Ekspert: Paşinyanın Soçi görüşündə irəli sürməyə çalışdığı bəndlərin heç biri yekun bəyanatda yer almadı
Xəbər verdiyimiz kimi, oktyabrın 31-də Soçidə Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderləri arasında Ermənistan-Azərbaycan nizamlanması üzrə üçtərəfli danışıqlar baş tutub. Bunlar 26 noyabr 2021-ci ildən bu formatda ilk rəsmi danışıqlardır.
Danışıqlar Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin 2020-ci il noyabrın 9-da üçtərəfli bəyanatın imzalanmasının ikinci ildönümü ərəfəsində, eləcə də Qərb ölkələrinin Moskvanı sıxışdırıb sıxışdırmaq üçün ən fəal cəhdləri fonunda baş tutub. Daha doğrusu, paralel aparılan danışıqlardan, eləcə də Qərbin Ermənistan vasitəsilə regiona fiziki olaraq daxil olmaq cəhdlərindən və Aİ-nin müşahidəçilərinın artıq Ermənistana gəlməsindən sonra.
Son həftələrdə rəsmi İrəvan sözün əsl mənasında dayanmadan Rusiyanı müttəfiq və KTMT üzvü olaraq Ermənistan-Azərbaycan sərhədində sentyabrdakı eskalasiyaya münasibətdə tənqid edib.
Soçidə Vladimir Putin üçtərəfli sammit öncəsi həmkarlarının hər biri ilə uzunmüddətli danışıqlar aparıb. Nikol Paşinyan üçtərəfli görüşdən əvvəl Vladimir Putinlə ikitərəfli görüşdə rəsmi İrəvanın Moskvanın Ermənistan və Azərbaycan tərəflərinə çatdırdığı və sülh müqaviləsinin imzalanması üçün əsas götürülməsi təklif olunan 15 prinsiplə razılaşdığını bildirib.
Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev Rusiya lideri ilə ikitərəfli görüşdə qeyd edib ki, Bakı İrəvana sülh müqaviləsinin əsasını təşkil etməli olan 5 prinsip təqdim edib. O, həmçinin Qarabağ məsələsinin 2 il əvvəl həll olunduğunu bir daha vurğulayıb.
Üçtərəfli danışıqlardan sonra Rusiya prezidenti bəyan edib ki, “hər şey razılaşdırılmayıb, bəzi şeylər əvvəllər mütəxəssislər səviyyəsində işlənmiş mətndən çıxarılmalı idi”.
Bunun fonunda Ermənistan müxalifəti mitinq keçirməkdən və parlamentin iclaslarında iştirakdan imtina etdikdən bir neçə ay sonra “ayılaraq” noyabrın 5-də mitinq elan edib.
Politoloq, PolitRUS portalının rəhbəri Vitali Arkov “Moskva-Baku” portalına nizamlanmanın perspektivləri baxımından Soçi görüşünün əhəmiyyətini şərh edib. Ekspertin fikirlərini oxucularımıza təqdim edirik.
- Qərbin Rusiyanı Ermənistan-Azərbaycan nizamlanması prosesindən sıxışdırıb çıxarmaq, vasitəçiliyi oğurlamaq cəhdləri fonunda görüş böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Bəzi Qərb dövlətləri İrəvanı sülh müqaviləsi ilə razılaşmamağa təhrik etməyə çalışırlar. Qafqazda sülh prosesində iştirak Qərbin regiona daxil olması üçün sadəcə bir bəhanədir. İndi o, israrla Rusiya Federasiyasını Ermənistandan sıxışdırmağa çalışır və Ermənistan təslim olur. Avropa əsgərlərinin Ermənistanda müşahidəçi adı altında necə peyda olduğunu görürük.
Rusiya Federasiyası həmişə Cənubi Qafqazda əsas vasitəçi və sülhməramlı rolunu oynayıb və etməkdə davam edir. Məhz Moskvanın sayəsində 2 il əvvəl müharibə dayandırıldı və Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində addımlar atıldı.
Belə bir görüş Rusiyanın vasitəçi imici üçün böyük əhəmiyyət kəsb edirdi. Üstəlik, qarşıda Əliyevlə Paşinyan arasında yeni danışıqlar var- noyabrda Brüsseldə. Avropa Birliyi həmişə təqibçi rolundadır. Bütün ən mühüm sənədlər Moskvanın iştirakı ilə imzalanıb.
Rusiya prezidenti deyib ki, bu yaxınlarda Astanada liderlərin üçtərəfli görüşü keçirilib. Bu barədə ictimaiyyətə geniş məlumat verilməyib. Mən ehtimal edirəm ki, orada yalnız sülh müqaviləsi və Rusiyanın bu sənədin əsasını götürməyi təklif etdiyi prinsiplər üzrə ilkin müzakirələr gedib.
Soçi danışıqları nəticəsində İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatdıqdan sonra dördüncü bəyanat imzalandı ki, bu da tərəflərin Rusiyanın vasitəçilik rolunun tanınmasını və sülh müqaviləsi üzərində işləməyə hazır olduğunu bir daha vurğulayır.
Qərb rəsmilərinin hər şeyi alt-üst etmək, Moskvanı guya öz məqsədlərini güdməkdə günahlandırmaq cəhdlərinə baxmayaraq danışıqlarda əsl vasitəçi Rusiyadır. İllərdir üçtərəfli bəyanatların bəndlərinin həyata keçirilməsi istiqamətində fəal və nəticəyönümlü iş aparır. Bu yaxınlarda Rusiyanın kifayət qədər böyük nümayəndə heyəti Bakıda oldu. İlham Əliyev öz növbəsində Rusiya Baş nazirinin iki müavinini- Overçuku və Belousovu qəbul edib. Hesab edirəm ki, bütün bunlar başqa məsələlərlə yanaşı, konkret nizamlanma məsələlərinin həlli ilə bağlı idi. Problem ondadır ki, əgər indi Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderləri Soçidə gələcək sülh müqaviləsinin əsasını imzalasalar belə, Paşinyan yenə də razılaşmaları ardıcıl olaraq pozacaqdı. O belə də edəcək. Qərb kimi o da Rusiyanı nizamlanmadan çıxarmağa çalışacaq.
İndi biz gördük ki, Paşinyanın son vaxtlar ardıcıl apardığı tamamilə qərbyönümlü xəttdən, Moskvanın ardıcıl tənqidindən, Putinin Valday çıxışından sonra, indi Soçidə Ermənistanın baş naziri Moskvanın prinsiplərinə hazır olduğunu deyib. Paşinyan ondan eşitmək istədiklərini deyən adamdır. Moskvada bir şey deyir, Brüsseldə başqa, İrəvanda başqa. İndi o, təbii ki, Putinə göstərmək istəyirdi ki, yox, biz Moskvanın yanındayıq. Və paralel olaraq o, Ermənistanın daxili auditoriyasının ondan eşitmək istədiyi tezisləri səsləndirdi- Azərbaycan “əsirləri qaytarmalıdır”, qoşunlarını çıxarmalıdır və sair. Mən soruşmaq istərdim ki, Ermənistan 2 ildir ki, üçtərəfli bəyanatın Qarabağdan erməni birləşmələrinin çıxarılması ilə bağlı bəndini yerinə yetirmirsə, Paşinyan niyə Azərbaycan qoşunlarının çıxarılmasında bu qədər israrlıdır? Burada məntiq yoxdur, sadəcə manipulyasiya var. Paşinyan müxtəlif fəndlərdən istifadə edərək bir neçə stulda oturmağa çalışır. Qərbin əlində alət olan dövlətlərin başına gələnləri görürük.
Paşinyan üçtərəfli bəyanat imzalanandan iki ildir ki, onun məqamlarını özünəməxsus şəkildə şərh etməyə çalışır. Putin və Əliyev üçün bu adamla işləməyin nə qədər çətin olduğunu başa düşürəm. O, pozulmuş bir yeniyetmə kimi görünür.
Əsas odur ki, Paşinyan yaxın vaxtlarda sülh müqaviləsi layihəsini imzalamalıdır. Çünki bütün bu müddət ərzində o, müqavilə imzalandıqdan sonra işlək vəziyyətdə həll oluna biləcək xırda məqamlara diqqət yetirməyə çalışır.
Soçi görüşü sıçrayışa çevrilməsə də, Moskvanın əsas vasitəçi rolunu və Rusiya Federasiyasının vasitəçiliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan arasında yekun normallaşmaya doğru irəliləməyə hazır olduğunu bir daha təsdiqlədi.
Qarabağın statusu ilə bağlı isə bəyanatda heç nə qeyd olunmayıb. Əgər bu məsələ gələcək üçün təxirə salınarsa, şübhəsiz ki, rəsmi İrəvan bununla manipulyasiya etməkdə davam edəcək. İstənilən halda Qarabağın qalan hissəsi tam Azərbaycanın nəzarəti altına qayıdacaq.
Ümumiyyətlə, görüşün nəticələri ənənəvi olaraq daha çox Azərbaycan diplomatiyasının qələbəsi kimi şərh oluna bilər, çünki Paşinyanın Vladimir Putinlə ikitərəfli görüşdə Ermənistan gündəmində irəli sürməyə çalışdığı bəndlərin heç biri yekun bəyanatda yer almayıb.
Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə 44 günlük “Vətən Müharibəsi”ndə qazanılmış tarixi qələbə, Ermənistan tərəfindən törədilmiş sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, habelə müharibə cinayətləri ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması” çərçivəsində hazırlanıb.