“Etik davranış cəmiyyətin dayanıqlı inkişafını təmin edən əsas sosial dəyərlərdən biridir. Hüquqi normalar insanların davranışını müəyyən çərçivədə tənzimləsə də, ictimai münasibətlərin sağlam şəkildə formalaşmasında etik prinsiplər həlledici rol oynayır”.
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında psixoloq Aytən Ələkbərova bildirib.
Onun sözlərinə görə, etik pozuntular dedikdə cəmiyyət tərəfindən qəbul olunmuş davranış normalarının, qarşılıqlı hörmət prinsipinin, eləcə də digər insanların hüquq və azadlıqlarının pozulması başa düşülür:
”Belə davranışlar yalnız fərdlər arasında münasibətlərə deyil, bütövlükdə cəmiyyətin sosial kapitalına və etimad mühitinə də mənfi təsir göstərir.
Gündəlik həyatda ən çox rast gəlinən etik pozuntular sırasında növbə qaydasına əməl etməmək, ətraf mühiti çirkləndirmək, tullantıları təyin olunmayan yerlərə atmaq, ictimai məkanlarda yüksək səslə danışaraq ətrafdakı insanların rahatlığını pozmaq, şəxsi məkan sərhədlərinə hörmət etməmək və ictimai əmlaka laqeyd yanaşmaq kimi davranışlar yer alır. İlk baxışdan xırda görünən bu hallar əslində cəmiyyətin ümumi mədəniyyət səviyyəsinin və vətəndaş məsuliyyətinin göstəricilərindən biri hesab olunur.
Sosial davranış normalarının formalaşması erkən yaşlardan başlayır. Ailə, məktəb və sosial mühit insanın etik dəyərlərinin formalaşdığı əsas institutlardır. Məhz bu mühitdə fərd qarşılıqlı hörmət, məsuliyyət, ədalət, empatiya və cəmiyyət qarşısında öhdəlik kimi fundamental dəyərləri mənimsəyir. Aparılan psixoloji və pedaqoji tədqiqatlar göstərir ki, uşaqlıq dövründə mənimsənilən davranış modelləri sonrakı həyat mərhələlərində insanın sosial münasibətlərinə birbaşa təsir göstərir.
Etik davranışın mühüm tətbiq sahələrindən biri də yol hərəkətidir. Sürücülərin piyadalara yol verməməsi, piyadaların isə yol hərəkəti qaydalarını pozaraq təhlükəli vəziyyət yaratması təkcə inzibati məsuliyyət doğurmur, həm də qarşılıqlı hörmət və məsuliyyət prinsiplərinin zəiflədiyini göstərir. Eyni zamanda ictimai nəqliyyatda yaşlı insanlara, hamilə qadınlara, əlilliyi olan şəxslərə və digər həssas qruplara qarşı diqqətsiz münasibət sosial həmrəyliyin zəifləməsinin göstəricilərindən biri kimi qiymətləndirilə bilər.
Rəqəmsal texnologiyaların və sosial şəbəkələrin sürətli inkişafı etik davranış anlayışına yeni ölçülər qazandırıb. İnsanların razılığı olmadan foto və videolarının çəkilməsi, şəxsi məlumatların paylaşılması, dezinformasiyanın yayılması, böhtan, təhqir və kiberzorakılıq artıq yalnız hüquqi deyil, həm də ciddi etik problemlər kimi qəbul edilir. Bu cür hallar fərdlərin psixoloji sağlamlığına mənfi təsir göstərməklə yanaşı, cəmiyyətdə etimad mühitini zəiflədir və rəqəmsal təhlükəsizlik məsələlərini aktuallaşdırır.
Mütəxəssislərin fikrincə, etik pozuntuların yaranmasına təsir edən amillər çoxşaxəlidir. Empatiya hissinin zəif inkişaf etməsi, emosional intellektin aşağı səviyyədə olması, sosial məsuliyyət hissinin formalaşmaması, ailədaxili tərbiyə problemləri, uzunmüddətli stress, sosial bərabərsizlik və mənəvi dəyərlərin zəifləməsi bu davranışların meydana çıxmasına səbəb olan əsas amillər sırasındadır.
Etik problemlərin həlli yalnız hüquqi mexanizmlərlə mümkün deyil. Bu istiqamətdə kompleks yanaşmaya ehtiyac var. Ailə tərbiyəsinin gücləndirilməsi, məktəblərdə etik və vətəndaşlıq dəyərlərinin sistemli şəkildə tədrisi, media savadlılığının artırılması, rəqəmsal etik davranış qaydalarının təşviqi və ictimai maarifləndirmə tədbirlərinin genişləndirilməsi etik mədəniyyətin formalaşmasına mühüm töhfə verə bilər.
Etik davranış cəmiyyətin inkişaf səviyyəsini müəyyən edən əsas göstəricilərdən biridir. Qarşılıqlı hörmət, məsuliyyət, empatiya və hüquqlara hörmət prinsipləri gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrildikdə, daha sağlam sosial münasibətlər formalaşır, ictimai etimad güclənir və cəmiyyətin davamlı inkişafı üçün əlverişli mühit yaranır” .
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg "Kənd Təsərrüfatında Problemlərimiz Nədən İbarətdir? - ARAŞDIRMA!")
USD
EUR
GBP
RUB
