"Regional münaqişələr dövlətlərin yalnız sərhədlərini deyil, onların gələcək inkişaf trayektoriyasını da müəyyən edən əsas amillərdəndir. Bu cür qarşıdurmalar iqtisadi resursların yenidən bölüşdürülməsinə, təhlükəsizlik prioritetlərinin sərtləşməsinə və siyasi qərarların daha çox risk mühitində qəbul edilməsinə səbəb olur. Ən təhlükəlisi isə odur ki, uzunmüddətli münaqişələr ölkələrin institusional inkişafını ləngidir, sosial sabitliyi zədələyir və milli enerjini inkişafdan çox müdafiəyə yönəldir".
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında politoloq Tural İsmayılov deyib.
_(1)_(1)_(2).jpg)
Onun sözlərinə görə, birinci təsir xətti iqtisadi müstəvidə özünü göstərir: "Münaqişə zonasında və ya onun yaxınlığında yerləşən ölkələrdə investisiya mühiti zəifləyir, xarici kapital riskdən qaçır, daxili resurslar isə hərbi və təhlükəsizlik xərclərinə yönəlir. Bu, iqtisadi diversifikasiyanı ləngidir və sosial rifahın artımını məhdudlaşdırır. Paralel olaraq logistika xətləri pozulur, regional ticarət əlaqələri zəifləyir və ölkələr geoiqtisadi imkanlarını tam reallaşdıra bilmir.
İkinci istiqamət siyasi və institusional sahədir. Münaqişə şəraiti hakimiyyətləri daha mərkəzləşmiş idarəetmə modelinə yönəldir. Bu, qısa müddətdə operativ qərarvermə baxımından effektiv görünsə də, uzunmüddətli perspektivdə demokratik institutların inkişafını ləngidə bilər. Digər tərəfdən, davamlı təhlükə mühiti cəmiyyət daxilində həmrəyliyi artırsa da, fərqli fikir plüralizminin daralması riskini də yaradır.
Üçüncü və ən həssas istiqamət sosial-psixoloji müstəvidir. Müharibə və ya gərginlik şəraitində yaşayan cəmiyyətlərdə travma, qeyri-müəyyənlik hissi və gələcəyə inamsızlıq artır. Bu isə insan kapitalının keyfiyyətinə birbaşa təsir edir. Xüsusilə gənc nəsil üçün davamlı gərginlik mühiti həm təhsil, həm də sosial inkişaf imkanlarını məhdudlaşdırır.
Belə mürəkkəb geosiyasi mühitdə liderlik faktoru həlledici rol oynayır. Azərbaycan nümunəsi göstərir ki, güclü siyasi iradə və strateji baxış regional münaqişələrin yaratdığı təhdidləri imkanlara çevirə bilər. İlham Əliyev rəhbərliyində formalaşan siyasət xətti bir neçə əsas prinsip üzərində qurulub: milli maraqların qəti müdafiəsi, beynəlxalq hüquqa istinad və praqmatik diplomatiya.
Azərbaycanın təcrübəsi göstərir ki, münaqişə şəraitində belə balanslı xarici siyasət yürütmək mümkündür. Bakı eyni vaxtda müxtəlif güc mərkəzləri ilə münasibətləri qoruyaraq öz geosiyasi manevr imkanlarını genişləndirə bilib. Enerji diplomatiyası, nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı və regional layihələrdə fəal iştirak ölkənin münaqişə risklərini kompensasiya edən əsas alətlərə çevrilib.
Digər mühüm məqam post-münaqişə mərhələsinin idarə olunmasıdır. Azərbaycan işğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və reinteqrasiya siyasəti həyata keçirməklə göstərir ki, güclü dövlət yalnız müharibədə deyil, sülh quruculuğunda da öz gücünü nümayiş etdirir. Bu yanaşma regionda yeni reallıqlar formalaşdırmaqla yanaşı, digər ölkələr üçün də praktik model rolunu oynayır.
Regional münaqişələr qaçılmaz risklər doğursa da, düzgün idarəetmə və güclü liderlik bu riskləri minimuma endirə və hətta strateji üstünlüklərə çevirə bilər. Azərbaycan nümunəsi göstərir ki, milli maraqlara söykənən ardıcıl siyasət, praqmatik diplomatiya və güclü dövlət institutu olan ölkələr regional qeyri-sabitlik şəraitində belə öz mövqelərini möhkəmləndirə bilir".
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
USD
EUR
GBP
RUB
