Keçəl və dərman əhvalatı… - RAKURS

İDDİA: Ermənistan NATO ölkələrindən yeni silahlar alır ki, Kiyevə ötürsün

Ermənistan rəhbərliyinin noyabrın 22-23-də Minskdə KTMT çərçivəsində keçirilən müntəzəm tədbirlərdə iştirakdan imtina etməsi fonunda sosial şəbəkələrdə və mediada bu ölkədən Kiyevə mümkün silah tədarükü ilə bağlı materiallar yayılır. Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Ermənistan Silahlı Qüvvələrində xidmətdə olan “Toçka-U” operativ-taktiki raket kompleksinin (OTRK) raketləri ilə təmin olunması ilə bağlı versiyalar müzakirə olunur. Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin mətbuat katibi Aram Torosyan belə məlumatı təkzib edib. Lakin rəsmi İrəvanın hərəkətlərinə baxsaq, Moskvada müttəfiqinə inamsızlıq artır.

Bundan əvvəl bəzi KİV-lər Ermənistanın hələ də onlar üçün raketləri olan “Toçka-U” taktiki raket sistemlərini, eləcə də digər silahları Kiyev rejiminə təhvil verməyə hazırlaşdığını yazıblar. Belə operativ-taktiki kompleksinin uzun fasilədən sonra yenidən Ukrayna Silahlı Qüvvələri tərəfindən Rusiya Federasiyası ərazisindəki hədəflərə qarşı istifadə olunmağa başlaması xüsusi əməliyyat zonasındakı bir çox mənbələr tərəfindən bildirilib. Belə ki, “Rybar” Telegram kanalının məlumatına görə, Ukrayna Silahlı Qüvvələri ötən gün “Toçka-U”dan Belqorod vilayətindəki Rovenkiyə hücum etmək üçün istifadə edib, bir az əvvəl isə bu raketlə Avdeyevski sektorunda Krasnoqorovka ətrafına hücum ediblər. Sübut kimi bu həmin silahların fraqmentləri nümayiş etdirilib.

“Rybar”ın müəllifləri belə bir fərziyyə irəli sürürlər ki, Ukrayna Silahlı Qüvvələri Çexiya, Polşa və Yəmənin arsenallarında qalan köhnə raketlər, habelə öz anbarlarında əvvəllər nasaz olan məhsulları təmir etməklə ehtiyatları bir qədər artıra bilib. Rəsmi məlumatlara görə, SSRİ-nin dağılmasından sonra Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin arsenalında “Toçka-U” operativ-taktiki raket kompleksi üçün ən azı 500 müxtəlif modifikasiyalı raket qalıb. 1960-1970-ci illərdə hazırlanmış bu raket sistemi son vaxtlara qədər Rusiya Silahlı Qüvvələrinin bütün raket briqadalarının bir hissəsi olub, Rusiya Silahlı Qüvvələri tərəfindən Şimali Qafqazda döyüş əməliyyatlarında, eləcə də Gürcüstanın Cənubi Osetiyaya təcavüzü zamanı istifadə edilib. Bu operativ-taktiki raket kompleksinin ixrac versiyalarından Suriya və Yəmən müharibəsində istifadə olunub.

Qeyri-rəsmi məlumatlara görə, Ermənistan Silahlı Qüvvələri ondan az miqdarda, təxminən 3 ədəd Qarabağdakı döyüşlərdə istifadə edib. Son vaxtlara qədər “Toçka-U” raket sistemi Ukraynanın raket bölmələri tərəfindən Rusiya Silahlı Qüvvələrinə qarşı fəal şəkildə istifadə olunurdu. Amma Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin bu operativ-taktiki raket kompleksi üçün sursatları tükənib. Amma deyəsən, o, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin tərkibində qalıb. Belə bir sual yaranır, Ermənistan rəsmi məlumatlara əsasən, Rusiya Federasiyasının KTMT-də müttəfiqidir, Rusiyaya qarşı hərbi əməliyyatlar aparan Ukraynaya niyə kömək etsin?

“Rybar” hesab edir ki, bu təəccüblü deyil. Onun müəllifləri əmindirlər ki, İrəvan ölkənin KTMT-dən çıxması üçün sənədlər hazırlamağa başlayıb və indi oradakı hakimiyyət “hamını bezdirməyə çalışır”. Rybarın, eləcə də digər KİV-in məlumatına görə, Ermənistan hakimiyyəti tərəfindən raketləri olan bir neçə “Toçka-U” buraxılış qurğusunun Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə təhvil veriləcəyi vəd edilib. Ola bilsin ki, bu barədə Ermənistan Təhlükəsizlik Şurasının katibi Armen Qriqoryan və Ukrayna prezidentinin ofisinin rəhbəri Andrey Ermak arasında oktyabrın sonunda Maltada keçirilən görüşdə "sülh üçün Ukrayna formulu"nun müzakirəsi zamanı razılıq əldə olunduğu iddia edilir.

Mümkündür ki, bu, Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla ABŞ nümayəndələri arasında oxşar məsələlərin müzakirəsi çərçivəsində daha əvvəl baş verib. Telegram kanalının məlumatında Ağ Evdə Sovet istehsalı olan Osa-AK zenit-raket komplekslərinin Ermənistan Silahlı Qüvvələrindən Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə təhvil verilməsi məsələsini fəal şəkildə irəli sürdüklərinə diqqət çəkilib. Rusiya rəhbərliyində Ermənistana inamsızlıq getdikcə artır.

Burada hərbi-diplomatik problemlər hərbi-texniki və geosiyasi problemlərlə sıx bağlıdır. Ukraynanın “sülh formulu”, məlum olduğu kimi, digər məsələlərlə yanaşı, “Rusiyanın Ukraynaya təcavüzü ilə bağlı xüsusi tribunalın yaradılmasını və ona dəymiş bütün itkilərin ödənilməsi üçün beynəlxalq mexanizmin yaradılmasını, Rusiya aktivləri hesabına kompensasiya verilməsini nəzərdə tutur”. Artıq bir müddətdir ki, Ermənistan postsovet dövründə ona edilən təmənnasız ianələrdən əlavə, Rusiya Federasiyasından ona çatdırılmadığı iddia edilən hərbi yardıma görə Rusiyanın ona təxminən 400 milyon dollar borcu olduğunu düşünür. Bu arada “Rıbar” iddia edir ki, postsovet dövründə Rusiya Ermənistan Silahlı Qüvvələrini “Toçki-U” ilə gücləndirməkdə davam edib. İndi isə “erməni” operativ-taktiki raket komplekslərinin daha 200-ə yaxın hissəsinin Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə verilə bilməsi təhlükəsi var. Ekspertlərin və medianın “erməni raketləri” adlandırılan Toçka-U-ların Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə verilə biləcəyi ilə bağlı narahatlığı başadüşüləndir. Onların Qarabağ cəbhəsində zəif istifadə olunması Ermənistanda onları idarə edəcək hərbi mütəxəssislərin qalmaması ilə bağlıdır. Amma bu, heç də o demək deyil ki, ukraynalı və bəlkə də Qərb mütəxəssisləri onlardan Rusiya Federasiyasına qarşı istifadə etmək üçün onlardan nəticə çıxara bilməyəcəklər. Bunu 1990-cı illərin sonlarında Cənubi Qafqazda Rusiya Qüvvələr Qrupunun komandirinin müavini olan və hazırda ehtiyatda olan general-leytenant Yuri Netkaçev deyib. O, hesab edir ki, İrəvanda “Toçki-U”nun Ukraynaya “ixrac” edilməsi barədə qərar qəbul olunarsa, bu, Gürcüstan ərazisindən keçən iki marşrut üzrə baş verə bilər: ya yük maşınlarında kamuflyaj edilmiş ağır qoşqularda, yaxud dəmir yolu vasitəsilə Potiyə çatdırmaq. Qeyd edək ki, Fransanın 50 Bastion zirehli transportyorunun Ermənistana çatdırılması üçün istifadə olunan marşrut da budur. Bu zirehli maşın əvvəlcə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə verilmək üçün nəzərdə tutulmuşdu, lakin Kiyev təsirsiz zireh və zəif silahlarla bağlı problemlərə görə ondan istifadə etməkdən imtina etdi.

Ekspertlərin fikrincə, Qara dəniz vasitəsilə Ukraynaya silahların çatdırılması davam edir. “Reuters-in məlumatına görə, 2023-cü ilin avqustunda yaradıldığı gündən indiyədək 151 gəmi Ukraynanın Qara dəniz gəmi dəhlizindən Rumıniya və Türkiyə sahillərindən keçməklə Ukraynanın ehtiyacları üçün yüklərin ixracı və gətirilməsi üçün istifadə edib. Burada, görünür, erməni faktorundan da fəal istifadə olunacaq. Media Fransadan bu marşrutlar vasitəsilə Ermənistana hava hücumundan müdafiə radarlarının, “Mistral” zenit sistemlərinin və termal görüntülərin tezliklə çatdırılması barədə yazır. Bunun müqabilində İrəvan guya Sovet-Rusiya silahlarından azad edilməli və onu Ukraynaya “inkoqnito” ilə tədarük etməlidir. Bu, İrəvanla Fransa, ABŞ və NATO arasında münasibətlərin indi tərtib edilmiş düsturudur.

Belə yerdə “keçəl dərman bilsə öz başına sürtər” el məsəli yada düşür. Ermənistan özünə dərman tapa bilmir, amma Ukraynanın dərdinə dəva axtarır. Görünür, silahları tükənən Ukrayna Qərbin tədarükünün ləngidiyini anlayır və arsenalını köhnə silahlarla doldurmaqla vəziyyətdən çıxmağa çalışır. Yoxsa, Kiyevin İrəvana nə ehtiyacı ola bilərdi ki?

V.VƏLİYEV