəziyyətə təsir edən sursat təchizatı ilə bağlı problemləri görürük”, - Ukrayna prezidenti açılış nitqində Albaniya, Serbiya, Şimali Makedoniya, Kosovo, Bosniya, Monteneqro, Xorvatiya və Moldovanın yüksək səviyyəli nümayəndələrinə müraciət edib. Bundan əlavə, o, silah sahəsində əməkdaşlığı inkişaf etdirmək üçün Ukrayna-Balkan müdafiə forumunun təşkilini təklif edib. Albaniyanın Baş naziri Edi Rama, “Ukrayna hər cür dəstək və kömək olunmağa layiqdir ki, o, müqavimət göstərsin və bu müharibə nəticəsində yaranacaq istənilən sülhün ədalətli olmasını təmin etsin”. Və o, dərhal Qərbi Ukraynaya silah göndərməyə çağırıb.

Qeyri-ciddi dostlar

Ukraynanın beynəlxalq ictimaiyyətdən, ən azı Balkan ölkələrindən və Cənubi Avropa ölkələrindən dəstək nümayiş etdirməyə qərar verdiyi platforma kimi Albaniyanın seçilməsi aşkar adlandırıla bilməz, lakin onu təsadüfi adlandırmaq da olmaz. Rusiya ilə Ukrayna arasında silahlı münaqişənin başlanmasından demək olar ki, dərhal sonra Tirana anti-Rusiya sanksiyalarını dəstəklədi və Rusiya hərbçilərinin əməllərinin araşdırılması tələbi ilə Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsinə müraciət imzalayan onlarla ölkədən biri oldu. Və 2022-ci ilin yayında Kiyevlə həmrəylik əlaməti olaraq Edi Rama o vaxtkı Monteneqrolu həmkarı Dritan Abazoviçlə birlikdə Ukraynaya səfər etdi.

Nəhayət, qitənin ən firavan ölkəsindən uzaqda olan Albaniya Ukraynaya hərbi yardımı əsirgəmədi, baxmayaraq ki, həmişə bunu reklam etməməyi üstün tuturdu. Albaniya Rusiyanın təcavüzündən sonra Ukraynaya hərbi yardım göndərən ilk ölkələrdən biri olub – silahlar, döyüş sursatları, minaya davamlı maşınlar və hazırda onun həcminə görə on aparıcı ölkədən biridir. Ukraynaya dəstək və təhlükəsizliyə yardım etdiyinə görə, ABŞ dövlət katibi Antoni Blinken fevralın ortalarında Albaniyaya səfəri zamanı Tirananı tərifləyib.

Hazırkı şəraitdə Kiyev və Tirana arasında münasibətlər iki ölkə arasında “Dostluq və Əməkdaşlıq Müqaviləsi”nin imzalanması sayəsində yeni təkan aldı. Və Ukrayna ilə əlaqələrin möhkəmlənməsinə verdiyi şəxsi töhfəyə görə Albaniyanın Baş naziri Yaroslav Müdrik ordeni ilə təltif edilib.

Qeyd edək ki, Zelenski Səudiyyə Ərəbistanından Albaniyaya uçub və burada öz sülh planına dəstək almağa və Rusiya ilə mümkün hərbi əsir mübadiləsinin təfərrüatlarını müzakirə etməyə çalışıb. 2022-ci ilin sentyabrında Ər-Riyad artıq Moskva ilə Kiyev arasında əsirlərin mübadiləsində vasitəçi kimi çıxış edib, ötən ilin avqustunda isə Ukrayna liderinin irəli sürdüyü “sülh formulu”nun müzakirəsi platformasına çevrilib. Bu dəfə vəliəhd şahzadə Məhəmməd bin Salman “krallığın Ukrayna-Rusiya böhranının həllinə yönəlmiş bütün beynəlxalq səylər və təşəbbüslərə dəstəyini və istəyini bir daha təsdiqləyib. Bu barədə Səudiyyə Ərəbistanının dövlət xəbər agentliyi görüşün yekunlarına dair məlumat yayıb.

Bununla belə, Moskva əvvəllər Kiyev tərəfindən hər hansı bu cür təşəbbüslərin perspektivinə şübhə ilə yanaşdığını bildirib. Xatırladaq ki, ötən gün Vladimir Zelenski Moskvanın İsveçrədə keçiriləcək sülh sammitinə dəvət oluna biləcəyini bildirmişdi - lakin bu toplantıda tam iştirak üçün deyil, onun nəticəsində qəbul edilən qərar barədə məlumat vermək məqsədi ilə. Buna cavab olaraq Rusiya prezidentinin rəsmi nümayəndəsi Dmitri Peskov bu formatı qəribə, Rusiyasız sülh planının müzakirəsi təklifini isə hətta gülünc adlandırıb. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə Ukrayna liderinin ideyasını ultimatum kimi qiymətləndirib. “O, bunun danışıqlar sayılmayacağını söylədi. Normal insan başa düşür ki, ultimatum nəzərdə tutulur. Zelenski heç vaxt ultimatumdan imtina etməyib. Onun bütün on bəndlik düsturu açıq-aşkar ultimatum idi və belə də qalır”, - nazir çərşənbə axşamı Moskvada mətbuat konfransında qeyd edib.
Kuleba təhlükəsizlik müqaviləsindən danışır.

Avropalılar savaş istəyir

Ukraynanın xarici işlər naziri Dmitri Kuleba hesab edir ki, Konqres Kiyevə yardım paketi ayırmayana qədər ABŞ Ukrayna ilə zəmanət və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq haqqında saziş imzalamayacaq. Eyni zamanda o, ABŞ-ın hələ də Ukraynaya yardım edəcəyinə əminliyini ifadə edib. “Axşam stul, səhər pul. Səhər stullar - naharda pul. Əvvəlcə - pul, sonra - imzalama”, - Dmitri Kuleba “Amerikanın səsi” radiostansiyasına müsahibəsində Ukraynanın nə vaxt belə bir müqavilə imzalaya biləcəyi sualına cavab olaraq deyib.
“Bu zəmanət müqavilələri çox spesifikdir: onlar bu müqavilələrin iştirakçılarının üzərində işləyəcəkləri məbləğləri və konkret şeyləri müəyyən edir. Birləşmiş Ştatlar isə onların ixtiyarında hansı resursların olduğunu dəqiq anlayanda bu müqaviləni imzalaya biləcək”, - deyə Dmitri Kuleba əlavə edib. O, həmçinin əlavə edib ki, bu saziş Ukraynanın NATO-ya üzvlüyünə alternativ olmamalıdır.

Ukrayna Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbərinin sözlərinə görə, Ukrayna hakimiyyəti həm respublikaçılardan, həm də demokratlardan müxtəlif səviyyələrdə çoxlu siqnallar alır ki, ABŞ hələ də Ukraynaya yardım göstərəcək. "Ancaq siqnallardan faktiki qərar qəbul etməyə keçməyin vaxtıdır" deyib.

Yanvarda “The Washington Post” öz mənbələrinə istinadən yazmışdı ki, Konqres Kiyevə maliyyə dəstəyini təsdiqləməsi şərti ilə ABŞ bu ilin yazında Ukrayna üçün on il müddətinə təhlükəsizlik zəmanətlərini dərc etməyi planlaşdırır. ABŞ rəsmilərinin fikrincə, saziş qısamüddətli hərbi əməliyyatların dəstəklənməsinə, eləcə də gələcəkdə “Rusiya təcavüzünün qarşısını ala biləcək” Ukrayna qüvvələrinin yaradılmasına zəmanət verir. Sənəd Ukraynanın sənaye və ixrac bazasının qorunmasına, bərpasına və genişləndirilməsinə kömək edəcək, həmçinin ölkənin Qərb institutlarına inteqrasiyası üçün zəruri olan siyasi islahatları təşviq edəcək proqramlar təqdim edir.

Xarici İşlər Nazirliyinin nümayəndəsi Mariya Zaxarova Qərb siyasətçilərinin Ukrayna ərazisinə qoşun yeritməsi ilə bağlı bəyanatlarını şərh edib. Onun sözlərinə görə, Qərb hərbçilərinin Ukraynada hər hansı formada olması Rusiya tərəfindən münaqişənin gərginləşməsi kimi qiymətləndiriləcək. “Burada heç bir risk yoxdur, bu, eskalasiyadır. Hər bir silah tədarükü eskalasiyaya gətirib çıxarır, Kiyev rejiminin apardığı müharibəyə doğru gedən növbəti tranş eskalasiyadır”, - Mariya Zaxarova Avropa İttifaqı və NATO ölkələrinin eskalasiyanın hansı risklərlə bağlı niyyəti ilə bağlı suala belə cavab verib. Ukraynada yerləşdirmə qoşunlarınızı ehtiva edir. Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü əlavə edib ki, söhbət hər hansı formada hərbi mövcudluqdan, o cümlədən muzdlulardan gedir.

Fevralın 26-da Parisdə Fransa prezidenti Emmanuel Makronun təşkilatçılığı ilə Finlandiya, Latviya, Litva, Polşa, Almaniya, Slovakiya, Hollandiya, İspaniya və İtaliya da daxil olmaqla, onlarla Avropa İttifaqı ölkəsinin liderləri ilə görüş keçirilib. Bu görüşdən sonra cənab Makron bildirib ki, Ukraynaya qoşun göndərmək bu ölkəyə dəstək variantlarından biridir.

Tezliklə Paris sammitində iştirak edən demək olar ki, bütün ölkələrin nümayəndələri Ukraynaya qoşun göndərmək ideyasını rədd etdilər. NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq də eyni məzmunda danışıb. Bir gün əvvəl, fevralın 27-də Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov demişdi ki, Qərb qoşunlarının Ukraynaya göndərilməsi Rusiya ilə bütün NATO bloku arasında münaqişəyə gətirib çıxaracaq.

V.VƏLİYEV