“Dünyanın müxtəlif regionlarında davam edən münaqişələr və silahlı qarşıdurmalar müasir beynəlxalq sistemin sabitliyinə və təhlükəsizliyinə ciddi təhdid yaradan əsas amillərdən biri kimi çıxış edir. Məsələ ondadır ki, müharibələr artıq demək olar ki, lokal xarakter daşımır, əksinə, qloballaşmış təhlükəsizlik mühitinin bir hissəsinə çevrilib”.
Bu sözləri SİA -ya açıqlamasında politoloq Yusif Bağırov bildirib.
Onun sözlərinə görə, münaqişələrin çoxalması beynəlxalq münasibətlər sistemində güc balansının dəyişməsi ilə birbaşa əlaqəlidir:
”Soyuq müharibədən sonra formalaşan nisbi sabitlik dövrü artıq zəifləyib və yeni geosiyasi rəqabət mərhələsi başlayıb. Böyük güclər arasında artan rəqabət regional münaqişələrin daha da dərinləşməsinə səbəb olur. Bu kontekstdə Rusiya–Ukrayna müharibəsi kimi genişmiqyaslı münaqişələr yalnız iki dövlət arasında deyil, eyni zamanda qlobal təhlükəsizlik arxitekturası üzərində təsir yaradır. Bunu ABŞ və İsrailin İranla müharibəsinə də aid etmək olar.
İkincisi, Yaxın Şərq, Afrika və Asiyanın bəzi bölgələrində davam edən daxili və regional münaqişələr dövlətlərin zəif institutları və siyasi qeyri-sabitliklə əlaqəlidir. Dövlətin zəif olduğu yerlərdə silahlı qruplar, separatçı hərəkatlar və terror təşkilatları daha asan fəaliyyət göstərə bilir. Bu isə münaqişələrin yalnız hərbi deyil, həm də sosial və iqtisadi xarakter daşıdığını göstərir. Nəticədə, bu bölgələrdən miqrasiya axınları artır, humanitar böhranlar dərinləşir və qonşu ölkələrə də təsir göstərir.
Daha bir mühüm məqam qlobal iqtisadi sistemin münaqişələrdən asılılığıdır. Müharibələr enerji bazarlarını, ərzaq təhlükəsizliyini və ticarət marşrutlarını birbaşa təsir altına alır. Məsələn, enerji resursları ilə zəngin regionlarda baş verən qarşıdurmalar, İranda baş verənlər bunun bariz nümunəsidir, neft və qaz qiymətlərində dalğalanmalara səbəb olur ki, bu da qlobal inflyasiyanı artırır. Eyni zamanda, taxıl istehsalı və ixracı ilə bağlı problemlər xüsusilə inkişaf etməkdə olan ölkələrdə ərzaq böhranını gücləndirir.
Daha bir aspekt beynəlxalq institutların effektivliyi ilə bağlıdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatı kimi qurumlar sülh və təhlükəsizliyin qorunması üçün yaradılmış olsa da, bir çox hallarda böyük güclərin veto hüquqları və geosiyasi rəqabət səbəbindən effektiv qərarlar qəbul etməkdə çətinlik çəkir. Bu isə münaqişələrin qarşısının alınmasını və ya tez həllini məhdudlaşdırır.
Eyni zamanda, müasir münaqişələrin xarakteri də dəyişib. Əgər əvvəllər əsasən dövlətlərarası müharibələr üstünlük təşkil edirdisə, indi vətəndaş müharibələri, proksi münaqişələr və hibrid savaş formaları daha geniş yayılıb. Kibertəhlükəsizlik, informasiya müharibəsi və dezinformasiya kampaniyaları da artıq münaqişələrin ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Bu isə təhlükəsizliyi yalnız fiziki deyil, həm də informasiya və texnoloji səviyyədə təhdid altına alır.
Odur ki, münaqişələr həqiqətən də müasir dünyanın sabitliyini təhdid edən əsas faktor olaraq qalır. Onların təsiri təkcə müharibə aparan ölkələrlə məhdudlaşmır, qlobal iqtisadiyyat, siyasi sistem və humanitar vəziyyətə də geniş şəkildə yayılır. Bu səbəbdən beynəlxalq təhlükəsizlik yalnız hərbi güclə deyil, həm də diplomatik əməkdaşlıq, iqtisadi sabitlik və effektiv institutlar vasitəsilə qoruna bilər”.
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB
