2022-ci ilin oktyabr ayında ərzaq qiymətləri indeksində avqustla müqayisədə xeyli azalma müşahidə olunur. Sentyabr ayından başlayan bu azalma dünya bitki yağı qiymətlərində də kəskin düşüb. Taxıl qiymətləri indeksindəki artımdan daha böyük olan şəkər, ət və süd məhsullarının qiymətlərində də mülayim enişlər nəzərə çarpır.
İndeksdə davam edən bu eniş palma, soya, günəbaxan və kolza yağlarının ucuzlaşmasına gətirib çıxarıb. Sentyabr ayında palma yağı qiymətləri, əsasən, Cənub-Şərqi Asiyada mövsümi yüksək hasilatla birləşən davamlı ehtiyatlar səbəbindən ardıcıl olaraq azalmağa davam edir. Eyni zamanda, kənd təsərrüfatı müəssisələri tərəfindən satışların kəskin artması nəticəsində Argentinadan ixrac təklifinin artması səbəbindən qlobal soya yağının qiyməti azalıb. Günəbaxan yağında dünya qiymətləri idxal tələbi fonunda Qara dəniz regionundan ixrac təklifinin artması nəticəsində 14 ayın ən aşağı səviyyəsinə düşüb. Dünya bazarında bitki yağlarının ucuzlaşmasına xam neftin qiymətinin düşməsi də təsir edib.
Qeyri-müəyyənlik fonunda Amerika Birləşmiş Ştatları və Avropa İttifaqında gözlənilən tədarük çatışmazlığının və məhsul perspektivlərinin təsirini kompensasiya etdiyi üçün dünyada qarğıdalı, arpa qiymətləri əsasən Avstraliya və Rusiya Federasiyasında daha yaxşı məhsul perspektivlərini əks etdirir.
Bütün növ süd məhsullarının dünya qiymətləri mülayim şəkildə aşağı düşüb ki, bu da avronun ABŞ dollarına nisbətdə ucuzlaşmasının, bu məhsulların dünya qiymətlərinə (ABŞ dolları ilə ifadə olunan) təsirini daha çox əks etdirir. Bundan əlavə, süd məhsullarının qlobal qiymət kotirovkaları, məhdud süd istehsalı, yüksək enerji xərcləri və çatışmazlıqlar səbəbindən bazar qeyri-müəyyənliyi ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən orta müddətli tədarük üçün məhdud bazar tələbi ilə əlaqədardır. Eyni zamanda, xüsusilə Asiya ölkələrindən də çatdırılma ilə müqavilələr üzrə məhsullara tələbat hələ də sabitdir.
Oktyabr ayında dünya bazarında ətin qiymətləri də çox azalıb ki, bu da məzənnə dinamikasının təsiri ilə bağlıdır. Braziliyadan yüksək ixrac tədarükü və bəzi istehsalçı ölkələrdə qırğınların artması səbəbindən mal ətinin qiymətləri azalıb və quş ətinin qiymətləri cüzi qlobal idxal fonunda dəyişib.
Bəs ölkəmizdə vəziyyət necədir?
Ekspertlərin fikirlərinə görə, Azərbaycanda idxal asılılıqdan əlavə olaraq təsərrüfat subyektlərinin qiymətlərinin enməsinə imkan vermir və yaxın müddətdə də verməyəcəkdir. Ən yaxşı halda qiymət stabilləşəcəkdir. Dünyada hazırda 850-900 milyon ətrafında insan aclıqdan əziyyət çəkir. Lakin Azərbaycan ərzaq qıtlığı ilə, hələlik, üz-üzə deyil.
Dünyada baş verən proseslərdə ölkəmizin ərzaq təhlükəsizliyinə potensial mənfi təsirinin qarşısını almaq məqsədilə Nazirlər Kabineti minimum istehlak səbətinə daxil olan bir sıra ərzaq məhsullarının ölkə ərazisindən çıxarılmasının tənzimlənməsini nəzərdə tutan qərarlar qəbul edib.
Digər tərəfdən, 2025-ci ilədək dünya bazarında ərzağa tələbin artmaqda davam edəcəyi gözlənilir. Hətta 3 il sonra qlobal bazarda daha ciddi qıtlığın olacağı istisna deyil. Bu baxımdan, strateji ərzaq məhsullarının yerli istehsalının genişləndirilməsi və xüsusən işğaldan azad olunan ərazilərimizin potensialından daha qısa zamanda istifadəyə başlanılması çox önəmlidir. Bütövlükdə, dünya ərzaq qıtlığı ilə üz-üzədir.
Ötən ilin 9 ayı ərzində Azərbaycana 1 milyard 185 milyon 30 min dollar dəyərində yeyinti məhsulları idxal edilmişdi. Dövlət Gömrük Komitəsinin məlumatları göstərir ki, keçəni ilin 9 ayı ilə müqayisədə bu ilin 9 ayı ərzində statistik dəyər baxımından ət, süd, kərə yağı, buğda, düyü idxalı azalıb, meyvə-tərəvəz, çay, bitki yağları idxalı artıb. Azərbaycan ən çox xarici valyutanı bitki yağları, meyvə-tərəvəz və buğda idxalına xərcləyir. Elə bu fonda vacib məsələlərdən biri ərzaq təhlükəsizliyinin etibarlı təminidir.
Azərbaycanın mövcud imkanları və xüsusən də işğaldan azad olunmuş ərazilərimizin potensialı ərzaq təminatının və eləcə də ərzaq təhlükəsizliyinin formalaşmasına imkan yaradır.
Hətta bəzi məhsullar üzrə gələcəkdə - növbəti 5 il ərzində dünya bazarında qıtlığın yaranması ehtimalı və riskləri kifayət qədər çoxdur. Ona görə də təhlükəsizliyin formalaşması üçün ərzaq təminatının genişləndirilməsi olduqca vacibdir. İdxaldan asılılığın aradan qaldırılması və yerli istehsal hesabına tələbin ödənilməsinə ehtiyac var. Dövlət dəstəyinin bu istiqamətdə artırılması və daha çox subsidiyaların təklif olunması vacibdir. Çünki subsidiyalar ünvanlı verilsə də, təkliflər ondan ibarətdir ki, bunun yalnız strateji deyil, digər məhsullar üzrə də istehsal edilən məhsulun həcminə bağlanması və əlaqələndirilməsi daha uyğundur.
Havar Şəfiyeva
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB