"Ömürlük pensiya hüququ əsasən 2 (iki) kateqoriyaya aid şəxslərə şamil edilir".
Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin Hüquq departamentinin müdiri, vəkil Fuad Məmmədov deyib.
Onun sözlərinə görə, birincisi, “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanununa əsasən, yaşa, əlilliyə və ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası hüququ yaranan şəxslərdir:
"Bu hüquq üçün əsas şərtlər pensiya yaşına çatmaq və ya əlillik dərəcəsinin olması, həmçinin minimum pensiya kapitalı və ya sığorta stajının mövcudluğudur. Əmək pensiyası hüququ əldə edildikdə, yaşa görə əmək pensiyası ömürlük təyin edilir və bu hüquq qanunla qorunur.
İkincisi, dövlət qulluğu vəzifəsində minimum 15 il qulluq stajı olan, lakin əmək pensiyası almaq hüququna malik olmayan və pensiya yaşına çatmasına və ya əlilliyinə görə könüllü işdən çıxmış dövlət qulluqçularına qanunvericiliklə müəyyən edilmiş miqdarda ömürlük müavinət təyin edilir. Bu hüquq “Dövlət qulluğu haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 23.3-cü maddəsinə əsaslanır və yalnız qeyd olunan şərtlər ödənildikdə tətbiq edilir.
Praktikada, ömürlük pensiya və ya müavinət hüququ əldə etmək üçün şəxs ya əmək pensiyası üçün tələb olunan yaş və staj şərtlərini, ya da dövlət qulluğunda xüsusi staj və digər tələbləri yerinə yetirməlidir. Bu hüquqlar qanunla təmin olunur və ömürlük xarakter daşıyır.
Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə əsasən, yaşa görə əmək pensiyası və əlilliyə görə əmək pensiyası, şəxsin qanunla müəyyən edilmiş pensiya yaşına çatdığı və ya əlillik dərəcəsi müəyyən olunduğu halda, ömürlük təyin edilir.
Xüsusilə, yaşa görə əmək pensiyası pensiya yaşına çatmış şəxslərə ömürlük verilir, əlilliyə görə əmək pensiyası isə əlillik müddətinə və ya pensiya yaşına çatdıqda ömürlük xarakter daşıyır.
Ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası isə əmək qabiliyyəti olmayan ailə üzvlərinə onların bu statusu davam etdiyi müddətdə ödənilir.
Bu qaydalar “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikası Qanununun 32.2-ci maddəsində və digər müvafiq müddəalarda təsbit olunmuşdur.
Xüsusi dövlət xidmətlərinə görə verilən təqaüdlər də qanunvericilikdə nəzərdə tutulan şərtlərlə və müddətlərlə, əsasən ömürlük xarakter daşıyır.
Praktikada, pensiya hüququ yarandıqdan sonra, yalnız qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş xüsusi hallar (məsələn, pensiya hüququnun itirilməsi və ya ailə başçısını itirməyə görə pensiyada ailə üzvünün əmək qabiliyyətinin bərpası) istisna olmaqla, bu ödənişlər ömürlük davam edir.
Yaşa görə, əlilliyə görə və ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası üzrə hüququn yaranması, həyata keçirilməsi və dayandırılması “Əmək pensiyaları haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu və ona uyğun qəbul edilmiş normativ aktlarla tənzimlənir.
Yaşa görə əmək pensiyası üçün əsas meyarlar pensiya yaşına çatmaq və minimum sığorta stajına malik olmaqdır.
Əlilliyə görə əmək pensiyası üçün əlillik dərəcəsinin müəyyən edilməsi və sığorta stajıdır.
Ailə başçısını itirməyə görə isə vəfat etmiş şəxsin minimum sığorta stajının olması tələb olunur.
Xüsusi dövlət xidmətlərinə görə təqaüdlər isə qulluq stajına və tutulan vəzifəyə görə əlavə şərtlərlə verilir.
Hər bir halda pensiya hüququnun yaranması üçün sığorta stajı və ya pensiya kapitalı əsas götürülür, hüququn həyata keçirilməsi üçün isə aidiyyəti orqana müraciət və müvafiq sənədlərin təqdim edilməsi tələb olunur. Pensiya ödənişləri qanunda göstərilən hallarda (məsələn, əlillik müddətinin bitməsi, pensiyaçı vəfat etdikdə və s.) dayandırılır və ya bərpa edilir.
Yaşa görə əmək pensiyası və digər növlər üzrə hüququn yaranması və həyata keçirilməsi üçün əsas mexanizmlər aşağıdakılardır:
• Yaşa görə əmək pensiyası: Şəxsin müəyyən edilmiş pensiya yaşına çatması və minimum sığorta stajına malik olması əsas şərtdir.
• Əlilliyə görə əmək pensiyası: Əlillik dərəcəsinin müəyyən edilməsi və sığorta stajı tələb olunur. Əlillik müddəti bitdikdə pensiya ödənişi dayandırılır, yenidən əlillik təyin olunduqda bərpa edilir.
• Ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası: Vəfat etmiş şəxsin minimum sığorta stajı olmalıdır və pensiya onun ailə üzvlərinə təyin edilir.
• Xüsusi dövlət xidmətlərinə görə təqaüdlər: Qulluq stajı və tutulan vəzifəyə görə əlavə şərtlər tətbiq olunur və bu şəxslərə pensiya məbləği xüsusi qaydada hesablanır.
Pensiya hüququnun həyata keçirilməsi üçün aidiyyəti orqana yazılı və ya elektron formada müraciət və müvafiq sənədlərin təqdim edilməsi tələb olunur. Pensiya ödənişləri qanunda nəzərdə tutulan hallar baş verdikdə dayandırılır və ya bərpa edilir".
Bütün xəbərlər Facebook səhifəmizdə
.jpg "Tehran İsraili çirkli atom bombası ilə hədələdi")
.jpg "Kazanda gərgin Rusiya-Türkiyə görüşü")
USD
EUR
GBP
RUB