İlk dəfə 2021-ci ilin mayında Fransa prezidenti Makron tərəfindən irəli sürülən Avropa Siyasi Birliyi (ASB) layihəsi oktyabrın 6-da Praqada keçirilən toplantı ilə ilk konkret addımını atdı. Xüsusilə "Brexit", Pandemiya və Ukrayna müharibəsi ilə Avropanın gələcəyinin necə formalaşacağı ilə bağlı müzakirələr də artıb. Almaniyada Merkelin hakimiyyətinin sona çatması ilə Avropada liderlik probleminin yarandığı təhlili gərgin olaraq qalırdı. Bu kontekstdə Fransa, xüsusilə siyasi olaraq Almaniyadan boş qalan liderlik yerini doldurmağı hədəfləyən bir siyasət qəbul etdi. Əslində Fransanın gərgin diplomatik səyləri ilə fəaliyyətə başlayan yeni mexanizm Avropanın dünya siyasətində nüfuzunun artırılmasını qarşısına məqsəd qoymuşdu. Fransa Prezidenti Makron üçün məsələ çox vacib görünür. Ona görə də ilk növbədə ASB Makronun Avropa siyasətində və dünya diplomatiyasında liderlik mövqeyini gücləndirmək cəhdi kimi qiymətləndirilib. Bu baxımdan ASB son illərdə dünya diplomatiyasında təsiri azalan Fransa və bu mövzuda tənqidlərə məruz qalan Makron üçün xüsusi məna və əhəmiyyət kəsb edir.
Avropa Siyasi Birliyinin Praqada keçirilən ilk sammiti Avropanın gələcəyini necə formalaşdırmaq istədiyinə dair ipuçları verir. İlk gündəmə gələn məsələ təbii ki, Rusiyanın Ukraynada apardığı müharibədir. ASB layihəsi Rusiya və ya hər hansı başqa ölkə və ya konkret təhlükə ilə bağlı qəti mövqe tutmasa da, Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsi nəticəsində yaranan çoxölçülü böhranlarla Avropanın necə mübarizə aparacağını göstərdiyi üçün vaxt baxımından kritikdir. Çünki Ukrayna müharibəsi Avropanı bir çox cəhətdən hərtərəfli problemlə üz-üzə qoydu.
Bunlardan birincisi enerji böhranıdır. Avropa ümumiyyətlə enerji baxımından Rusiyadan asılıdır. Avropanın illik təbii qaz istehlakı 500 milyard kubmetrə yaxındır ki, bunun da yarısı Rusiyadan təmin edilir. Lakin müharibə səbəbindən Avropa ilə Rusiya arasında davam edən mübahisələr “Şimal axını 1” boru kəmərinin ötürmə qabiliyyətinin azalması, ABŞ-ın etirazı ilə “Şimal axını 2” layihəsinin işə düşə bilməməsi və Rusiyaya qarşı tətbiq edilən ağır siyasi sanksiyalar isə qazın bahalaşmasına səbəb oldu. Bu vəziyyət Avropanı alternativ qaz ehtiyatlarına yönəltsə də 2023-cü ildə Avropanı ciddi enerji böhranı gözləyir. Həm qaz təchizatı, həm də qazın saxlanması və artan qiymətlər kontekstində yaranan əsas problemlər Avropanı enerji sahəsində dərin iqtisadi və siyasi böhranla üz-üzə qoydu. Bu səbəbdən Avropanın enerji böhranının həllini tapması vacibdir.
Digər tərəfdən, Ukrayna müharibəsi Avropanın təhlükəsizliyinə dair yeni meydan oxumalar ortaya çıxardı. Rusiyanın Ukraynanı işğal etmək cəhdi Avropa tərəfindən Soyuq Müharibədən sonrakı status-kvonu pozmaq cəhdi kimi qiymətləndirilir. NATO-da siyasət dəyişikliyi Avropanın Rusiyaya qarşı təhlükəsizliyini gücləndirmək məqsədilə həyata keçirilsə də, müharibənin yaratdığı qeyri-müəyyənliklər və risklər Avropanın təhlükəsizliyi ilə bağlı narahatlığı daha da artırıb. Xüsusilə Böyük Britaniyanın Aİ-dən çıxması ilə özünə yeni istiqamət müəyyən etməsi Avropanın təhlükəsizlik quruluşunun yenidən dizayn edilməsini zəruri edir. Bu səbəbdən Avropa Siyasi Birliyi Avropanı daha güclü bir şəkildə bir yerdə saxlamaq yolunda addım kimi qiymətləndirilir. Bununla belə, ASB Avropanın təhlükəsizlik quruluşu üçün yeni əsaslar təqdim etdiyini söyləmək çox çətindir. Əslində, ASB Aİ-yə alternativ kimi görünmür. Edilənlər yalnız böhran dövründə "bir yerdə olduğumuz" imicini gücləndirmək üçündür.
ASB-ni Makronun yeni böyük layihəsi kimi tənqid edənlər də var. Bu tənqidlər bəzi məqamlarda haqlı görünür. Bununla belə, mövcud ehtiyaclar Aİ hüdudlarından kənarda strategiyanın hazırlanmasını zəruri edir. Xüsusilə, indiki konyukturada daha çox səslənən Aİ üzvü olmayan aktorların ASB-də (məsələn, Türkiye) iştirakı çox vacibdir. Bu iştiraklar Aİ-ni Rusiyanın yaratdığı problemlər qarşısında daha güclü edə bilər.
ASB qarşıdakı dövrdə strateji fikir mübadiləsi və siyasətin yürüdülməsi üçün kontinental miqyasda fəaliyyət göstərəcək platforma olmaq imkanına malikdir. Lakin bu platformanın qısa müddətdə Avropanın real problemlərinə həll yolları tapması çox çətin görünür.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB