“Avronun bahalaşmasının Azərbaycan bazarına əsas təsiri ilk növbədə Avropa ölkələrindən idxal olunan məhsullarda hiss oluna bilər. Çünki sahibkar məhsulu avro ilə alırsa və avronun manata nisbətdə məzənnəsi yüksəlirsə, eyni məhsulun manat ifadəsində alış qiyməti artır”.
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında iqtisadçı Asif İbrahimov deyib.
O bildirib ki, burada söhbət yalnız hazır məhsullardan getmir. Avropadan gətirilən xammal, avadanlıq, ehtiyat hissələri, dərman vasitələri, avtomobillər, məişət texnikası, elektronika, geyim, ərzaq məhsulları və digər malların qiymətinə də valyuta məzənnəsi təsir göstərə bilər. Xüsusilə Avropadan birbaşa idxaldan asılı olan sahələrdə bu təsir daha tez görünə bilər. Amma avronun 1,9672 manata yüksəlməsi o demək deyil ki, bütün Avropa məhsulları dərhal eyni faizlə bahalaşacaq. Burada sahibkarın əvvəlki valyuta ehtiyatı, məhsulun anbarda qalma müddəti, müqavilənin hansı valyutada bağlanması, logistika xərcləri, gömrük ödənişləri, marja və daxili bazardakı rəqabət kimi amillər də rol oynayır. Məncə, ən vacib məsələ məzənnə dəyişiminin məhsulun maya dəyərinə hansı həcmdə ötürülməsidir. Əgər avronun bahalaşması 5 faizdirsə, bu avtomatik olaraq məhsulun pərakəndə qiymətinin də 5 faiz artacağı anlamına gəlmir. Bəzi məhsullarda artım daha az, bəzi məhsullarda isə daha çox ola bilər. Digər tərəfdən, Azərbaycanda dollar/manat məzənnəsinin 1,7000 manat səviyyəsində sabit qalması da nəzərə alınmalıdır. Azərbaycanda bir çox idxal əməliyyatları dollarla aparıldığı üçün avronun bahalaşmasının ümumi idxal inflyasiyasına təsiri məhsulun hansı ölkədən və hansı valyutada alındığından asılı olacaq. Avropa İttifaqından idxal olunan məhsullar üzrə qiymət təzyiqinin artması xüsusilə avtomobil, avadanlıq, texnologiya, dərman, kosmetika, geyim, ərzaq və sənaye məhsullarında müşahidə oluna bilər. Eyni zamanda Avropadan xammal və avadanlıq alan yerli istehsalçıların da maya dəyəri arta bilər. Bu halda məzənnənin təsiri yalnız idxal məhsulunun qiymətində deyil, yerli məhsulun qiymətində də özünü göstərə bilər. Burada bir məsələni də nəzərə almaq lazımdır. Əgər sahibkarın məhsulunun maya dəyəri artıq yüksəkdirsə və üzərinə logistika, sığorta, gömrük ödənişləri və digər xərclər əlavə olunursa, avronun bahalaşması son qiymətə daha ciddi təsir göstərə bilər. Bu baxımdan valyuta məzənnəsi təkbaşına deyil, bütün xərc zənciri ilə birlikdə qiymətləndirilməlidir. Mən hesab edirəm ki, bu məsələdə əsas risk avronun bir qədər bahalaşması deyil, onun uzun müddət yüksək səviyyədə qalması və əlavə olaraq dünya bazarında məhsul və logistika xərclərinin artmasıdır. Əgər bu amillər eyni vaxtda baş verərsə, idxal inflyasiyasının daxili bazara ötürülməsi daha güclü ola bilər. Azərbaycan istehlakçısı üçün isə əsas məsələ avronun neçə manat olması deyil, bunun gündəlik aldığı məhsulların qiymətinə nə qədər təsir etməsidir. Ona görə də qiymət artımının qarşısını almaq üçün yalnız məzənnəni izləmək kifayət deyil. İdxal kanallarının şaxələndirilməsi, rəqabətin gücləndirilməsi, logistika xərclərinin optimallaşdırılması və yerli istehsalın artırılması da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Mənim fikrimcə, avronun bahalaşması qarşıdakı dövrdə Azərbaycan bazarında müəyyən idxal qiymət təzyiqi yarada bilər. Lakin bunun miqyası məhsuldan məhsula dəyişəcək. Əsas məsələ məzənnə dəyişiminin sahibkar tərəfindən tam şəkildə istehlakçıya ötürülməsinin qarşısını alan rəqabətli bazar mühitinin formalaşdırılmasıdır.Yəni avronun bahalaşması idxal məhsullarının bahalaşması üçün risk yaradır, amma bu, avtomatik olaraq bütün məhsulların eyni səviyyədə bahalaşacağı demək deyil. Əsas məsələ məzənnə dəyişikliyinin maya dəyərinə və oradan da son istehlak qiymətinə hansı həcmdə keçməsidir”.
Arzu Qurbanlı
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB
