Sergey Markov: Qərb və Paşinyan üçtərəfli bəyanata yenidən baxılması və Qarabağın ermənilər yaşayan hissəsinin “müstəqilliyinin” təmin edilməsi üçün çalışır
Siyasi Tədqiqatlar İnstitutunun direktoru Sergey Markov “Moskva-Bakı”ya müsahibəsində Qərb dövlətlərinin Ermənistan-Azərbaycan nizamlanması istiqamətində fəallığının səbəbləri haqqında maraqlı fikirlər səsləndirib. Müsahibəni oxucularımıza təqdim edirik.
-Sergey Aleksandroviç, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirlərinin Tiflis görüşündən sonra danışıqları, ilk olaraq, Dövlət Departamenti alqışladı, daha sonra ABŞ dövlət katibinin Avropa və Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisi Karen Donfrid hər iki nazirə telefonla zəng etdi. Bunun fonunda MKİ rəhbəri İrəvana səfər edib. Bundan əvvəl Aİ-nin Cənubi Qafqaz üzrə xüsusi nümayəndəsi Yerevanda və Bakıda olub. Qərb ölkələrinin bu qədər fəallığının səbəbi nədir?
-Ermənistan-Azərbaycan qəsəbəsi ətrafında siyasi oyunlar gedir. Biz regionda güclü fəallığın olduğunu görürük. Həqiqətən də MKİ-nin direktoru bu yaxınlarda İrəvana səfər edib. Bunun ardınca Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin direktoru Sergey Narışkin də Ermənistan rəhbərliyi ilə Amerika kəşfiyyatının rəhbəri arasında söhbətin nədən getdiyini anlamaq üçün Ermənistana uçub.
Bundan başqa, Co Bayden Yaxın Şərqə son turu çərçivəsində Erməni Apostol Kilsəsinin Yerusəlim Patriarxı ilə də görüşüb. Bütün bunların fonunda dünən bütün ermənilərin katolikosu II Qaregin Vaşinqtona gedib. Aydındır ki, nəsə planlaşdırılır.
2020-ci ildə Rusiyanın vasitəçiliyi ilə Azərbaycan və Ermənistan liderləri qan tökülməsinə son qoyan Üçtərəfli Bəyanatı imzalayanda Qərb çox narazı qaldı və Moskvaya bütövlükdə irad bildirdilər ki, bunu onlarsız necə edə bilərlər. Avropalı siyasətçilər yetişməyə çalışdılar. Bunlar, məsələn, Avropa Şurası rəhbərinin vasitəçiliyi ilə keçirilən Brüssel danışıqları, orada heç bir yenilik olmayıb. Qərb yalnız Moskvanın vasitəçiliyi ilə artıq edilənlərdən yapışmağa çalışırdı. Yəni, bu məsələ əvvəllər Moskvanın vasitəçiliyi ilə əldə edilmişdi.
Əslində, nə Azərbaycan, nə də Ermənistan xalqı kollektiv adlanan Qərbin vecinə deyil. Onun üçün ardıcıl olaraq bu bölgədən Rusiyaya qarşı istifadə etmək vacibdir. Qərb dövlətləri Ermənistan-Azərbaycan probleminin həllində Rusiyanı moderator kimi əvəzləmək arzusundadırlar. Bu məqsədlə onlar Rusiya sülhməramlılarının regiondan çıxarılması üçün bəhanə ola biləcək vəziyyətin təhrik edilməsinə belə qarşı deyillər. Mən istisna etmirəm ki, Qərb Rusiya və Türkiyəni qarışdırmaq istəyir.
ABŞ və Avropa İttifaqı Türkiyənin Rusiyaya qarşı xeyirxah mövqe tutmasından çox narazıdırlar, onu bu vəziyyətdən çıxarmaq, Ankara və Moskvanı Qarabağda yeni müharibəyə cəlb etmək istəyirlər. Onlar hesab edirlər ki, bu halda Türkiyə öz neytrallığını tərk edərək, Rusiya əleyhinə sanksiyalara qoşula bilər. Onlar təkcə Azərbaycanla Ermənistan arasında münaqişəni yandırmaq deyil, Rusiya sülhməramlılarının da iştirak edəcəyi belə bir münaqişəni qızışdırmaq istəyirlər. Amma bu arzular arzu olaraq qalacaq. Rusiya Cənubi Qafqazda özünü çox ehtiyatlı aparır, bu regionda davamlı sülhə nail olmaq kimi prioritet vəzifəsini müəyyənləşdirir. Bu məqsəd bu meydanda yaşayan bütün xalqların mənafeyinə uyğundur.
- Ən intensiv əlaqələri, qərblilər, gördüyümüz kimi, Ermənistanla etməyə çalışırlar. Niyə?
- Paşinyanın komandasından münaqişə qızışdırmaq üçün istifadə olunur. Ermənistanın baş naziri uzun müddətdir ki, Qərb ölkələrinin üçtərəfli bəyanata yenidən baxılmasına təsir göstərməsinə nail olmağa çalışır. Təəccüblü deyil ki, Paşinyan ATƏT-in Minsk Qrupunun vasitəçiliyi ilə Azərbaycanla danışıqların zəruriliyini bu qədər fəal şəkildə təbliğ edir. Xatırladığımız kimi, keçən il ABŞ və Fransa Qarabağın statusunun həlli zərurətini fəal şəkildə irəli sürdülər. Bu, Paşinyanla ABŞ və Fransa arasında belə bir qarşılıqlı əlaqə formasıdır.
Xatırladım ki, Vaşinqton və Paris ATƏT-in Minsk Qrupu çərçivəsində Rusiya ilə işləməkdən imtina ediblər. Bu qrupda yalnız ABŞ və Fransanın qalması Paşinyan üçün daha əlverişlidir. Ona görə də Ermənistanın baş naziri “ATƏT-in Minsk qrupu” deyəndə Fransa və ABŞ-ı nəzərdə tutur. Paşinyan eyni zamanda Qarabağın ermənilərin nəzarətində qalan hissəsinin “statusu”na, faktiki olaraq onun Azərbaycandan müstəqilliyinə əlavə əsaslar əldə etmək, eyni zamanda Rusiyanın himayəsindən franko-amerikanlığa keçmək istərdi. Onun planı belədir.
Onun bunu necə təsəvvür etdiyi aydın deyil. Axı Ermənistan yeni müharibəyə başlasa, onsuz da uduzacaq. Azərbaycan ordusu daha güclüdür. Bundan nə çıxa bilər? Yaxşı bir şey görünmür.
- Yəni, məqsəd üçtərəfli bəyanatı pozmaqdır?
- Qərb düşünür ki, o, demək olar ki, hər şeyi edə bilər. Əslində, onların toxunduğu hər şey çökür. Bildiyiniz kimi, Ermənistan əldə olunmuş üçtərəfli razılaşmaların bir çox müddəalarını yerinə yetirmir və bununla da əlavə münaqişə potensialı yaradır. Rusiyanın Ukraynanı tutması şəraitində Qərb yaranmış vəziyyətdən istifadə edir. Regionda hər şeyi dağıdaraq oynayan Qərb kimi Paşinyan da bu üçtərəfli bəyanatı pozmağa çalışır. O, Rusiyaya bu xəyanətinin əvəzində Qarabağın statusunun təmin olunmasını istəyir. Azərbaycan nə edir? Azərbaycan Üçtərəfli Sazişlərin həyata keçirilməsinə çalışır və haqlı olaraq Rusiyanın bu sazişlərin təminatçısı kimi Ermənistana təzyiq göstərməsini gözləyir. Söhbət erməni silahlılarının Qarabağdan çıxarılmasından, sərhədin delimitasiyası və demarkasiyasından və Zəngəzur nəqliyyat dəhlizinin açılmasından gedir.
Bir çox Aİ rəsmiləri Azərbaycana öz təsirlərini artırmaq üçün tez-tez gəliblər. Amma Azərbaycan yaxşı xatırlayır ki, Avropa strukturları dəfələrlə Azərbaycan əleyhinə qətnamələr qəbul ediblər. İlham Əliyev isə çox gözəl başa düşür ki, Qərblə ehtiyatlı olmaq lazımdır. Bəli, Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə nüfuzu artır. Qərb tərəfdaşları isə artıq bundan sui-istifadə etməyə, o cümlədən Rusiya-Azərbaycan münasibətləri üzərində oynamağa çalışırlar. Amma uğur qazana bilməyəcəklər. Rusiya və Azərbaycan qonşudur. Bir-birimizdən uzaqlaşa bilmərik. Bəli, Bakı Ermənistan-Azərbaycan probleminin həlli ilə bağlı görüşlərə razıdır. Amma bu, daha çox diplomatik taktikadır. Bundan başqa, rəsmi Bakıya nizamlanma məsələsinin irəliləməsi lazımdır. Və bu baxımdan Qərb Cənubi Qafqazda nüfuzunu geri qaytarmağa çalışarkən Rusiya daha fəal olmalıdır.
O cümlədən, ötən gün İlham Əliyev Ermənistan silahlı qüvvələrinin iyunun sonunadək Qarabağdan çıxarılması ilə bağlı razılaşmaların olduğunu bəyan edib. Amma bu edilməyib. O, bu barədə açıqlama verdikdən sonra Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri İrəvanda danışıqlar aparıb və bundan sonra Ermənistan Təhlükəsizlik Şurası sentyabra kimi Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin Qarabağdan çıxarılacağını bəyan edib. Daha sonra Rusiya Xarici Kəşfiyyat Xidmətinin rəhbəri Azərbaycan prezidenti ilə görüşüb. Hesab edirəm ki, Moskva buna baxmayaraq, Ermənistana özünü konstruktiv aparmağı tövsiyə edib, Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin Üçtərəfli Bəyanatında qeyd olunan İkinci Qarabağ müharibəsinin başa çatmasından və Ermənistan qoşunlarının çıxarılmasından iki ilə yaxın vaxt keçib. Amma bu müddət ərzində bəyanatda nəzərdə tutulanlar tam həyata keçirilməmişdir. Düşünürəm ki, Moskva bunu İrəvana xatırladıb.
Müsahibə - Nana Xoştariya
Tərcümə - Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb