Son illər dünyada sürətlə yayılan infeksion xəstəliklərdən biri də denge (dengue) virusudur. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, hazırda dünya əhalisinin təxminən yarısı denge riski olan ərazilərdə yaşayır və hər il yüz milyonlarla insan bu virusa yoluxur. Xəstəlik əsasən tropik və subtropik ölkələrdə müşahidə olunsa da, iqlim dəyişiklikləri, urbanizasiya və beynəlxalq səyahətlərin artması nəticəsində yeni bölgələrə də yayılmağa başlayıb.
Denge virusu nədir?
SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.
Denge virusu ağcaqanadlar vasitəsilə yayılan virus infeksiyasıdır. Xəstəliyin törədicisi dörd müxtəlif serotipdən ibarət olan denge virusudur (DENV-1, DENV-2, DENV-3 və DENV-4). İnsan həyatında bir neçə dəfə dengeyə yoluxa bilər, çünki bir serotipə qarşı yaranan immunitet digər serotiplərə qarşı tam qoruma təmin etmir.
Xəstəlik xalq arasında bəzən “sümükqıran qızdırma” kimi də tanınır. Bunun səbəbi yoluxan insanlarda yaranan güclü sümük, əzələ və oynaq ağrılarıdır.
Denge necə yayılır?
Virus əsasən yoluxmuş Aedes növü ağcaqanadların, xüsusilə Aedes aegypti və Aedes albopictus növlərinin sancması nəticəsində insana keçir. Bu ağcaqanadlar adətən insanların yaşadığı ərazilərdə çoxalır və digər ağcaqanadlardan fərqli olaraq gün ərzində daha aktiv olurlar.
Ağcaqanad əvvəlcə virusa yoluxmuş insanı sancır, daha sonra virus onun orqanizmində çoxalır və həmin ağcaqanad başqa insanı sancdıqda infeksiya ötürülür.
Əlamətləri hansılardır?
Bir çox hallarda xəstəlik simptomsuz keçə bilər. Lakin simptomlar yarandıqda onlar adətən yoluxmadan 4–10 gün sonra meydana çıxır və 2–7 gün davam edir.
Ən çox müşahidə olunan əlamətlər:
* Yüksək hərarət (40°C-yə qədər)
* Güclü baş ağrısı
* Gözlərin arxasında ağrı
* Əzələ və oynaq ağrıları
* Yorğunluq
* Ürəkbulanma və qusma
* Dəri səpgiləri
* İştahasızlıq
Ağır denge nədir?
Əksər xəstələr sağalsa da, bəzi hallarda infeksiya ağırlaşaraq həyati təhlükə yarada bilər. Xüsusilə ikinci dəfə dengeyə yoluxan insanlarda ağır forma inkişaf etmə riski daha yüksəkdir.
Təhlükəli əlamətlər:
* Güclü qarın ağrıları
* Davamlı qusma
* Burun və ya diş əti qanaxmaları
* Nəfəs darlığı
* Qanlı qusma və ya nəcis
* Həddindən artıq halsızlıq
* Soyuq və solğun dəri
Bu əlamətlər yarandıqda dərhal tibbi yardım almaq vacibdir.
Denge niyə sürətlə yayılır?
Mütəxəssislər denge hallarının artmasını bir neçə amillə əlaqələndirirlər:
* İqlim dəyişiklikləri və temperaturun yüksəlməsi
* Güclü yağışlar və rütubətin artması
* Şəhərləşmə prosesinin sürətlənməsi
* Əhalinin sıx məskunlaşması
* Beynəlxalq səyahətlərin artması
* Ağcaqanadların yeni bölgələrə yayılması
Bu amillər ağcaqanadların çoxalması və virusun dövriyyəsinin sürətlənməsi üçün əlverişli şərait yaradır.
Müalicəsi varmı?
Hazırda denge virusunu birbaşa məhv edən xüsusi antiviral müalicə mövcud deyil. Müalicə əsasən simptomların yüngülləşdirilməsinə yönəlib. Xəstələrə bol maye qəbulu, istirahət və hərarətin nəzarətdə saxlanılması tövsiyə olunur.
Mütəxəssislər aspirin və ibuprofen kimi bəzi ağrıkəsicilərdən istifadəni məsləhət görmürlər. Çünki bu preparatlar qanaxma riskini artıra bilər.
Denge virusundan necə qorunmaq olar?
Dengeyə qarşı ən effektiv üsul ağcaqanad sancmalarının qarşısını almaqdır.
Qorunma tədbirləri:
* Ağcaqanad əleyhinə vasitələrdən istifadə etmək
* Uzunqol paltarlar geyinmək
* Pəncərə və qapılarda torlardan istifadə etmək
* Həyət və ev ətrafında durğun suların yığılmasına imkan verməmək
* Su qablarını qapalı saxlamaq
* Ağcaqanadların çox olduğu ərazilərdə əlavə ehtiyat tədbirləri görmək
Denge virusu hazırda dünyada ən sürətlə yayılan ağcaqanad mənşəli xəstəliklərdən biri hesab olunur. Əksər hallarda yüngül keçsə də, bəzi insanlarda ölümcül ağırlaşmalara səbəb ola bilər. İqlim dəyişiklikləri və ağcaqanadların yayılma arealının genişlənməsi səbəbindən gələcək illərdə denge ilə mübarizə qlobal səhiyyənin əsas çağırışlarından biri olaraq qalacaq. Xəstəlikdən qorunmağın ən təsirli yolu isə ağcaqanadlarla mübarizə və fərdi qoruyucu tədbirlərə əməl etməkdir.
Ayşən Vəli
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg)
USD
EUR
GBP
RUB