Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Vladivostokda keçirilən 7-ci Şərq İqtisadi Forumunda Azərbaycanla sülhməramlı gündəm hazırlamağa hazır olduğu barədə bəyanatları fonunda münaqişənin həlli ilə bağlı Azərbaycan ətrafında mənfi informasiya fonu yaratmağa çalışıb.
Paşinyan, xüsusilə, bunları bildirib: “Bizim regionumuz üçün də zaman asan deyil, çünki uzun müddətdir mövcud olan çağırışlar getdikcə ağırlaşır... Bu, bütün dünya ictimaiyyətinin, xüsusən də strateji tərəfdaşın diqqətini cəlb edən hazırkı vəziyyətlə bağlıdır. Rusiya diqqətini Ukrayna ətrafındakı vəziyyətə yönəldib. Bu, regionda sabitliyin pozulmasına gətirib çıxara bilər. Oxşar vəziyyət 2020-ci ildə də baş vermişdi. O zaman Azərbaycan pandemiyanın dünyanın diqqətini cəlb etməsindən istifadə edib müharibəyə başladı”, - baş nazir bildirib.
Paşinyan bildirib ki, Qarabağ məsələsi ilə bağlı Azərbaycanla intensiv söhbət gedir və Ermənistan Azərbaycanla danışıqlarda, o cümlədən ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri kimi Rusiya Federasiyasının dəstəyinə ümid edir. Görünür, Paşinyan Qarabağın “statusu” məsələsinə eyham vurur.
Bütün bunların fonunda Ermənistanın baş naziri əmin edib ki, İrəvan Azərbaycanla sərhədlərin açılmasında maraqlıdır və prosesi Rusiya Federasiyasının dəstəyi ilə başa çatdıracağını gözləyir, çünki Cənubi Qafqazda sabitlik və regionda nəqliyyat kommunikasiyalarını blokdan çıxarmaq da onun maraqlarına uyğundur. Paşinyanın sözlərinə görə, kommunikasiyaların bloklanması üzrə üçtərəfli işçi qrupun fəaliyyətində “yaxşı irəliləyiş” qeydə alınıb.
Müasir Dövlət İnkişafı İnstitutunun direktoru Dmitri Solonnikov Ermənistanın baş nazirinin bəyanatlarını “Moskva-Bakı” portalına şərh edib. Ekspertin fikirlərini oxucularımıza təqdim edirik.
-Yenə, görünür, biz bir növ ziddiyyət görürük- sülhə hazır olmaq barədə bəyanatlar, eyni zamanda, Azərbaycanın Rusiyanın diqqətinin Ukraynada cəmləşməsindən guya istifadə edib yeni müharibə aça biləcəyinə dair kifayət qədər ört-basdır olmayan eyhamlar...
- Bunlar Azərbaycan haqqında mənfi imic formalaşdırmaq, bundan həm daxili erməni auditoriyasına, həm də xarici auditoriyaya siyasi təsir alətləri kimi istifadə etmək üçün elə çarəsiz cəhdlərdir.
İrəvanın vəziyyəti özünəməxsus şəkildə şərh etmək və beynəlxalq diqqətin bu proseslərə fırlanması cəhdinə bundan sonra da davam edəcək. Fransa, ABŞ və Aİ artıq bu və ya digər dərəcədə Ermənistana dəstək qrupunda iştirak edir.
Paşinyanın 2020-ci ilin payızı ilə indiki vəziyyət arasında aparmağa çalışdığı paralellər düzgün deyil. 2020-ci ilin payızına qədər Ermənistan ardıcıl olaraq Azərbaycanı hərbi təxribatlara məruz qoydu, konstruktiv danışıqlara getmək istəmədi, nəticədə Azərbaycan təxribatlara cavab olaraq əks əməliyyata başladı. Nəticədə Ermənistan 44 günlük müharibədə uduzdu, Azərbaycan beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin əksəriyyətini geri qaytardı, Paşinyan Azərbaycan və Rusiya liderləri ilə üçtərəfli bəyanat imzalamağa məcbur oldu.
Bu yaxınlarda ərazilərin daha bir hissəsi Bakının nəzarətinə qaytarıldı - bunlar Laçın şəhəri və Laçın rayonunun 2 kəndidir. Rusiya sülhməramlıları isə Azərbaycan tərəfindən Laçın dəhlizinə alternativ yolun tikintisi başa çatdıqdan sonra dəhlizdən ora köçürülüb. Bütün bu proses liderlərin üçtərəfli bəyanatına uyğun olaraq əldə edilmiş razılaşmalar çərçivəsində həyata keçirilib. Azərbaycanın bütün bəndləri yerinə yetirməsi, ərazilərinin ardıcıl olaraq onlara qaytarılması da nailiyyətdir.
Azərbaycanın indi özünəməxsus olan nəyisə qaytarması faktı - Ermənistanın buna heç bir iddiası ola bilməz, çünki dediyim kimi, bu, üç ölkə liderinin əldə etdiyi razılaşmalara uyğun olaraq baş verir. İddialar ancaq öz tərəfində razılaşmaların icrasını ləngitməyə çalışan Ermənistana qarşı ola bilər. Həmişə olduğu kimi, onu qeyri-konstruktivliyindən yayındırmaq üçün nədəsə Azərbaycanı günahlandırmağa çalışır.
Azərbaycan həm hərəkətlərində, həm də bəyanatlarında ardıcıldır. Amma Ermənistan - yox, o məsələlərdə artıq müzakirə olunub, imzalanıb, onların icrasını yubatmağa, elə etməyə cəhd edir ki, olmasın, gəlin yenidən danışıqlar aparaq. Ancaq problemlərin həlli yolu bu deyil. Bütün gecikmələr və nə vaxtsa təxirə salınması bu gün gördüyümüz nəticələrə gətirib çıxarır. Bundan yalnız Ermənistan uduzacaq. Belə görünür ki, Ermənistanın hazırkı rəhbərliyinin vəzifəsi guya bütün məsələləri tez bir zamanda həll etmək və dinc müsbət tikintiyə - iqtisadi əlaqələrin bərpasına, nəqliyyat logistikasına keçməkdir. Amma bu baş vermir. Amma hər şeyi ləngitmək, yenidən danışıqlar aparmaq cəhdi müsbət nəticə vermir.
Eyni zamanda biz Ermənistanın Qərb tərəfdaşlarını - Fransanı, Aİ-ni Cənubi Qafqazda münasibətlərin normallaşmasına necə fəal şəkildə cəlb etməyə çalışdığını görürük. Fransa açıq şəkildə ermənipərəstdir. Bu da müsbətə gətirib çıxarmır. Bəlkə Paşinyan demək istəyirdi ki, Rusiya Cənubi Qafqazda daha az fəal olduğu halda və həmin vaxt Fransa və ABŞ ora çatmağa çalışır- bəlkə bunu nəzərdə tuturdu? Amma yox. O bunu demək istəmirdi. Və bu həqiqətdir. Üstəlik, Paşinyan bu cür bəyanatlarla yenə də Rusiya ilə Azərbaycanı hansısa səviyyədə yaxınlaşdırmağa, informasiya müstəvisində şübhələr aşılamağa çalışır ki, Azərbaycan nəyə qadirdir. Amma bunların hamısı cəfəngiyyatdır. İrəvan, Moskva və Bakının bu cür toqquşma cəhdləri yeni deyil. Onlar olub və təəssüf ki, olacaqlar.
- Yaxşı, amma Paşinyan açıq şəkildə hansı “doldurma”dan istifadə etməyə çalışsa da, Rusiya prezidenti potensialı olan və olmayan haqda hər şeyi bilir, istər qorxut, istər qorxutma... heç bir fərqi yoxdur...
- Rusiya prezidenti, şübhəsiz, hər şeyi başa düşür və barmağını nəbzində saxlayır. Və təbii ki, belə bir anlayış var ki, Azərbaycan prezidenti sözünün adamıdır. Bir şeylə bağlı razılaşmalar varsa, onlara hörmət ediləcək.
Biz Rusiya və Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderləri arasında daimi təmasların olduğunu görürük. Rusiya çalışır ki, əldə edilmiş bütün razılaşmalar bütün tərəflər tərəfindən ardıcıl şəkildə həyata keçirilsin. Başqa bir şey odur ki, təxribatlar mümkündür... Heç kim zəmanət vermir ki, olmayacaq. Erməni tərəfdən təxribatçı hərəkətlər gördük. Avqustun əvvəli də daxil olmaqla. Əgər təxribat xarakterli hərəkətlər olarsa, onların cavabı olacaq. Hərəkətlərin ciddi müzakirə olunacağı həqiqətdir. Çünki hər şeydən əvvəl Rusiya təhlükəsizliyin təminatçısıdır, bölgədə rus sülhməramlıları yerləşdirilib, onlar təhlükəsizliyə, o cümlədən dinc əhaliyə cavabdehdirlər.
- Belə başa düşülür ki, Azərbaycan və Ermənistan sülhə doğru gedir. Üçtərəfli bəyanatın imzalanmasından iki ilə yaxın vaxt keçir. Niyə İrəvan bu cür inyeksiyalar olmadan edə bilmir və öz bəyanatlarında sırf sülhpərvər gündəmə əməl etmir?
- Paşinyan fəal ictimai siyasətçi rolunu oynayır və onun vəzifəsi informasiya sahəsində çox diqqətli oynamaqdır - erməni müxalifətinin və onun digər opponentlərinin əlinə kozır verməmək üçün o, çıxışında revanşistlərin ritorikasından da istifadə etməlidir. Digər tərəfdən, paralel olaraq Azərbaycanla münasibətlərin normallaşması üçün müəyyən addımlar atır. O, bu dar bucaqla getməyə çalışır. Bu, onun üçün çox çətindir, xüsusən ona görə ki, həm Qərbdən, həm də başqa istiqamətlərdən təzyiq altındadır. Onun vəziyyəti ağırdır və Paşinyan manevr etməyə çalışır. Buna görə də müxtəlif şifahi müdaxilələrdən, aqressiv ritorikadan istifadə edir.
- Bu vaxta qədər İrəvan Qarabağın “statusu” ilə bağlı daha çox Fransa və digər Aİ ölkələrinə, eləcə də ABŞ-a müraciət edirdi. İndi görürük ki, Paşinyan “status” məsələsini həll etmək üçün Moskvaya ümid bəsləyir.
- Artıq dəfələrlə deyilib ki, ATƏT-in Minsk Qrupu təəssüf ki, öz səmərəsizliyini nümayiş etdirib və nəyisə tənzimləmək iqtidarında olan qurum, mexanizm kimi, prinsipial olaraq qəbul edilmir. Bu formatın mövzusuna qayıtmaq artıq mənasızdır- müharibədən əvvəl olan vəziyyət aradan qalxıb. Yəni bütün bunlar mənasız söhbətlərdir.
Minsk Qrupu təkcə praktiki deyil, həm də hüquqi mənada işləmir. Minsk qrupunun Rusiya təmsilçisi artıq başqa statusa malikdir. Paşinyan Fransanın təsirini gücləndirmək üçün ATƏT-in Minsk qrupunun formatını qaytarmağa çalışır. Görünür, bu, Aİ-də nəzərdə tutulan mövqedir.
Qarabağın statusu birmənalı olaraq müəyyən edilib- Azərbaycan ərazisi kimi. Azərbaycan isə bu məsələni daha da müzakirə etmək niyyətində deyil. Rusiya isə tam eyni nöqteyi-nəzərdən çıxış edir - Qarabağ Azərbaycandır və başqa statusdan söhbət getmir- bu, əvvəlcədən göstərilib.
Qarabağ sakinləri Azərbaycan cəmiyyətinə inteqrasiya edə, özləri üçün mümkün və məqsədəuyğun hesab etsələr, Ermənistana keçə bilərlər. Orada o qədər də böyük əhali qalmadı - hər kəs öz seçimini etməkdə azaddır.
- Kremlin saytı yazır ki, Putin və Paşinyan şəxsi görüşü zamanı Qarabağ ətrafında təhlükəsizliyin təmin edilməsi məsələsini müzakirə ediblər, bu nə deməkdir?
- Bu, geniş ifadədir, hər şeyi ifadə edə bilər - Rusiya sülhməramlılarının olması, mülki əhalinin təhlükəsizliyi.
- Sülh müqaviləsinin imzalanması üçün hansı perspektivləri görürsünüz? Sentyabrın 5-də Rusiya və Ermənistan xarici işlər nazirləri Moskvada sülh müqaviləsinin parametrlərini müzakirə ediblər. Bundan əvvəl İlham Əliyev demişdi ki, İrəvanın konstruktiv yanaşması ilə yaxın aylarda sülh müqaviləsi imzalana bilər.
- Bu istiqamətdə prosesə Rusiya da qoşulub. İndi artıq proqnoz vermək çətindir - sərhədin delimitasiyası və demarkasiyası ilə bağlı razılıqların əldə olunacağı gözlənilirdi, lakin bu baş vermədi. Hələlik nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrdə, yəni Zəngəzur dəhlizində də real nəticə yoxdur. Ona görə də hələ 2022-ci ilin sonuna qədər sülh müqaviləsinin imzalanacağını söyləmək çətindir. Erməni seqmentindəki mənbələrə istinadən məlumat yayılıb ki, Paşinyan deyib ki, sülh müqaviləsi ilin sonuna qədər imzalanacaq. Bir şans var.
Tərcümə - Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə 44 günlük “Vətən Müharibəsi”ndə qazanılmış tarixi qələbə, Ermənistan tərəfindən törədilmiş sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, habelə müharibə cinayətləri ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılmasısı” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb