Dünyanın strateji baxımdan ən əhəmiyyətli maddələri hansılardır deyildiyində dərhal hər kəsin ağılına neft və təbii qaz gəlir. Başqa hansıların olduğu sualı verilsə, qlobal istiləşmə və iqlim dəyişikliyi nəzərə alınaraq suyun olduğu deyilər. Bir az daha gələcəyi görənlər qida məhsulları deyərlər. Yəni, əkinçiliyə yararlı olan əraziləri göstərə bilərlər. Şübhəsiz sadalananların hamısı son dərəcə strateji və olmazsa olmaz deyiləcək qədər həyat üçün vacib maddələrdir.
Neft və təbii qaz niyə bu qədər əhəmiyyətlidir?
Suala cavab tapmağa çalışaq. Venesuela Səudiyyə Ərəbistanını arxada qoyaraq neft ehtiyatlarına görə dünyada birinci yerdə qərarlaşıb.
Neft İxracatçıları Ölkələri Təşkilatı - OPEK-in məlumatına görə, neft ehtiyatlarına görə uzun illərdir lider olan və 266 milyard barel neft ehtiyatına sahib Səudiyyə Ərəbistanı ikinci yerə düşüb. Hazırda Azərbaycanda isə 7 mlrd barel neft ehtiyatı var. Ölkəmiz bu göstəriciyə görə dünyada 19-cu yerdədir. 2000-ci ildə isə Azərbaycanda cəmi 1.2 mlrd barel neft ehtiyatı olduğu güman edilirdi. Başqa sözlə desək, son 10 ildə tapılmış yeni neft ehtiyatların həcmi 83% artıb. Son 10 ildə Azərbaycanla yanaşı, Venesuela, İran, Rusiya və Kanadada da böyük neft ehtiyatları tapılıb. Ümumilikdə isə dünyada 2000-2010-cu illər ərzində 258 mlrd barel yeni neft ehtiyatı kəşf edilib. BP-nin açıqladığı hesabatda belə deyilir. Ümumilikdə isə Səudiyyə Ərəbistanı, Kanada, İran, İraq, Küveyt, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Venesuela və Rusiyada dünyada olan bütün neft ehtiyatlarının təqribən 70%-i toplanıb.
Enerji qaynaqlarına hakim olan dünyaya nəzarət edir
ABŞ-ın Dövlət Enerji İnformasiyaları İdarəsinin məlumatına görə, Xəzərin sübut edilmiş ehtiyatları 17 mlrd. ilə 49 mlrd. barel arasında dəyişir, çıxarılan qaz ehtiyatları isə 232 trln. kub futdur. Bu 40 illik ömrü qalan neftin 11.7 faizi Xəzər hövzəsi olmaqla Avrasiya və Avropada çıxarılmaqdadır. Dünya təbii qaz ehtiyatlarının da 35.6 faizi Sibir və Xəzər hövzəsində olmaqla əsasən Avrasiyadadır. Orta Şərqdəki neftin əksəriyyəti Bəsrə Körfəzini əhatə edən coğrafiyadan çıxardılaraq Hürmüz Boğazından daşınmaqdadır. Tankerlərlə Körfəzdə daşınan neft dünya istehsalının təxminən 40 faizini təşkil edir. Dünya enerji qaynaqlarının əksəriyyəti Bəsrə və Xəzər hövzələrində toplandığından, enerji siyasətləri də Xəzər-Bəsrə Körfəzi oxunda formalaşmaqdadır. Enerji qaynaqlarına hakim olan dünyaya nəzarət edir. Dünyaya nəzarət edən qlobal güc olur və əhəmiyyətli üstünlüklər qazanar. Böyük güclərin yeni dünya nizamı da bundan fərqli deyil.
Azərbaycanın seçdiyi beynəlxalq ortaqlar
Öz təbii resursları ilə hər zaman diqqət mərkəzində olan Azərbaycan Sovetlər Birliyinin süqutundan sonra öz yeraltı və yerüstü sərvətlərinin əsl sahibi olub. Müstəqilliyini bərpa etdiyi ilk illər iqtisadiyyatı tənəzzülə uğrayan ölkəmiz ağır və çətin dövr yaşayıb. Azərbaycanda ikinci dəfə hakimiyyətə qayıdan ümummilli lider Heydər Əliyevin apardığı uğurlu daxili və xarici siyasət nəticəsində Azərbaycan qısa bir vaxtda sürətlə inkişaf edib. Avropaya inteqrasiya edilməsinə üstünlük verən ulu öndərin qətiyyətli səyi nəticəsində dünyanın aparıcı neft şirkətləri ilə əsrin müqaviləsi bağlanılıb, "Azəri", "Çiraq" və "Günəşli" yataqları istismara verilib. Bu isə ölkənin iqtisadi yüksəlişinə böyük təkan verib.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti Administrasiyası ictimai-siyasi məsələlər şöbəsinin müdiri, professor Əli Həsənovun Türkiyənin nüfuzlu "Zaman" qəzetində dərc olunmuş "Xəzər – Qara dəniz hövzəsində enerji siyasətləri" sərlövhəli analitik məqaləsində Sovet İttifaqının süqutundan sonra Orta Asiya və Xəzər hövzəsindəki zəngin enerji qaynaqlarının dünya bazarlarına açılması, beynəlxalq şirkətlərin bölgəyə marağının artması fonunda yeni geosiyasi və geoiqtisadi şəraitin formalaşması prosesi geniş şəkildə əsaslandırılıb.
Müəllif qeyd edir ki, müstəqilliyinə qovuşan Azərbaycan öz enerji siyasəti və iqtisadi maraqları istiqamətində seçdiyi beynəlxalq ortaqlar – Türkiyə və Qərb ölkələri ilə Xəzərin ona aid olan hissəsində neft və qaz yataqlarının işlənilməsi, hasil olunan enerji məhsullarının ixracı məsələsində öz iradəsini nümayiş etdirib. Azərbaycanın bu səyləri yeni şəraitdə bütün Avrasiya bölgəsində və dünyada enerji siyasəti üzərində qurulmuş və ciddi rəqabətə yol açan, əsas və yardımçı dövlətlərin bir aktyor kimi meydana çıxdıqları yeni geosiyasi münasibətlərə təkan verib.
ABŞ, Avropa və Asiya dövlətlərinin maraqlarının kəsişdiyi geosiyasi mərkəz
Aparılan siyasət nəticəsində Azərbaycan Qafqazın və Xəzər regionunun geosiyasətində əhəmiyyətli yer tutmağa başlayıb.
Azərbaycan yalnız neft və qaz ehtiyatlarına görə deyil, həmçinin Qara və Xəzər dənizləri regionunda tutduğu mövqeyə görə ABŞ, Avropa və Asiya dövlətlərinin maraqlarının kəsişdiyi geosiyasi mərkəzə çevrilib. Neft və qaz ehtiyatlarının işlənməsi, həmçinin onların dünya bazarlarına ixracı üzrə nəhəng layihələrin həyata keçirilməsi sayəsində Xəzər regionu XXI əsrdə dünyanın əhəmiyyətli regionlarından birinə çevrilib.
Məqalədə vurğulanır ki, Xəzər hövzəsinin zəngin neft və qaz ehtiyatlarına sahib olması qlobal dünyamızda bu bölgənin geosiyasi və iqtisadi əhəmiyyətini artırmaqda, planetimizin enerji təhlükəsizliyinin və strateji yanacaq ehtiyacının təminatında ən mühüm mənbələrdən birinə çevrilməkdədir.
Ölkəmiz etibarlı enerji tərəfdaşı imicini möhkəmləndirir
1994-cü ildə imzalanan "Əsrin müqaviləsi"nin ardınca 1998-ci ildə Bakıda Böyük İpək Yolunun açılışına dair beynəlxalq konfransın təşkili ölkəmizə olan marağı daha da artırdı. Dünyanın aparıcı dövlətlərinin nəhəng şirkətləri Azərbaycana investisiyalar yatırmağa, Azərbaycanın iştirakı ilə həyata keçirilən iqtisadi layihələrdə yaxından iştirak etməyə başladılar. Bakı-Novorossiysk, Bakı-Supsa, Bakı-Ceyhan neft kəmərləri, Bakı-Ərzurum qaz kəməri, Bakı-Tiflis-Axalkalaki-Qars dəmir yolu xətti respublikamızın enerji tərəfdaşı imicini möhkəmləndirdi və onu regionun aparıcı dövlətinə çevirdi. Hazırda Qərb ölkələri Orta Asiyanı Avropa ilə birləşdirəcək "Nabucco" qaz kəmərinin çəkilişi üçün səylər göstərir. Layihə 2014-cü ildə həyata keçirilməlidir, bununla belə, bütün Qərb dünyası əminliklə bildirir ki, "Nabucco" layihəsi Azərbaycan olmadan həyata keçməyəcək. "Şahdəniz" yatağının ardınca bu "Ümid" qaz yatağının da kəşfi ölkəmizin ən əhəmiyyətli enerji tərəfdaşlarından biri imicini möhkəmləndirir
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB