Paris zəmanətləri – BAXIŞ BUCAĞI

Avropa ölkələri əsasən Ukraynanın təhlükəsizliyini təmin etməyə və bu ölkənin daha güclü bir diplomatik mövqeyə malik olmasına kömək etməyə çalışırlar. Paris görüşlərində həm ABŞ, həm də Avropa dövlətləri Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətləri vermək üzrə irəliləyiş əldə ediblər – bu, gələcəkdə mümkün sülhü və dayanıqlı atəşkəsi dəstəkləmək üçün vacib hesab edilir. Ukraynada mümkün atəşkəsdən sonra çoxmillətli gücün yerləşdirilməsi ideyası — xüsusilə Fransa və Birləşmiş Krallıq bu barədə bəyanat verib.

Bu addımlar sülh danışıqlarına zəmin hazırlamaq üçün nəzərdə tutulub və sərhədlər, NATO üzvlüyü, silahlı qüvvələrin rolu kimi mübahisəli məsələlərin necə tənzimlənəcəyini müəyyən etməyə çalışırlar. Parisdə keçirilən görüşlərə 30-dan çox ölkə qatılıb, bunlar Avropa dövlətləri və ABŞ daxil olmaqla Ukraynanın tərəfdaşlarıdır. Görüşdə sülh üçün təhlükəsizlik zəmanətləri çərçivələri, atəşkəs sonrası çoxmillətli təhlükəsizlik quruluşu, Ukraynanın müdafiə potensialının artırılması müzakirə edilib.

Krallıq və Fransa bəyan edib ki, atəşkəs olacağı təqdirdə onlar Ukraynada “hərbi mərkəzlər” və qüvvələr yerləşdirə bilərlər. Bu qüvvələr mütləq cəbhə xəttində olmayacaq, daha çox dondurulmuş sülhdən sonra təhlükəsizlik və yenidənqurma prosesində iştirak edəcək. Hər Avropa ölkəsi Paris planına eyni cür baxmır. Fransa və Birləşmiş Krallıq sülhməramlı və güc dəstək planlarını irəli sürürlər. Almaniya və bəzi başqa ölkələr əlavə müzakirə olmadan qoşulmaq istəmir, çünki atəşkəsin şərtləri aydın deyil. Polşa isə əsgər göndərmək əvəzinə maddi və silah yardımı etməyi üstün tutur.

Bu fikir ayrılıqları göstərir ki, Avropa Birliyi daxilində də Avropanın təhlükəsizlik missiyasının hansı şəkildə həyata keçiriləcəyi barədə müzakirələr davam edir. Avropa dövlətləri və Avropa İttifaqı (Aİ) sülh danışıqlarında Ukraynanın mənafeyini qorumaq üçün diplomatik təzyiq göstərə bilərlər. Onlar həm Rusiyaya, həm də beynəlxalq təşkilatlara Ukraynanın ərazi bütövlüyünə hörmət edilməsini tələb edirlər.

Avropa ölkələri Ukraynanın müdafiə potensialını yüksəltmək üçün silah, təlim və modernizasiya yardımı verirlər. Bu, sülh danışıqlarında Ukraynanın daha güclü mövqeyə malik olmasına kömək edir və təzyiq balansını dəyişə bilər.

Paris görüşləri çərçivəsində müzakirə olunan sülhməramlı və ya “təminat qüvvələri” konsepti, Ukraynada atəşkəsdən sonra sabitliyi qorumaq üçün Avropa qoşunlarının rolu üzərində dayanır. Bu, münaqişənin təkrarlanmaması üçün çox vacib hesab olunur. Avropa, Ukraynanın müharibədən sonrakı yenidənqurma prosesini maliyyələşdirmək üçün iqtisadi yardım ayırmağa çalışır və bu, uzunmüddətli sülhün formalaşmasına kömək edəcək faktordur.

Avropa Ukraynanı siyasi mövqeyini gücləndirmək üçün birlikdə çalışmaqla mümkün sülhə yardım göstərir. Lakin bu proses hələ də Rusiyanın razılığından, müzakirələrin nəticəsindən və razılaşdırılmış beynəlxalq mexanizmlərdən asılıdır. Zəmanətlərə çoxmillətli Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə dəstək və Rusiyanın növbəti hücumu zamanı müttəfiqlər üçün hüquqi öhdəliklər daxildir.

Parisdə keçirilən “İrəli Koalisiya” sammitində ABŞ da daxil olmaqla 30-a yaxın ölkənin liderləri Ukrayna üçün təhlükəsizlik təminatları sistemini işə salmaq barədə razılığa gəliblər ki, bu sistemə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə, çoxmillətli qüvvələrə dəstək və Rusiyanın növbəti hücumu halında hüquqi öhdəliklər daxildir. Atəşkəsdən sonra təminat sisteminin işə salınması planlaşdırılır. O, beş komponentdən ibarət olacaq:
ABŞ-ın rəhbərlik etdiyi atəşkəs monitorinqi və yoxlama mexanizmində iştirak
Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə dəstək
Ukrayna üçün çoxmillətli qüvvələr
Gələcək hücum zamanı öhdəliklər
Ukrayna ilə müdafiə sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üzrə öhdəliklər.

Atəşkəs rejiminin monitorinqi və yoxlanılması mexanizmi Beynəlxalq iştirakla, o cümlədən İstəklilər Koalisiyasının töhfələri ilə ABŞ-ın rəhbərliyi altında həyata keçirilməlidir. Qanun pozuntularına baxılması və cavab tədbirlərinin müəyyən edilməsi üçün xüsusi komissiyanın yaradılması da nəzərdə tutulub. Ukrayna Silahlı Qüvvələrinə dəstəyə gəlincə, müzakirə silah tədarükü üçün maliyyə, müdafiə büdcəsinə dəstək, təhlükə yarandıqda sürətli gücləndirmə üçün müdafiə anbarlarına çıxış və müdafiə istehkamlarının qurulmasına köməklik məsələlərini əhatə edir.

İstənilənlərin Koalisiyası Ukrayna üçün çoxmillətli qüvvələrin formalaşdırılmasına cavabdeh olacaq. Bu qüvvə hərbi əməliyyatlar dayandırıldıqdan sonra Ukraynanın tələbi ilə fəaliyyət göstərəcək və Avropa liderliyinə sahib olacaq. Rusiyanın təkrar hücumu halında görüləcək tədbirlərə gəlincə, bunlar yekunlaşdırılmayıb. Bəyannamə layihəsində deyilir: “Biz Rusiyanın gələcək silahlı hücumu halında Ukraynaya dəstək və sülh və təhlükəsizliyin bərpasına yanaşmamızı müəyyən edəcək məcburi öhdəlikləri yekunlaşdırmağa razılaşdıq”.

Öhdəliklərə hərbi imkanlardan istifadə, kəşfiyyat və maddi-texniki dəstək, diplomatik təşəbbüslər və əlavə sanksiyaların tətbiqi daxil ola bilər. Müdafiə sahəsində əməkdaşlığa gəlincə, müzakirələr şəxsi heyətin hazırlığı, birgə silah istehsalı və kəşfiyyat əməkdaşlığını əhatə edir. Bundan əvvəl Vladimir Zelenski ABŞ və Ukrayna arasında təhlükəsizlik zəmanətlərinin 100% razılaşdırıldığını, ABŞ, Ukrayna və Avropa arasında təhlükəsizlik zəmanətlərinin isə demək olar ki, razılaşdırıldığını bildirib.

V.SALAH