Cənubi Qafqazda vahid sosial, siyasi və iqtisadi məkanın qurulması bölgədəki münaqişələrin nəticələrinin aradan qaldırılmasına zəmanət ola bilər. Ancaq inteqrasiya prosesləri əhəmiyyətli enerji xərcləri tələb edir. Bölgənin enerji təhlükəsizliyini Gürcüstan və Ermənistandan fərqli olaraq neft və qaz sənayesinin məhsullarını inamla ixrac edən Azərbaycan təmin edə bilər.
Qeyd edək ki, Azərbaycanda təsdiqlənmiş təbii qaz ehtiyatları 2,6 trilyon kubmetrdir. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev İspaniyanın “EFE” xəbər agentliyinə müsahibəsində bildirib ki, bu həcm ən azı 100 il ərzində həm daxili istehlak, həm də ixrac üçün kifayətdir. Bu, bölgənin lazımi resurs bazasının olduğunu təsdiqləyir.
Xatırladaq ki, əvvəllər Azərbaycan təkcə Cənubi Qafqaz respublikaları üçün deyil, eyni zamanda bütün SSRİ üçün enerji təhlükəsizliyinin qarantı kimi çıxış etmişdir. Hələ Sovet dövründə kimya və yanacaq sənayesi üçün məhsul tədarükü Azərbaycan iqtisadiyyatının neft -qaz sektorunun üzərinə düşürdü, Gəlin etiraf edək ki, əgər Azərbaycanın neft və qazı olmasaydı, bu halda bölgənin uğurlu sənayeləşməsi də mümkün olmazdı.
Bərpa olunan enerji mənbələri bu gün dəbdədir, lakin bölgə ölkələrinin külək, günəş və su enerjisindən aldıqları güclər əsasən köməkçi xarakter daşıyır.
Niyə inteqrasiya haqqında danışarkən, ilk növbədə vahid enerji siyasətinin yaradılmasına diqqət yetirmək lazımdır? Avropaya inteqrasiyanın uğurlu təcrübəsi göstərdi ki, hər hansı bir birlik enerji mənbələrini birləşdirmədən mümkün deyil. AB -nin enerji siyasəti Fransa, Almaniya, İtaliya, Belçika, Hollandiya və Lüksemburqun kömür, dəmir filizi və metallurgiya sənayesini birləşdirən Avropa Kömür və Polad Birliyinə qayıdır. O, millətlərarası inteqrasiya prinsipləri əsasında fəaliyyət göstərən ilk birlik olaraq Avropada daha da iqtisadi inteqrasiyanın əsasını qoydu.
Cənubi Qafqazın yeni enerji paradiqması qaçılmaz olaraq millətlərarası prinsiplərə əsaslanacaq və hərtərəfli enerji təhlükəsizliyi proqramı əsasən şəffaf olacaqdır. Enerji təchizatı fəaliyyətinin həyata keçirilməsində ətraf mühitin mühafizəsi tədbirləri üçün bu lazımdır, çünki bölgədə hələ də qaz və elektriklə təmin olunmayan ərazilər var.
Eyni zamanda, mütərəqqi bir siyasət, yeni marşrutlar açaraq genişləndirməklə enerji daşıyıcılarının mövcud tranzitini təmin edə bilir. Enerji şəbəkələrini birləşdirərək Cənubi Qafqaz ölkələri, məsələn, təbii fəlakətlər halında, bir -birini dəstəkləyərək, kollektiv məsuliyyətlə daha da yaxınlaşacaqlar. Bu vacib mövqeyi bölgənin seysmik aktivliyi diktə edir. Bundan əlavə, Cənubi Qafqazın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi onun enerji müstəqilliyinə, indiyə qədər məhdud olan nəqliyyat infrastrukturunun canlanmasına, o cümlədən Qara dəniz istiqamətində dəniz nəqliyyatının canlanmasına kömək edəcək.
Ümumi regional enerji proqramı Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinin itirilmiş infrastrukturunun daha sürətli bərpasına imkan verəcək. Müasir yaşayış məntəqələrinin xarabalıqlardan çıxması üçün uzun bir mina təmizləmə prosesi olduğu üçün indiki sürətlə bərpa işləri illərlə çəkəcək. Azad edilmiş ərazilərin bərpası bir anda bir neçə istiqamətdə aparılırsa, bu zehni ziddiyyətlərin aradan qaldırılması üçün bir stimul ola bilər. Ortaq regional enerji siyasəti ilə dəstəklənən ümumi bərpa işləri, bölgə daxilində yaxınlaşmağa kömək edəcək. O zaman işğal edilməmiş ərazilər Cənubi Qafqazın uğurlu multikultural siyasətinin nümunəsinə çevrilə bilər. Ancaq bu cür qarşılıqlı fəaliyyətə gedən ilk addım, açıq -aydın, Ermənistan tərəfindən Azərbaycana mina sahələrinin xəritələrinin köçürülməsi olmalı və İrəvan işğal dövründə Ermənistan hərbçilərinin ölümcül partlayıcı qurğular yerləşdirdiyi torpaqların minalardan təmizlənməsində iştirak etməli idi. Bu addım əlbəttə ki, xalqlar arasında sülhün bərpasını sürətləndirə bilər.
Ağasəf Babayev
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB