Dövlət suverenliyinin tam bərpası - ŞƏRH

Xronologiya, geosiyasi strategiya və İlham Əliyev siyasətinin təhlili

Azərbaycan Respublikasının öz dövlət suverenliyini ölkənin bütün ərazisində tam bərpa etməsi müasir dünya siyasi tarixində nadir rast gəlinən, hərbi-diplomatik və iqtisadi modelin təntənəsidir. 1991-ci ildə müstəqilliyini bərpa edərkən torpaqlarının 20%-i işğala məruz qalan, 1 milyondan çox qaçqın və məcburi köçkün problemi ilə üzləşən Azərbaycan, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında 20 illik ardıcıl və məqsədyönlü strateji xətt nəticəsində ərazi bütövlüyünü və suverenliyini mütləq şəkildə təmin etdi.

Suverenliyin bərpası birgünlük hadisə deyil, illərlə formalaşdırılmış hərbi, diplomatik, iqtisadi və hüquqi addımların məntiqi yekunudur.

2003–2020-ci illər – Bünövrə dövrü: İqtisadi müstəqilliyin təmin edilməsi (Bakı-Tbilisi-Ceyhan, TANAP proyektləri), Ordu quruculuğunun intensivləşdirilməsi, BMT daxilində və digər beynəlxalq platformalarda (Qoşulmama Hərəkatı, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı) Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyan hüquqi bazanın möhkəmləndirilməsi.

2016-cı il 2–5 aprel (Aprel döyüşləri): Düşmənin "keçilməz" hesab etdiyi müdafiə xəttinin yarılması, Lələtəpə və Bayraqlı yüksəkliklərinin azad edilməsi. Bu döyüş böyük Qələbənin psixoloji və hərbi məşqi oldu.
2018-ci il may (Günnüt əməliyyatı): Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun əməliyyatı nəticəsində Naxçıvanda 11 min hektardan çox ərazinin və strateji yüksəkliklərin nəzarətə götürülməsi.

2020-ci il 27 sentyabr – 10 noyabr (İkinci Qarabağ Müharibəsi / Vətən Müharibəsi): 44 gün davam edən əməliyyatlar nəticəsində 5 şəhər, 4 qəsəbə və 286 kənd, o cümlədən Qarabağın tacı olan Şuşa azad edildi. Ermənistan kapitulyasiya aktına imza atmağa məcbur oldu.

2020-ci il 20 noyabr – 1 dekabr: Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının tək bir güllə atılmadan, diplomatik yolla Azərbaycana təhvil verilməsi.

2022-ci il 3 dekabr / 12 dekabr (Xankəndi-Laçın yolu aksiyası): Ekofəalların və QHT nümayəndələrinin aksiyası ilə separatçıların təbii sərvətlərimizi talamasının və Laçın dəhlizi vasitəsilə qanunsuz hərbi daşımaların qarşısı alındı.

2023-cü il 23 aprel (Laçın Sərhəd-Keçid Məntəqəsinin qoyulması): Azərbaycan-Ermənistan şərti sərhədində, Həkəri körpüsü üzərində nəzarət-buraxılış məntəqəsi quruldu. Bu addımla Azərbaycanın dövlət sərhədlərinin bütövlüyü tam bərpa edildi və separatçıların "nəfəsliyi" kəsildi.

2023-cü il 19–20 sentyabr (Lokal antiterror tədbirləri): Cəmi 23 saat 43 dəqiqə davam edən yüksək dəqiqlikli əməliyyatla Qarabağdakı qanunsuz erməni hərbi birləşmələri kapitulyasiya etdi, xunta rejimi özünü buraxdı.

2023-cü il 15 oktyabr: Prezident İlham Əliyev Xankəndi, Xocalı, Əsgəran, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərində Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltdı. Suverenlik tam bərpa olundu.

2023-cü il 8 noyabr: Xankəndi şəhərində Zəfər paradının keçirilməsi.

2024-cü il aprel–may: Rusiya sülhməramlı kontingentinin Azərbaycan ərazisini vaxtından əvvəl tam tərk etməsi və Qazax rayonunun 4 anklav olmayan kəndinin (Bağanıs Ayrım, Aşağı Əskipara, Xeyrimli, Qızılhacılı) döyüşsüz Azərbaycana qaytarılması.

Prezident İlham Əliyevin siyasətinin mahiyyəti

Azərbaycanın suverenlik zəfəri təsadüfi şəraitin yox, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin tətbiq etdiyi sistemli, çoxvektorlu və praqmatik liderlik modelinin nəticəsidir. Bu siyasətin əsas 5 sütunu var:

Birincisi, güclü iqtisadiyyat – Müstəqil xarici siyasət

İlham Əliyev siyasətinin ana xətti: "İqtisadi müstəqillik siyasi müstəqilliyin təməlidir". Azərbaycan öz neft-qaz gəlirlərini şəffaf idarə edərək meqa-layihələr reallaşdırdı və xarici kreditlərdən asılılığını minimuma endirdi. Məhz Maliyyə müstəqilliyi Azərbaycana imkan verdi ki, böyük dövlətlərin və beynəlxalq təşkilatların təzyiqlərinə sinə gərsin, öz milli maraqlarını diktə etsin.

İkincisi, müasir ordu quruculuğu və təhlükəsizlik doktrinası: 20 il ərzində dövlət büdcəsinin ən böyük hissəsi hərbi xərclərə ayrıldı. Ordu yalnız texniki baxımdan (İsrail, Türkiyə və İtaliya istehsalı müasir PUA-lar, raketlər, HHM sistemləri) yenilənmədi, eyni zamanda təşkilati baxımdan NATO standartlarına (Komando briqadalarının yaradılması) uyğunlaşdırıldı. Aprel döyüşləri, 44 günlük müharibə və Antiterror əməliyyatı dünya hərb dərsliklərinə V əsr müharibəsi kimi daxil oldu.

Üçüncüsü, hüquqi və diplomatik qabaqlayıcı həmlələr: Əməliyyatlardan öncə uzun illər boyunca beynəlxalq platformalarda hüquqi baza hazırlandı. BMT TŞ-nin 4 qətnaməsi, Qoşulmama Hərəkatının bəyanatları, Avropa Məhkəməsinin qərarları vasitəsilə Ermənistanın işğalçı siyasəti rəsmiləşdirildi. Nəticədə, 2020 və 2023-cü illərdə Azərbaycan hərbi gücdən istifadə edərkən bunu tamamilə beynəlxalq hüquq нормаlarına (BMT Nizamnaməsinin 51-ci maddəsi – özünümüdafiə hüququ) uyğun həyata keçirdi.

Dördüncüsü, strateji təmkinlik və ildırım sürətli qərar qəbulu: İlham Əliyevin liderlik keyfiyyətinin ən parlaq göstəricisi zamanı düzgün seçmək bacarığıdır. O, nə emosiyalarla tələsik addım atdı, nə də geosiyasi fürsəti qaçırdı. Qlobal güclərin (Rusiya, ABŞ, Aİ) öz aralarında ziddiyyətlər yaşadığı və diqqətin digər regionlara yönəldiyi məqamları dəqiqliklə hesabladı.

Laçın Sərhəd-Keçid Məntəqəsinin qoyulmasında və 19 Sentyabr Antiterror əməliyyatında beynəlxalq reaksiya verilməyə imkan tapılmadan ildırım sürəti ilə nəticə əldə etdi və dünyanı olmuş faktı (fait accompli) qəbul etməyə məcbur etdi.

Beşincisi, strateji müttəfiqlik və Şuşa Bəyannaməsi

Türkiyə ilə imzalanan Şuşa Bəyannaməsi (2021) Azərbaycanın təhlükəsizlik çətirini ən yüksək səviyyəyə qaldırdı. Eyni zamanda Rusiya ilə müttəfiqlik qarşılıqlı fəaliyyəti haqqında bəyannamə (2022) və Qoşulmama Hərəkatına uğurlu sədrlik vasitəsilə Azərbaycan həm Qərb, həm Şərq, həm də Cənub qütbləri ilə balanslaşdırılmış, unikal münasibətlər sistemi qurdu.

Prezident İlham Əliyevin yürütdüyü siyasətin nəticəsində Azərbaycan 30 illik qanayan yaraya son qoydu. Cənubi Qafqazda separatizmin və "boz zonaların" kökünü kəsdi. Regionun lider dövləti statusunu mərkəzləşdirdi. Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat koridorlarının, Zəngəzur koridorunun əsas söz sahibinə çevrildi. Milli qüruru və bütövlüyü bərpa etdi. Azərbaycan xalqı üzərindəki "məğlub xalq" kompleksini ataraq qalib və müzəffər millətə çevrildi.

Azərbaycanın suverenliyini tam bərpa etməsi təkcə ərazi bütövlüyünün təmin olunması deyil, XXI əsrdə kiçik və ya orta ölçülü bir dövlətin öz milli maraqlarını qlobal güclərə qarşı necə cəsarətlə və ağılla müdafiə edə biləcəyinin əyani sübutudur.

V.VƏLİLİ