Rusiyanın NATO-ya hücumu - İki cəbhədə müharibə

Əgər Pekin Tayvana hücum edərsə və Moskva eyni zamanda Şərqi Avropadakı NATO ölkəsinə zərbə endirərsə, ABŞ və NATO Çin və Rusiyanın hipotetik koordinasiyalı hücumuna cavab verməyə hazır olmazdı. Jurnalist Saymon Şusterin The Atlantic üçün yazdığı məqalədə gəldiyi nəticə budur. Hazırda belə bir hücum ssenarisi hipotetik hesab olunur. Çin və Rusiya birlikdə hərəkət etmək qərarına gəlsələr belə, bu koordinasiyanın miqyası o qədər böyük olardı ki, onu gizlətmək mümkün olmazdı və bu da ABŞ-a və müttəfiqlərinə müdafiəyə hazırlaşmaq üçün vaxt verərdi. Lakin Şuster qeyd edir ki, müsahibə verdiyi ekspertlər və strateqlər Qərbin belə bir vəziyyətdə nə edəcəyi sualına dəqiq cavab verə bilməyiblər və demək olar ki, heç kimin bu cür riskləri ətraflı öyrənmədiyini etiraf ediblər.

Romadakı NATO Müdafiə Kollecinin tədqiqat direktoru Florens Qaub The Atlantic-ə bildirib ki, Alyans planlaşdırıcıları bu planlaşdırma boşluğundan "dərin şəkildə xəbərdardırlar", lakin onu aradan qaldırmaq üçün heç bir addım atmırlar.

Genişmiqyaslı müharibə oyunları keçirməkdə ixtisaslaşmış ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələrinin keçmiş kontr-admiralı Mark Montqomeri bildirib ki, o və həmkarları sonuncu dəfə 15 il əvvəl Rusiya və Çinə qarşı iki cəbhəli müharibə ehtimalını araşdırıblar və "bundan yaxşı heç nə alınmayıb". Məlum olub ki, ABŞ-ın bir çox cəbhədə davamlı döyüşü davam etdirmək üçün həm silah ehtiyatları, həm də sənaye potensialı yoxdur.

Mükəmməl fürsət pəncərəsi

Moskva və Pekinin baxış bucağından Qərbə qarşı zərbə endirmək üçün fürsət pəncərəsi, ehtimal ki, heç vaxt bu qədər geniş görünməyib. ABŞ İranla müharibə vəziyyətindədir, gəmilərinin və təyyarələrinin əhəmiyyətli bir hissəsini Asiya və Avropadan Yaxın Şərqə köçürməyə məcburdur və hava hücumundan müdafiə raket ehtiyatları üçdə iki azaldılıb. Donald Trampın öz müttəfiqlərinə qarşı sərt siyasəti ABŞ və Avropa NATO üzvləri arasında fikir ayrılıqlarını son on ildə ən yüksək səviyyəyə çatdırıb.

Məqaləsində Şuster qeyd edir ki, keçmişin bir çox hərbi təhdidləri reallığa çevrilənə qədər inanılmaz görünürdü. O, nümunə olaraq Almaniyanın SSRİ-yə hücumunu, İosif Stalinin təkrarlanan kəşfiyyat və hərbi hücum xəbərlərinə sona qədər inanmaqdan imtina etməsini, eləcə də ABŞ-ın gözlənilmədən və buna görə də özünü tamamilə hazırlıqsız hiss etdiyi Yaponiyanın Perl-Harbora hücumunu göstərir.

Eyni zamanda, Massaçusets Texnologiya İnstitutunun döyüş oyunları üzrə eksperti Erik Heginbotamın sözlərinə görə, ABŞ üçün iki cəbhəli müharibənin ümumi mövzusu indi "əvvəlkindən daha tez-tez" müzakirə olunur. Lakin, ABŞ-da və ya Avropada heç bir nüfuzlu tədqiqat institutu bu mövzuda hələ də döyüş oyunları keçirməyib (lakin bu, belə ssenarilərin Pentaqonun məxfi strukturları daxilində təhlil edilə biləcəyi ehtimalını istisna etmir).

NATO üçün çoxcəbhəli müharibə riski həqiqətən də son aylarda yüksək vəzifəli şəxslərin açıq açıqlamalarında qeyd olunub. Məsələn, 2025-ci ilin dekabr ayında NATO-nun baş katibi Mark Rutte Almaniyanın Bild tabloidinə verdiyi müsahibədə bildirib: "Çin Tayvana baxır və mən tamamilə əminəm ki, Çin Tayvana qarşı hərbi əməliyyatlara başlasa, kiçik tərəfdaşı - Putinin rəhbərliyi altında Rusiyanı - Avropadakı rolumuzu ələ keçirməyə məcbur edəcək."

Ssenari modelləşdirməsi

2023-cü ildə Sakit Okean Forumu tədqiqat institutu bir sıra nəzəri komanda məntəqəsi təlimləri təşkil etdi, bu təlimlər çərçivəsində Çin fürsətdən istifadə edərək Tayvan və Şimali Koreyaya hücum etdi, Cənubi Koreyaya hücum etdi və hər iki müttəfiq ABŞ-dan kömək istədi.

"Reaksiya verməyə və tapşırıqları bölüşdürməyə çətinlik çəkdik. Hətta Avropa haqqında danışmadıq. Rusiya əlavə olunsaydı, nə baş verəcəyini yalnız təsəvvür edə bilərəm", - Sakit Okean Forumunun prezidenti David Santoro bildirib.

Rusiya və Çinin hücumuna mümkün Qərb reaksiyasının ən ətraflı ictimai təhlillərindən biri Çexiya tədqiqat institutu Dəyərlər Təhlükəsizlik Siyasəti Mərkəzi tərəfindən təqdim edildi. Onlar 2024-cü ilin yazında bu mövzuda ilk müharibə oyununu simulyasiya etdilər və müxtəlif ölkələrdən olan mütəxəssislərin iştirakı ilə ümumilikdə təxminən 20 raund keçirdilər.

Əsas ssenarilərdən biri belədir: Çin Avropanın müdafiə sənayesi üçün lazım olan xammalın ixracını qadağan edir. Beş ay sonra, Avropa şirkətləri ehtiyatlarını tükəndirib silah istehsalını dayandırdıqda, Rusiya Çin resurslarına tam çıxış əldə edərək Şərqi Avropadakı bir NATO ölkəsinə hücum edir.

Bu simulyasiyaların nəticələri həyəcanverici idi: demək olar ki, hər ssenaridə ABŞ Çin təhdidinə üstünlük verdi və Avropadan Asiyaya əhəmiyyətli qüvvələr köçürdü, bununla da Avropa müttəfiqləri Rusiya ilə üz-üzə tək qaldılar.

Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Dəyərlər Mərkəzinin direktoru Yakub Janda vurğulayır ki, bütün bu simulyasiyalar Qərb birliyinə ehtiyac olduğunu açıq şəkildə nümayiş etdirir. Axı, Rusiya və Çin birgə hərəkət etsələr və ABŞ ilə Avropa arasında fikir ayrılıqları dərinləşsə, Qərbin perspektivləri "qaranlıq görünməyə başlayacaq".

V.VƏLİLİ