Beyin doyma siqnallarını neçə dəqiqəyə qəbul edir? - ARAŞDIRMA

13:04 | 710

Müasir həyat tərzi sürətləndikcə insanların yemək davranışı da dəyişib. Sürətli nahar fasilələri, telefon qarşısında yemək, stresli iş qrafiki və “tez yeyib qalxmaq” vərdişi artıq adi hal alıb. Lakin bir çox insanın fərqində olmadığı vacib bir mexanizm var: toxluq hissi mədədə deyil, beyində formalaşır və bu proses müəyyən vaxt tələb edir.
Qida qəbul edildikdən sonra orqanizmdə hormonlar aktivləşir, sinir impulsları beyinə ötürülür və nəticədə “artıq kifayətdir” siqnalı yaranır. Bu mexanizm düzgün işləmədikdə isə insan ehtiyacından artıq yeyir, nəticədə artıq çəki, metabolik pozuntular və həzm problemləri ortaya çıxır.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Doyma siqnalı neçə dəqiqəyə formalaşır?
Elmi tədqiqatlara əsasən, beyinin toxluq siqnalını tam qəbul etməsi orta hesabla 15–20 dəqiqə çəkir. Bəzi hallarda bu müddət 25 dəqiqəyə qədər uzana bilər.
Bu proses belə baş verir:
Qida mədəyə daxil olur.
Mədə divarları genişlənir.
Həzm sistemində hormonlar ifraz olunur.
Bu hormonlar və sinir impulsları hipotalamusa siqnal göndərir.
Beyin “doydum” mesajını formalaşdırır.
Əsas rol oynayan hormonlar bunlardır:
Leptin – uzunmüddətli toxluq siqnalı verir
Qrelin – aclıq hormonudur (yeməkdən əvvəl yüksəlir)
Peptid YY və xolesistokinin (CCK) – yemək zamanı toxluq hissini gücləndirir
İnsulin – qan şəkərinə cavab olaraq beyinə doluluq məlumatı ötürür
Bu hormonal sistem vaxt tələb edir. Əgər insan 5–7 dəqiqəyə yeməyini bitirirsə, beyin hələ toxluq siqnalını almamış olur.

Tez yemək mexanizmi necə pozur?
1. Hormonların gecikməsi
Sürətli yemək zamanı mədə qısa müddətdə böyük miqdarda qida ilə dolur. Lakin hormonlar hələ kifayət qədər ifraz olunmayıb. Nəticədə insan doyduğunu hiss etmədən yeməyə davam edir.
2. Qrelin səviyyəsinin azalmasına vaxt çatmır
Aclıq hormonu olan qrelin yeməyə başlayandan sonra tədricən azalır. Tez yeyəndə qrelin hələ yüksək səviyyədə qalır və beyinə “hələ acsan” mesajı göndərməyə davam edir.
3. Beyin-mədə əlaqəsi pozulur
Mədə genişlənməsini beyinə ötürən vagus siniri müəyyən vaxt tələb edir. Çox sürətli qida qəbulu bu neyron əlaqənin düzgün işləməsinə mane olur.

Tez yeməyin nəticələri
Araşdırmalar göstərir ki, sürətli yeyən insanlar:
daha çox kalori qəbul edir,
daha tez kökəlir,
metabolik sindrom riskini artırır,
insulin müqavimətinə daha meylli olur.
Yaponiya və ABŞ-da aparılan uzunmüddətli müşahidələr göstərib ki, sürətli yeyən şəxslərdə artıq çəki riski təxminən 1.5–2 dəfə yüksəkdir.
Bundan əlavə, tez yemək:
şişkinlik,
qaz,
mədə ağrısı,
reflü
kimi həzm problemlərini artırır.
Psixoloji faktor
Sürətli yemək təkcə fiziki deyil, psixoloji faktorlarla da bağlıdır. Telefon və televizor qarşısında yemək, stress, emosional gərginlik diqqəti yayındırır və insan mexaniki şəkildə yeməyə davam edir. Bu zaman beyin qida qəbuluna fokuslanmır və doyma siqnalı daha gec qəbul olunur.
İftarda bu risk niyə daha yüksəkdir?
Uzun müddət ac qaldıqdan sonra iftar zamanı sürətli yemək daha çox rast gəlinir. Bu zaman:
qrelin yüksək səviyyədə olur,
qan şəkəri aşağı olur,
orqanizm sürətli enerji tələb edir.
Nəticədə insan qısa müddətdə normadan artıq qida qəbul edə bilər.

Doğru yanaşma nədir?
Tədqiqatlar göstərir ki:
Bir porsiya yeməyi minimum 15–20 dəqiqəyə yemək
Hər loxmanı yaxşı çeynəmək (təxminən 20–30 dəfə)
Yemək zamanı telefon və televizordan uzaq olmaq
Kiçik boşqabdan istifadə etmək
doyma mexanizminin düzgün işləməsinə kömək edir.
Yavaş yemək beyinə vaxt qazandırır və artıq kalori qəbulunun qarşısını alır.
Nəticə
Beyin doyma siqnalını orta hesabla 15–20 dəqiqəyə qəbul edir. Tez yemək isə bu təbii mexanizmi pozur, hormon balansını gecikdirir və insanın ehtiyacından artıq yeməsinə səbəb olur. Uzun müddətdə bu davranış artıq çəki, metabolik problemlər və həzm pozuntuları ilə nəticələnə bilər.
Yemək sürəti yalnız vərdiş deyil – bu, metabolik sağlamlığın əsas faktorlarından biridir. Orqanizmin bioloji ritminə hörmət etmək və yavaş yemək həm sağlam çəkiyə, həm də düzgün həzmə aparan əsas addımdır.