Fransa və Qazaxıstan strateji faydalı qazıntılar üzrə əməkdaşlıq haqqında razılığa gəliblər
Fransa prezidenti Emmanuel Makron və Qazaxıstan prezidenti Qasım-Jomart Tokayev uranın da daxil olduğu strateji faydalı qazıntılar üzrə əməkdaşlıq haqqında bəyannamə imzalayıblar. Fransa prezidentinin səfəri zamanı ümumilikdə altı saziş imzalanıb, Qazaxıstan prezidentinin mətbuat xidməti xəbər verir. Qazaxıstan Prezidenti qeyd edib ki, görüşdə ölkələr arasında ticarət-iqtisadi əlaqələrin inkişafına xüsusi diqqət yetirilib və “bugünkü çətin geosiyasi və geoiqtisadi vəziyyətdə bu, xüsusilə vacibdir” deyib. Görüşdə əldə olunan bütün razılaşmaların icrasını sürətləndirmək üçün Tokayev işçi qrupunun yaradılması təşəbbüsü ilə çıxış edib.
Qasım-Jomart Tokayev Fransanın Qazaxıstanın mühüm tərəfdaşı olduğunu deyib və bu il iki ölkə arasında strateji tərəfdaşlıq sazişinin imzalanmasının 15-ci ildönümünün qeyd olunduğunu vurğulayıb: “Bu ilin 8 ayında ölkələrimiz arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi ötən illə müqayisədə 21% artaraq 2,7 milyard dollara çatıb”. Tokayev bildirib ki, Fransa Qazaxıstanın ən böyük investorları sırasındadır. Son 15 ildə Fransadan Qazaxıstana 18,7 milyard dollara yaxın investisiya cəlb olunub.
Fransa prezidentinin səfəri zamanı tərəflər həmçinin külək elektrik stansiyasının birgə tikintisi və dəmir yolu avadanlıqlarına texniki xidmət göstərilməsi barədə razılığa gəliblər. Həmçinin, dabaq xəstəliyinə qarşı vaksinlərin tədarükü, Fransa agentliyi qrupunun yaradılması, Qazaxıstanda fransız məktəblərinin açılması haqqında sazişlər imzalanıb.
Emmanuel Makronun uran tədarükünün artırılması ilə bağlı danışıqlar aparmaq üçün Qazaxıstan və Özbəkistana səfər etməsi Fransanın urana ehtiyacı ilə bağlıdır. Nigerdə enerji resursları istehsalının dayandırılması Parisi hərəkətə gətirib. Onu da qeyd edək ki, avropalılar Rusiyadan nüvə yanacağı istehsalı üçün uran xammalı tədarükündən müstəqilliyə doğru ilk real addımı atıblar. Fransız Orano şirkətinin direktorlar şurası ölkənin cənubundakı zənginləşdirmə zavodunu genişləndirmək üçün 1,7 milyard avro sərmayə qoymağı təsdiqləyib. Zavod istehsalı 30%-dən çox artıracaq. Qərb mətbuatının yazmağa tələsdiyi yeni sentrifuqalar Rusiyadan asılılığı azaldacaq. Bununla belə, azalma o qədər də təsiredici olmaya bilər.
İnvestisiya qərarı vermək üçün Oranoya təxminən bir il vaxt lazım olub: şirkət ilk dəfə 2022-ci ilin ortalarında Ukraynada Rusiya hərbi əməliyyatlarının başlamasından sonra əlavə sentrifuqaların yaradılmasının zəruriliyini elan edib. Orano daha sonra Rusiya tədarükündən imtina etmək istəyən avropalı və amerikalı müştərilərdən çoxlu müraciət aldıqlarını söyləyib. Əvvəllər Qərb müştəriləri, eləcə də Aİ və ABŞ-ın tənzimləyiciləri və səlahiyyətli orqanları Qərb nüvə stansiyalarının uzunmüddətli müqavilələr əsasında Rosatomdan cəlbedici qiymətlərlə xammal aldıqları qurulmuş bazardan kifayət qədər razı idilər.
Ən yaxşı halda 2028-2030-cu illərdə peyda ola biləcək yeni Orano sentrifuqaları çətin ki, Rosatom-u lider mövqeyindən kənarlaşdırsın. Bazarda cəmi dörd böyük oyunçu var: Rosatom-un gücü 27,7 milyon SWU, Urenco (Almaniya, Böyük Britaniya, Hollandiya) 13,7 milyon, Orano-da 7,5 milyon, Çin CNNC-də 6,3 milyon. İndiyə qədər Orano ilə yanaşı, genişlənmə planları yalnız Çində var. Ən böyük atom elektrik stansiyaları parkına malik olan ABŞ-da 4,9 milyon SWU gücünə və 14 milyon SWU-ya tələbatına malik tək Urenco zavodu var və bu günə qədər yerli müəssisələr yeni sentrifuqalar qurmağa tələsmirlər. Lakin ABŞ-da mütərəqqi aşağı güclü reaktorlar üçün HALEU eksperimental yüksək zənginləşdirmə zavodunun lisenziyaları ilə bağlı müzakirələr davam edir.
Beləliklə, Avropada atom müstəqilliyindən danışmaq tezdir, bəlkə də mümkün deyil. Rusiya arxayındır ki, gec-tez avropalılar ona minnətçi düşəcəklər. Hələlik Fransa Rusiyanın müttəfiqi olan Qazaxıstanla müqavilə imzalayıb. Qarşıdakı illərdə bu ticarətin nə qədər məhsuldar olacağına hər kəs şahidlik edəcək. Belə ki, marşrut xəttləri, yəni Qazaxıstandan alınacaq uranın hansı yolla daşınma məsələsi hələ də açıq qalır. Rusiya indidən yox deyir, bəs Azərbaycan?
V.SALAH
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB