Böyük Qayıdış – Zəfərdən quruculuğa, quruculuqdan yeni gələcəyə - MƏQALƏ

Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin bərpası ölkəmizin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoyub. Bu mərhələnin əsas istiqamətlərindən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışının təmin edilməsi və həmin ərazilərdə dayanıqlı həyatın formalaşdırılmasıdır. Böyük Qayıdış məhz bu tarixi məqsədləri özündə birləşdirən genişmiqyaslı dövlət siyasətidir.

Böyük Qayıdış anlayışı sadəcə insanların öz torpaqlarına fiziki olaraq köçürülməsi demək deyil. Bu proses yeni yaşayış məntəqələrinin salınmasını, müasir infrastrukturun yaradılmasını, sosial obyektlərin tikintisini, iqtisadi imkanların genişləndirilməsini və insanların təhlükəsiz, rahat həyatının təmin olunmasını nəzərdə tutur.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən quruculuq işləri miqyasına və əhatə dairəsinə görə Azərbaycanın son illərdəki ən böyük layihələri sırasında yer alır. Dağıdılmış şəhər və kəndlərin yenidən qurulması, yolların və kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi, elektrik və su təminatının yaradılması, məktəb, xəstəxana və digər sosial obyektlərin inşası regionun gələcək inkişafının möhkəm təməlini formalaşdırır.

Bu prosesin ən mühüm məqsədlərindən biri insanların öz doğma yurdlarında layiqli həyat şəraitinə qovuşmasıdır. Uzun illər məcburi köçkün həyatı yaşayan ailələrin öz kənd və şəhərlərinə qayıtması həm sosial, həm də mənəvi baxımdan böyük əhəmiyyət daşıyır. Doğma torpaqlara qayıdış insanların yalnız yaşayış ünvanının dəyişməsi deyil, onların tarixi və mənəvi bağlarının yenidən bərpasıdır.

Böyük Qayıdışın uğurlu həyata keçirilməsi üçün təhlükəsizlik məsələsi xüsusi əhəmiyyət kəsb edir. İşğaldan azad olunmuş ərazilərin minalardan və partlamamış hərbi sursatlardan təmizlənməsi insanların təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və ərazilərdə məskunlaşmanın genişləndirilməsi baxımından əsas şərtlərdən biridir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun gələcək inkişafında iqtisadi amil də mühüm rol oynayır. Regionda yeni müəssisələrin yaradılması, sahibkarlığın dəstəklənməsi, kənd təsərrüfatının, sənayenin və xidmət sektorunun inkişaf etdirilməsi məşğulluğun artırılmasına imkan verəcək. Bu baxımdan Böyük Qayıdış həm də yeni iqtisadi imkanların yaradılması layihəsidir.

Turizm sektorunun inkişafı da qarşıda duran mühüm istiqamətlərdəndir. Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun zəngin təbiəti, tarixi və mədəni irsi regionun turizm potensialının genişləndirilməsi üçün böyük imkanlar yaradır. Şuşanın mədəniyyət paytaxtı kimi inkişafı, digər şəhər və rayonlarda turizm infrastrukturunun formalaşdırılması gələcəkdə regionun ölkənin turizm xəritəsində daha mühüm mövqe tutmasına şərait yarada bilər.

Böyük Qayıdışın digər mühüm məqsədi tarixi-mədəni irsin bərpasıdır. İşğal illərində dağıdılmış məscidlərin, tarixi abidələrin, qəbiristanlıqların və digər mədəniyyət nümunələrinin bərpası milli yaddaşın qorunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə görülən işlər Azərbaycanın öz tarixi irsinə sahib çıxmasının göstəricisidir.
Qarşıdakı əsas hədəflərdən biri Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun ölkənin digər regionları ilə iqtisadi və sosial əlaqələrinin daha da gücləndirilməsidir. Müasir nəqliyyat infrastrukturu, yeni avtomobil və dəmir yolları, hava limanları və digər layihələr regionun ölkə iqtisadiyyatına daha sıx inteqrasiyasına imkan yaradır.

Böyük Qayıdış həm də gələcəyə hesablanmış uzunmüddətli strategiyadır. Burada məqsəd yalnız keçmişdə mövcud olmuş yaşayış məntəqələrini bərpa etmək deyil, eyni zamanda müasir texnologiyalara, yaşıl enerji prinsiplərinə və dayanıqlı şəhərsalma yanaşmalarına əsaslanan yeni yaşayış məkanları yaratmaqdır.

Bu baxımdan Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən layihələr Azərbaycanın yeni inkişaf modelinin nümunəsinə çevrilə bilər. Müasir şəhər və kəndlərin salınması, rəqəmsal imkanların genişləndirilməsi, ekoloji yanaşmaların tətbiqi və sosial xidmətlərin əlçatanlığının təmin edilməsi regionun gələcək simasını müəyyənləşdirəcək.

Böyük Qayıdışın əsas gücü isə insan amilidir. Çünki bütün quruculuq layihələrinin başlıca məqsədi insanların öz doğma torpaqlarında təhlükəsiz, firavan və rahat yaşamasıdır. Qayıdan ailələrin burada iş, təhsil, səhiyyə və sosial xidmətlərdən yararlanması prosesin davamlılığını təmin edən əsas amillərdən olacaq.

Nəticə etibarilə, Böyük Qayıdış Azərbaycanın Zəfər tarixinin məntiqi davamıdır. Zəfərlə azad edilmiş torpaqlarda indi yeni həyat qurulur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri təkcə bu ərazilərin deyil, bütövlükdə Azərbaycanın gələcək inkişafına mühüm töhfə verəcək.

Bu gün Böyük Qayıdış doğma torpaqlara qayıdan insanların sevincini, dövlətin quruculuq iradəsini və Azərbaycanın gələcəyə inamını özündə birləşdirir. Qarşıya qoyulan əsas məqsəd isə aydındır: azad edilmiş ərazilərdə təhlükəsiz, müasir, dayanıqlı və firavan həyat qurmaq, həmin torpaqları Azərbaycanın ümumi inkişafının ayrılmaz və güclü hissəsinə çevirmək.

David Seliverstov,
"Magen David Azerbaijan" insan hüquqlarının müdafiəsi və xeyriyyəçilik cəmiyyətinin sədri