“Bu müharibə İranın bomba yaratmasına mane olmayacaq..?”

...Bu arada İsrailin AMAN hərbi kəşfiyyat agentliyində İran şöbəsinin keçmiş rəhbəri və hazırda Atlantik Şurasının analitiki olan Denni Sitrinoviç uzun illər İranı nüvə silahı hazırlamaqdan çəkindirən amilləri izah edib.

Deməli, o, etiraf edib ki, bu maneə ABŞ-ın hərbi gücü və ya beynəlxalq sanksiyalar deyil, iyirmi ildən çox əvvəl Ayətullah Əli Xamenei tərəfindən verilən dini fətva idi.

SİA xarici qaynaqlara istinadən xəbər verir ki, Sitrinoviçin sözlərinə görə, nüvə silahının hazırlanmasını və istehsalını qadağan edən bu fətva sadəcə bir bəyannamə deyil, bütün İran dövlət qurumları, eləcə də işçiləri üçün məcburi bir fərman idi.

...CBS News ekspertin sözlərinə istinadən bildirir ki, mərhum ayətullah bu həddi aşmaqdan qorxurdu. Onun bir "həddi aşma" strategiyası var idi: bomba hazırlamaq qabiliyyətini inkişaf etdirmək, amma heç vaxt həddi aşmamaq...

...İsrail hərbi kəşfiyyatında 25 il xidmət etmiş Sitrinoviç vurğulayıb ki, İran uranı 60 faizə qədər - silah səviyyəsindən aşağı səviyyədə zənginləşdirməyə başlayanda belə, bu, sadəcə onun imkanlarının nümayişi idi, yəni fətvanın pozulması deyildi..?

Analitikin fikrincə, Tramp administrasiyasının ən böyük səhvi də elə buradadır.

Sitrinoviçin fikrincə, müharibənin ilk günündə - 28 fevral 2026-cı ildə - Ayətullah Əli Xameneinin ölümündən sonra vəziyyət kəskin şəkildə dəyişib.

Belə ki, onun oğlu Müctəba Hüseyni Xamenei yeni Ali Lider olub və ekspertin fikrincə, o, köhnə fətvaya bağlı deyil.

Analitik müsahibəsində bildirib ki, “...onların artıq gələcəkdə İsraili və ya ABŞ-ı çəkindirə biləcək heç bir şeyi yoxdur. Və bu “nəsə” nüvə bombası ola bilər.”

...Ekspert nüvə təhlükəsinin qarşısını almaq üçün qabaqlayıcı zərbə kimi nəzərdə tutulan müharibənin tam əks nəticəyə gətirib çıxara biləcəyindən narahatlığını ifadə edib.

…Mən bundan qorxuram.

Qeyd edək ki, Sitrinoviç bunu "The Times of Israel" qəzetinə verdiyi müsahibədə etiraf edib.

…Bu müharibə İranın bomba yaratmasına mane olmayacaq, əksinə, onun bomba yaratmaq planlarını sürətləndirəcək.

Sitrinoviç Tramp administrasiyasının üzləşdiyi strateji dilemmanı təsvir edərək qeyd edib ki, “…razılaşma bombanın qarşısını alır, amma rejimi gücləndirir, hərbi zərbə isə rejimi zəiflədir, amma bomba yaratmaq əzmini gücləndirir. ABŞ sonuncu variantı seçib..? Lakin reallıq hətta bu formulu da təkzib edir.

İranın Rusiyadakı səfiri Kazem Cəlalinin dediyi kimi, ABŞ-İsrail hərbi əməliyyatının başlanması və Ali Liderin öldürülməsi İran cəmiyyətinin görünməmiş birləşməsinə gətirib çıxardı.

…Rusiyalı şərqşünas Oleq Quşçin də qeyd edib ki, “…amerikalılar istədiklərinin əksini etdilər. Onlar iranlıları qəzəbləndirdilər. Hətta rejimdən narazı olanlar belə indi birləşiblər”.

…Rejim zəifləmək əvəzinə, güclənib və xalq yeni Ali Lider Müctəba Xameneinin ətrafında birləşib. İranın müharibə dövründəki iqtisadi uğurları da az təsirli görünmür. İran təkcə zərbələrə məruz qalmayıb, həm də strateji mövqeyindən yararlanmağı bacarıb.

…Parlamentin Milli Təhlükəsizlik Komitəsinin üzvü Əlaəddin Borucerdinin sözlərinə görə, Tehran Hörmüz boğazından gəmilərin keçməsi üçün hər gəmidən 2 milyon dollara qədər haqq almağa başlayıb. İran hakimiyyəti artıq strateji su yolundan “təhlükəsiz tranzit” üçün rəsmi olaraq haqq almaq üçün qanun layihəsi hazırlayıb.

…İran prezidenti Məsud Pezeşkyanın sözlərinə görə, boğaz “düşmən” ölkələrdən başqa hamı üçün açıq olaraq qalır.

Bu siyasət nəticəsində neftin qiyməti bir barel üçün təxminən 110 dollara yüksəlib. Və İran qlobal enerji böhranı kontekstində artıq mənfəət əldə edərək neft ixracını artırıb: onu bir barel üçün 125 dollardan satır...

…Yeri gəlmişkən, Sitrinoviç, yeni liderin şəxsiyyətinin xüsusilə narahatedici olduğunu da deyib və Mojtaba Xameneini atasının "təkmilləşdirilmiş versiyası" adlandırıb.

…O, ailə üzvlərinin ölümünün qisasını almaq istəyən bir adamdır. O, ekstremistdir və tamamilə İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu tərəfindən idarə olunur.

…Qeyd edilməlidir ki, Cenevrə danışıqlarından bəri yaranan dərin inamsızlıq atəşə yanacaq əlavə edir.

…Kurdistan24-ün Axios-a istinadən verdiyi məlumata görə, İran rəsmiləri vasitəçilərə əvvəlki danışıqlar raundlarında Tramp tərəfindən “iki dəfə aldadıldıqlarını” bildiriblər.

Cenevrə danışıqlarında İran tərəfi sanksiyaların aradan qaldırılması müqabilində böyük bir razılaşma təklif edərək heyrətamiz bir razılaşma siyahısı təqdim edib.

Lakin mənbələrə görə, bir halda İsrail planlaşdırılan nüvə danışıqları raundundan bir neçə gün əvvəl Trampın razılığı ilə İrana hücum edib, digər halda isə ABŞ və İsrail Cenevrədə dialoqun davam etdirilməsi barədə ilkin razılaşma əldə edildikdən iki gün sonra hücumlara başlayıb.

İndi, Axios-un xəbər verdiyi kimi, iranlılar vasitəçilərə üçüncü dəfə aldanmaq istəmədiklərini açıq şəkildə bildiriblər.

…Fərid Zəkəriyyə ilə söhbətində Sitrinoviç əsas təhlükəni ümumiləşdirib, onun fikrincə: əvvəlki rəhbərlik tərəfindən hörmət edilən və bütün İran hökumət işçiləri üçün məcburi olan köhnə fətva artıq təhlükəsizliyə zəmanət vermir.

…İsrailli analitikin fikrincə, Əli Xameneinin öldürülməsi ilə Tramp administrasiyası İranın nüvə silahı inkişaf etdirməsinə mane olan son maneəni təkbaşına aradan qaldırıb.

…Ekspert vurğulayıb ki, "Onlar təslim olmayacaqlar. Onların geri çəkiləcək yerləri yoxdur".

Əli Babayev