Yay aylarında Azərbaycanda ən çox rast gəlinən ölüm hadisələrindən biri boğulmalardır. Maraqlıdır ki, bu hadisələrin əhəmiyyətli hissəsi dənizdə və ya çaylarda deyil, suvarma və magistral kanallarda baş verir. Kanallar insanların gözündə adi su hövzəsi kimi görünsə də, mütəxəssislər onları ən təhlükəli su obyektlərindən biri hesab edirlər.
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Dünyada boğulma problemi
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, dünyada hər il təxminən 300 min nəfər boğularaq həyatını itirir. Boğulma uşaqlar və gənclər arasında ən çox ölümə səbəb olan təsadüfi hadisələrdən biridir. Ölənlərin 90 faizdən çoxu aşağı və orta gəlirli ölkələrin payına düşür.
BMT boğulmanı qlobal ictimai sağlamlıq problemi kimi qiymətləndirir. Xüsusilə 1-24 yaş arası uşaqlar və gənclər risk qrupunda hesab olunur.
Niyə məhz kanallar?
Araşdırmalar göstərir ki, suvarma kanalları təbii göl və çaylardan daha təhlükəlidir.
Bunun əsas səbəbləri:
-Güclü və davamlı su axını;
-Kanal dibində yaranan geriçəkən axınlar;
-Beton divarların sürüşkən olması;
-Kənardan dərinliyin görünməməsi;
-İnsan yıxıldıqdan sonra sudan çıxmasının çətinləşməsi.
ABŞ-ın Kaliforniya ştatında aparılan araşdırmada 2005-2020-ci illər ərzində kanallarda onlarla insanın boğulduğu qeyd edilir. Təhlükənin əsas səbəbi kimi axının gücü və kanaldan çıxmağın çətinliyi göstərilir.
Kanallarda niyə yaxşı üzən insanlar da boğulur?
Bu, ən maraqlı məqamlardan biridir. Sosial şəbəkələrdə və forumlarda hadisədən sağ çıxan şəxslərin hekayələri göstərir ki, insanlar çox vaxt axının gücünü düzgün qiymətləndirmirlər. Hətta yaxşı üzən şəxslər belə kənara çıxmaq istəyəndə su onları divardan uzaqlaşdırır və panika başlayır.
Mütəxəssislərin fikrincə, kanalda problem üzmək deyil, sudan çıxmaqdır. Beton səthə yapışmaq və yuxarı qalxmaq çox vaxt mümkün olmur.
Türkiyə təcrübəsi: hər yay təkrarlanan faciələr
Azərbaycan kimi isti iqlimə malik Türkiyədə də kanal boğulmaları ciddi problemdir.
2023-cü ildə cəmi bir ay yarım ərzində Türkiyədə suvarma kanalları, çaylar və göllərdə 82 nəfər həyatını itirib. Ölənlər arasında çoxlu sayda uşaq olub. Hadisələrin əksəriyyəti insanların istidən qorunmaq üçün kanallara girməsi nəticəsində baş verib.
Türkiyənin cənub bölgələrində aparılmış elmi araşdırmalar göstərir ki, bəzi şəhərlərdə boğulmaların yarıdan çoxu məhz suvarma kanallarında qeydə alınır.
Azərbaycanda vəziyyət
Azərbaycanda rəsmi statistikada boğulmalar adətən ümumi şəkildə təqdim olunur. Lakin FHN-in məlumatları və media xəbərləri göstərir ki, hər il magistral və suvarma kanallarında çoxsaylı ölüm hadisələri baş verir.
Təkcə son günlərdə Kürdəmir rayonunda Şirvan suvarma kanalında bir nəfərin boğulması qeydə alınıb. FHN dalğıcları tərəfindən meyit sudan çıxarılıb.
Oxşar hadisələr daha çox Kür-Araz ovalığında yerləşən rayonlarda — Sabirabad, Saatlı, İmişli, Kürdəmir, Hacıqabul, Yevlax, Tərtər və digər ərazilərdə müşahidə olunur. Bu rayonlarda geniş suvarma şəbəkəsinin olması riski artıran əsas amillərdəndir.
Uşaqlar niyə əsas risk qrupudur?
ÜST məlumatlarına görə, boğulma nəticəsində ölənlərin böyük hissəsi uşaqlar və gənclərdir. Xüsusilə 5 yaşdan kiçik uşaqlar ən yüksək risk qrupuna daxildir.
Kanallarla bağlı risklər isə daha da yüksəkdir:
-Uşaqlar kanalı çimərlik kimi qəbul edir;
-Axının gücünü qiymətləndirə bilmirlər;
-Nəzarətsiz qalırlar;
-Kanal ətrafında qoruyucu baryerlər çox vaxt olmur.
Xarici ölkələr problemi necə həll edir?
Bir çox ölkədə aşağıdakı tədbirlər nəticə verib:
-Kanalların ətrafının hasarlanması;
-Təhlükəli hissələrdə videomüşahidə sistemləri;
-Xəbərdarlıq lövhələrinin artırılması;
-Məktəblərdə su təhlükəsizliyi dərsləri;
-Uşaqlar üçün üzgüçülük təlimləri;
-Kanal kənarlarında xilasedici avadanlıqların yerləşdirilməsi.
Boğulmaların böyük hissəsi insanların üzməyi bilməməsi səbəbindən deyil, təhlükəni düzgün qiymətləndirməməsi səbəbindən baş verir. Kanalın sakit görünən səthi altında çox güclü axın ola bilər və insan saniyələr içində nəzarəti itirə bilər.
Ayşən Vəli
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.png)
USD
EUR
GBP
RUB