Uşaqlarda şirniyyata meyl sadəcə “şirin dadı sevdiyi üçün” yaranmır. Bunun arxasında bioloji, psixoloji, ailəvi və ətraf mühit amilləri dayanır. Son illər aparılan araşdırmalar göstərir ki, erkən yaşlardan formalaşan qidalanma vərdişləri uşağın gələcək sağlamlığına və qida seçimlərinə birbaşa təsir edir.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Uşaqlarda şirniyyat asılılığı nədən yaranır?
Anadangəlmə şirin dad meyli
Mütəxəssislər bildirirlər ki, körpələr doğulduqları andan etibarən şirin dada meyilli olurlar. Bunun səbəbi ana südünün də müəyyən qədər şirin olmasıdır. Bu, normal bioloji xüsusiyyətdir. Lakin sonradan həddindən artıq şəkərli qidalarla tanışlıq bu meyli gücləndirə bilər.
Beyində “mükafat sistemi”
Şəkər qəbul edildikdə beyində dopamin adlı maddənin ifrazı artır. Bu maddə insanda həzz və məmnunluq hissi yaradır. Uşaq bu hissi təkrar yaşamaq istədikcə şirniyyata marağı artır və zamanla vərdiş formalaşa bilər.
Valideynlərin qidalanma nümunəsi
Əgər evdə tez-tez şirniyyat istehlak olunursa və ya valideynlər özləri şəkərli məhsulları çox yeyirlərsə, uşaq da bunu normal davranış kimi qəbul edir.
Şirniyyatın mükafat kimi təqdim olunması
“Yeməyini bitirsən, sənə şokolad alacağam”, “Yaxşı oxusan, tort yeyəcəyik” kimi ifadələr uşağın beynində şirniyyatı xüsusi və daha dəyərli qida kimi formalaşdırır. Bu isə emosional yemək vərdişinin yaranmasına səbəb ola bilər.
Reklamlar və marketinq
Parlaq rəngli qablaşdırmalar, cizgi film qəhrəmanlarının istifadə edilməsi və televiziya, internet reklamları uşaqların şəkərli məhsullara marağını artıran əsas amillərdəndir.
Düzgün qidalanmamaq
Əsas qidalarda zülal, lif və sağlam yağlar az olduqda uşaq tez acır və enerjisini sürətlə artıran şəkərli qidalara üstünlük verir.
Yuxu çatışmazlığı
Az yatan uşaqlarda iştahanı tənzimləyən hormonlarda dəyişiklik baş verir. Bu da şirin və yüksək kalorili qidalara istəyi artıra bilər.
Stress və emosional amillər
Bəzi uşaqlar narahatlıq, darıxmaq və ya emosional gərginlik zamanı özlərini daha yaxşı hiss etmək üçün şirniyyat yeməyə meyl göstərə bilirlər.
Şirniyyat asılılığının fəsadlar
-Uşaqlıq piylənməsi
-Diş kariyesi
-İnsulin müqaviməti və gələcəkdə 2-ci tip diabet riski
-Vitamin və mineral çatışmazlığı
-Diqqət və davranış problemlərinin artması (birbaşa səbəb olduğu tam sübut edilməsə də, həddindən artıq şəkərli qidalanma ümumi sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilər)
-Dad reseptorlarının dəyişməsi və sağlam qidalardan uzaqlaşma
Valideynlər nə etməlidir?
-Şirniyyatı tam qadağan etmək əvəzinə miqdarını məhdudlaşdırmaq.
-Evdə qazlı içkilər və sənaye şirniyyatlarını minimum saxlamaq.
-Meyvə, quru meyvə və qatıq kimi sağlam alternativlər təklif etmək.
-Şirniyyatı mükafat və ya cəza vasitəsinə çevirməmək.
-Valideynlərin özlərinin sağlam qidalanma nümunəsi göstərməsi.
-Uşağın kifayət qədər yatmasını və fiziki aktiv olmasını təmin etmək.
Ayşən Vəli
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg)
USD
EUR
GBP
RUB
