Türkiyə çox çətin bir coğrafiyada böyük dövlət olmaq uğrunda mübarizəsini davam etdirir. Ətrafı eynilə od halqasıdır. Bir tərəfdən davam edən Rusiya-Ukrayna müharibəsi, digər tərəfdən Suriyada vətəndaş müharibəsi və dövlət avtoritetinin dağılması terroru və qaçqın problemini daha da çətinləşdirir. İraqda sabitlik bərqərar olmadıqda, İranda isə ictimai hadisələr, nümayişlər, qarşıdurmalar davam edir. Qafqazdakı gərginlik, Qarabağ müharibəsi və Yunanıstanla bağlı problemlər. 2022-ci ildə Türkiye üçün ciddi təhdidlər, meydan oxuma halları var idi, bunlara ciddi səviyyədə nəzarat edilə bildi, indi qarşıda bizi 2023-cü il gözləyir. Yenə də böyük təhlükələr, amma eyni zamanda da imkanlar var.
Coğrafiya taledir. Türkiyənin də taleyi çox çətin bir coğrafiyada Avropa və Asiyanın kəsişməsində Orta Şərqlə iç-içə olan bir coğrafiyada yerləşməkdir. Dünyanın ürəyi, qlobal enerji resurslarının mərkəzi, eyni zamanda Avropa ilə Asiya arasında körpü adlandıra biləcəyimiz ərazi. Təbii ki, bu coğrafiya həm də qlobal güc mübarizəsinin mərkəzidir, böyük güclərin regional güclər və qeyri-dövlət aktorları ilə vəkalət müharibələri apardığı coğrafiyadır. Xüsusən də 11 sentyabr hücumlarından sonra ABŞ-ın Əfqanıstan və İraqı işğalı ilə regionun dinamikası tamamilə alt-üst oldu. Ərəb Baharının təsiri hələ də hiss olunur, DAEŞ, PKK kimi terror təşkilatlarının ortaya çıxdığı və dəstəkləndiyi qeyri-sabitlik hövzəsindən bəhs edirik. Türkiyə müxtəlif problemlərlə mübarizə apararkən, indi qarşısında Rusiya-Ukrayna müharibəsinin yaratdığı geosiyasi təsirlərlə üzləşmək məcburiyyətindədir.
Bəli, 2023-cü il üçün əsas müəyyənedici məsələ şübhəsiz ki, Rusiya-Ukrayna müharibəsi olacaq. Elə görünür bu müharibə uzun müddət davam edəcək və onun təsiri çox böyük olacaq. Qlobal enerji təchizatında Rusiyaya tətbiq edilən sanksiyalara əsaslanan ixtisarlar davam etsə də, qida və bəzi digər mallarda da oxşar mənzərə müşahidə olunur. Qış aylarının keçməsi ilə müharibənin kəskinləşməsini də gözləmək olar və təbii ki, bu, Qafqazdan Orta Asiya və Orta Şərqə qədər bir çox sahələrə və güc balanslarına təsir edəcək. Söhbət Türkiyə üçün böyük imkanlar və təhlükələr ehtiva edən bir prosesdən gedir. Nəticədə 2023-cü ildə 3-cü yol kimi ifadə edilən mövqeyini qoruyub saxlayacaq, lakin xüsusilə qərbli həmkarlarından daha çox sanksiyalara məruz qalacağı da aydındır. Bununla belə, Türkiyə Ukrayna və Rusiya arasında balanslaşdırılmış mövqeyini qoruyub saxlamaqla, xüsusilə qlobal enerji və ərzaq təminatı baxımından özünü əsas mövqedə saxlamağa davam edəcək.
Yenə də Rusiyanın yaxın coğrafiyalarında güc boşluğuna səbəb olacağı mühüm addımlar atması mümkün olacaq. Qarabağ məsələsi, Zəngəzur dəhlizi, türkmən qazının Xəzər vasitəsilə Türkiyəyə çatdırılması, Suriyada PKK/YPG-yə qarşı atılacaq ehtimal olunan addımlar bəzi mümkün məsələlər kimi qarşımızda dayanır.
Təbii ki, Türkiyə üçün Rusiya-Ukrayna müharibəsindən başqa Suriya və İraqa əsaslanan məsələlər də var. Bu iki ölkənin ərazi bütövlüyü Türkiye üçün çox vacibdir. Türkiyə, Rusiya və Əsəd rejimi arasında üçtərəfli formatda danışıqlara başlamaq mümkün ola bilər, amma görünən odur ki, rejim hələ də Türkiyenin tələblərini yerinə yetirmək istəmir. Ona görə də çox mümkündür ki, Türkiyə birtərəfli hərbi əməliyyatları davam etdirməli olacaq. İraqda 2023-cü il də çox qeyri-müəyyəndir, İranın artan təsiri və artan İraq millətçiliyi münaqişə potensialına malikdir. Yenə PKK/YPG hər iki ölkədəki qeyri-sabitlikdən istifadə etməyə çalışır. Bu kontekstdə terrorla mübarizə 2023-cü il ərzində ən mühüm gündəm maddələrindən biri olacaq.
Türkiyə üçün 2023-cü il Orta Şərqdə 2022-ci ildə başlayan normallaşma prosesinin daha da güclənəcəyi bir il olacaq. BƏƏ, İsrail və Səudiyyə Ərəbistanı ilə başlayan və davam edən proses Misirlə də davam edəcək. Orta Şərqin bütün müvafiq gücləri uduzmaq spiralından çıxmaq arzusundadır, bu şərtlərdə Türkiyə üçün böyük imkanlar ortaya çıxır.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB