Vaxtı və çevrəsi daralan Tehran - ANALİZ

Dronlar indi İranın öz başına düşür

Bazar günü gecə saatlarında naməlum pilotsuz təyyarələr İran Müdafiə Nazirliyinin obyektlərindən birinə hücum edib. The Wall Street Journal yazır ki, bunun arxasında İsrail dayanır. İranın özündə hələ ki, hadisəyə görə heç kim günahlandırılmayıb, lakin eyni zamanda, onlar israilliləri ölkədəki vəziyyətin sabitliyini pozmağa yönəlmiş media hücumunda ittiham etməyə nail olublar. İranın bəzi hərbi-siyasi dairələri İsrail və MOSSAD-ın adını tələffüz etməyə başlayıblar. Bəs İran niyə İsrailin adını tərəddüdlə çəkir? Axı SEPAH-ın yüksək rütbəli zabitləri zərbə endirən PUA-ların İsrail dövlətinə məxsus olduğunu deyirlər. Bəli, əsas məsələ də budur. İran onu vuranın kim olduğunu bilir, amma deməyə çəkinir. Bu da səbəbsiz deyil, əgər rəsmi Tehran PUA-ların kim tərəfindən göndərildiyini rəsmi olaraq açıqlasa, onda bu hücuma hücumla da cavab verməlidir. Ona görə də İranın rəsmi dairələri hücum edən ölkənin adını çəkmək istəmir.

Hadisə isə belə olub, 2023-cü il yanvarın 28-dən 29-na keçən gecə İranın Müdafiə Nazirliyinin zavodlarından birinə pilotsuz təyyarələrdən istifadə etməklə uğurlu hücum həyata keçirilib. İranın Müdafiə Nazirliyi bazar günü gecə İsfahandakı partlayışları şərh edərkən bildirib ki, “həmin PUA-lardan biri hava hücumundan müdafiə sistemi tərəfindən vurulub, digər ikisi isə müdafiə tələlərinə düşdü və partlayıb”. Qeyd olunur ki, dronlardan biri binanın üzərinə düşərək "cüzi ziyan" vurub, xəsarət alan olmayıb. Bu arada sosial şəbəkələrdə hücumun videoları aktiv şəkildə yayılıb. Bəlli olub ki, PUA zərbəsindən zavodun ərazisinə çiddi ziyan dəyib, dağıntılar və insane itkisi var.

İsfahandakı hərbi obyektə hücum İranın şimal-qərbində minə yaxın insanın xəsarət alması ilə nəticələnən 5,9 bal gücündə baş verən zəlzələdən sonra həyata keçirilib. Demək olar ki, eyni vaxtda zəlzələnin episentrindən təxminən 120 km aralıda yerləşən Azərşəhr şəhərində motor yağı zavodunda yanğın baş verir. Sosial şəbəkələrdə bir anda İranın bir neçə şəhərində partlayışların baş verməsi barədə xəbərlər yayılıb, İsrailin İran ərazisinə kütləvi hücumu versiyası social şəbəkə və xəbər agentliklərinin manşetinə çevrilib.

Eyni zamanda, İran Müdafiə Nazirliyi əməliyyat şərhlərində heç kimə qarşı ittihamlar səsləndirməkdən çəkinərək, yalnız İsfahandakı obyektə zərbə endirilməsi barədə məlumat verib. Eyni zamanda İranın rəsmi xəbər agentliyi İRNA İsraili hücumda ittiham edib. “İranın Əlburz, Həmədan, Qarec kimi şəhərlərində partlayışlar barədə sosial şəbəkələrdə və mediada yayılan bütün xəbərlər saxtadır”, İRNA qeyd edir ki, bu məlumatın yayılmasının arxasında İsrail dayanır. Agentlik həmçinin İranın müxtəlif şəhərlərində, o cümlədən Tehranda hava hücumu ilə bağlı İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) döyüşçülərinin öldürülməsi və həyəcan siqnalının işə salınması ilə bağlı yayılan xəbərləri də yalan şayiələr adlandırıb. Agentliyin fikrincə, İrandakı vəziyyəti təhlükəli kimi təqdim etmək və İran vətəndaşları arasında panika yaratmaq İsrailin maraqlarına uyğundur.

Bundan əvvəl İranın xüsusi xidmət orqanları İsraili onların ölkəsində sabitliyi pozmağa cəhd etməkdə ittiham etmişdi. Keçən həftə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu İranda bir sıra təxribat aktları törətməyi planlaşdıran İsraillə əlaqəli ondan çox terrorçu qrupun həbs edildiyini bildirdi. İddia olunurdu ki, İsrailin xarici kəşfiyyat xidməti Mossad İranda sentyabrın ortalarından bəri davam edən etiraz aksiyalarından istifadə edərək, bir iranlı hərbçinin məhv edilməsini, eləcə də ölkənin iri şəhərlərində təxribat əməliyyatları keçirməyi planlaşdırıb. İranda dekabr ayında İsrailin xeyrinə casusluq ittihamı ilə 4 nəfər edam edilib.

İranda zəlzələnin süni şəkildə baş verməsi ilə bağlı şayiələr absurddur. Bunun üçün güclü nüvə partlayışı lazımdır. Amma zəlzələnin özü də İran şəhərlərində baş verən digər hadisələr kimi motor yağı zavodunda yanğına səbəb ola bilərdi. İsfahandakı pilotsuz təyyarələrin hücumuna gəlincə, konkret hansı obyektdən söhbət getdiyini demək çətindir. İranın hərbi sənaye kompleksinin ərazisi çox genişdir. İsfahan da daxil olmaqla ölkənin bir çox əyalətlərində zavod və fabriklər var. Məsələn, ötə ilin oktyabr ayından noyabrın əvvəlinə kimi orada dron istehsalçısı “Shahed Aviation Industries” şirkətinin istehsal gücünün genişləndirilməsi işləri sürətlə gedirdi. Məhz bu şirkət Kiyev və Qərb tərəfindən Ukraynada istifadə üçün Rusiyaya pilotsuz təyyarələr göndərməkdə ittiham olunurdu. Moskva və Tehran isə bunu inkar edirdi.

Son peyk görüntülərinə əsasən, İsfahanda şənbə günü pilotsuz təyyarənin hücumundan sonra Shahed Aviation Industries zavoduna ziyan dəyməyib. İranın hərbi və nüvə obyektlərinə hücumlar uzun müddətdir ki, yeni deyil. Son səs-küylü işlərə 2020-ci ilin iyulunda və 2021-ci ilin aprelində Natanzdakı nüvə obyektində hücum, həmçinin 2021-ci ilin iyununda Kərəcdəki nüvə obyektinə pilotsuz təyyarə hücumu daxildir.
Bunun arxasında kim dayanırsa, əl yazısı hər yerdə eynidir. İrandakı belə təxribatlara görə onlar ən mühüm obyektlərin yerin altına köçürülməsi üzrə artıq aktiv olan işləri sürətləndirdilər, həmçinin hava hücumundan müdafiə sistemləri, hər cür şəbəkələr, tələlər və digər əşyaların köməyi ilə yerdə qalan obyektlərin mühafizəsini gücləndirdilər. Başqa bir məsələ odur ki, hər bir obyekti örtmək çox çətin və həm də bahalıdır.

Ənənəvi olaraq Tehran demək olar ki, bütün hadisələrdə İsraili günahlandırır. Ola bilsin ki, yaxın günlərdə İsfahan hadisələri ilə bağlı oxşar bəyanatlar verilsin. İndiyədək Amerikanın “The Wall Street Journal” qəzeti mənbələrə istinadən İsrailin məsuliyyəti barədə məlumat yayıb. WSJ qeyd edir ki, "ABŞ və İsrail Tehranın nüvə və hərbi ambisiyalarının qarşısını almaq üçün yeni imkanlar axtararkən, İsrail İranın müdafiə obyektinə gizli İHA hücumu həyata keçirib".

İsraillilərin özləri hadisəni şərh etmək istəmirlər. Eyni zamanda, İsrail hakimiyyəti dəfələrlə iranlılara birmənalı şəkildə xəbərdarlıq edib ki, onlar İranın nüvə proqramının inkişafına imkan verməyəcəklər. İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu ötən gün deyib ki, biz İranın ən ölümcül silahları əldə etmək istiqamətində necə durmadan irəlilədiyini görürük və biz buna imkan verməyəcəyik. Son iki həftə ərzində o, ABŞ-ın milli təhlükəsizlik müşaviri Ceyk Sullivan və Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Uilyam Börns ilə İran proqramını müzakirə ediblər.

Maraqlıdır ki, İsfahana pilotsuz təyyarə hücumu cənab Börnsün Benyamin Netanyahu və Mossaddakı israilli həmkarları ilə danışıqlarından bir gün sonra baş verib. ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin yanvarın 30-da İsrailə başlayacaq səfəri zamanı İran mövzusu da müzakirə olunacaq.

Səudiyyə Ərəbistanının “Əl Ərəbiyyə” telekanalının mənbələri iddia edir ki, İsfahana pilotsuz uçan aparatların hücumunda Amerika təyyarələri iştirak edib və bu hücumun hədəfi ballistik raketlərin olduğu anbar olub. Eyni zamanda, İsrail kəşfiyyat resursu Intelli Times öz Twitter səhifəsində İran Kosmik Tədqiqatlar İnstitutunun tədqiqat laboratoriyalarının İsfahanda vurulan obyektdə yerləşdiyini irəli sürüb.

Bu obyekt pilotsuz təyyarənin hücumu baş verən yerdən yolun o biri tərəfində yerləşir. Bundan əlavə, “Intelli Times” qeyd edir ki, tətil İranın ali dini lideri Əli Xamneyinin pilotsuz təyyarələrin nümayişi də daxil olduğu Sənaye Nailiyyətləri Sərgisini açmasından bir neçə saat sonra baş verib. Eyni zamanda, “Intelli Times” xatırladır ki, İsfahanda pilotsuz təyyarələrin istehsalı ilə yanaşı, İranın nüvə proqramı ilə bağlı bəzi obyektlər, o cümlədən yeni sentrifuqa zavodu yerləşir.

İranda cəhənnəmi Mossadmı səhnələşdirildi?

“Hücum edilən İran obyekti raketlərin hazırlanması və istehsalında əsas mövqeni təmsil edir. Hücum İsrailin yəhudi dövlətinin təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı ilə başlayıb və təkcə Ukraynadakı döyüş əməliyyatları üçün Rusiya raketlərinin mümkün tədarükü ilə bağlı deyildi”. Bu, “Nyu York Times” tərəfindən dərc edilmiş məqalənin qısa xülasəsidir. Məqalənin müəllifi materialı hazırlayarkən Amerikanın rəsmi mənbələrinin kəşfiyyat mənbələrinin şərhlərindən istifadə edib.

Mənbələr əməliyyatın arxasında Mossadın olduğunu bildirir. Onların sözlərinə görə, hücumda məqsəd İsrailə çata bilən orta mənzilli “Şihab” raketlərinin istehsal olunduğu yerin məhv edilməsi olub. Ekspertlər qeyd ediblər ki, hücum ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenin Yaxın Şərq turnesinin başladığı gün və Mərkəzi Regional Mərkəzin rəhbəri Uilyam Börnsə İsraildə qalması başa çatdıqdan dərhal sonra həyata keçirilib. Analitiklər onu da qeyd ediblər ki, bu, Benyamin Netanyahunun hakimiyyətə qayıdışından sonra İsrail tərəfindən həyata keçirilən ilk böyük hərbi əməliyyatdır. Bundan əlavə, analitiklər hücum anının İsrail hökumətinin ədliyyə sistemində planlaşdırdığı islahatlara etirazların gücləndiyi vaxta təsadüf etdiyini vurğulayırlar.

Amerikanın “Wall Street Journal” nəşri də İsrailin hücumun izinə düşdüyünü yazır. ABŞ və İsrail Tehranın nüvə və hərbi ambisiyalarını cilovlamaq üçün yeni yollar axtarır. Walla vəziyyətlə tanış olan mənbəyə istinadən yazır ki, zavod dörd pilotsuz təyyarə ilə hücuma məruz qalıb və qarşıya qoyulan vəzifələr və planın həyata keçirilməsi baxımından əməliyyat uğurlu hesab edilməlidir. Mənbə hədəfin yüksək texnologiyalı raket zavodu olduğunu bildirib.

İsfahanda 4 nüvə tədqiqat mərkəzi yerləşir və orada uzun illər əvvəl Çin tərəfindən İrana verilən reaktorlar quraşdırılır. Lakin hücuma məruz qalan obyektin, məqalədə qeyd olunur, atom enerjisinin mümkün istehsalı ilə heç bir əlaqəsi yoxdur.

Daha əvvəl xəbər verdiyimiz kimi, Amerika mətbuatında dərc olunan məlumatlara görə, hücum edən tərəf “intiharçı” adlanan dörd rotorlu pilotsuz təyyarələrin modellərindən istifadə edib. Əvvəllər rəsmi Tehran bu dronların istifadəsini İsraillə əlaqələndirərək, 2021-ci ilin yayında Kərəcdəki sentrifuqa zavoduna və 2022-ci ilin mayında Tehrandakı hərbi-sənaye infrastruktur obyektinə hücumlar barədə məlumat vermişdi.

Beləliklə, İranda baş verən son hadisələr molla rejiminin sonunu yaxınlaşdırmaqla yanaşı, bu ölkədə farsların daimi basqısı altında yaşayan xalqların nəhayət azad olunmasını tezləşdirmək nöqteyi-nəzərindən əhəmiyyətli sayılmalıdır.

V.VƏLİYEV