Leyla Əliyevanın kitabı fin dilində nəşr edilib MƏDƏNİYYƏT

"Açıq pəncərə" Finlandiya oxucularına təqdim edilən məşhur Azərbaycan şairəsi Leyla Əliyevanın kitabının rəmzi adıdır. Kitab dünya şeirlərinin Fin tərcümələrində nəşr edilməsi üzrə ixtisaslaşan "Palladium kiryat" ("Palladium books") nəşriyyatı tərəfindən buraxılmışdır. Bu nəşriyyat Finlandiya oxucularını ədəbiyyatımızla ilk dəfə tanış etmir. 2019-cu ildə Leyla Əliyevanın şeirinin bir sətiri olan "Gedim, bir az ağlayım..." adlı Azərbaycan qadın poeziyasının bənzərsiz bir antologiyasını nəşr etmişdi. Bundan əvvəl isə Finlandiyadakı başqa bir tanınmış nəşriyyat Fin dilinə tərcümədə “Mən balıq qulağında gizli mirvariyəm” (2017) Azərbaycan şeirləri antologiyasını çap etmişdi.

Bütün bu kitablar Helsinkidə yaşayan məşhur tərcüməçi və yazıçı, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar incəsənət xadimi Tahirə Cəfərovanın zəhməti ilə hazırlanıb nəşr edilmişdir. Həmyerlimiz son illərdə az öyrənilən "Finlandiyadakı Azərbaycanlılar" mövzusunda çox çalışmış, Məmməd Əmin Rəsulzadənin və digər soydaşlarının Finlandiyada qalmasından bəhs edərək taleləri haqqında bir sıra nəşrlər etmişdir. Onun "Köhnə Bakının ənənələri və Suomiyə gedən yol" adlı maraqlı və məlumatlandırıcı xatirə kitabı ədəbi hadisəyə çevrilmişdir. Azərbaycan ədəbiyyatının tərcüməçisi və canfəşanı olaraq Tahirə Cəfərova Finlandiyada doğma şeirini tanıtmaq üçün çox işlər görmüşdür. Nəcib tərcüməçilik fəaliyyəti ilə məşğul olan, əhəmiyyətli təşkilati səylər göstərən qadın bunları ata-babaları, Azərbaycan ziyalıları və maarifçiləri, Vətən qarşısında müqəddəs borcu hesab edir.

Leyla Əliyevanın "Açıq pəncərə" kitabının naşiri, Finlandiyanın məşhur şairi və tərcüməçisi, bir çox nüfuzlu mükafatlar laureatı, Tamperedə keçirilən beynəlxalq şeir festivallarının rəhbəri Yurki İhalaynendir. Demək lazımdır ki, bu festivallardan birində Leyla Əliyevanın Azərbaycan qadın lirikası antologiyasına daxil olan şeirləri orkestrin müşayiəti ilə Fin aktrisası tərəfindən ifa edilmişdir. Klassik şərq poeziyası ənənələrinin bilicisi və pərəstişkarı olan Yurki İhalaynen, Tahirə Cəfərovanın tərcümələrində Leyla Əliyeva şeirinin əhəmiyyətini və nüfuzunu, ifadəli və dəqiq səsləndiyini incə şəkildə hiss etmişdir. Musiqili şeirlərində, özünə və kainata verdiyi suallarda səslənən şairənin açıq, titrəyən ruhunu necə hiss etməmək olar.

Şairənin poetik baxışları toxunduğu hər bir lirik mövzunun gözlənilməz tərəfini ortaya qoyur. Buna görə də, bu canlı obrazların aydınlığı, başqa dildə səslənən bu poetik düşüncələrin aforizmi, poetik sözə həssas olan Fin oxucularını təsirləndirməyə bilməz.

"Açıq pəncərə" seçilmiş şeirlər kitabı tərcüməçinin giriş sözləri ilə başlayır: “1985-ci il təvəllüdlü Leyla Əliyeva bugünkü Azərbaycan gənclik poeziyasının ən parlaq adlarından biridir, şeirlərində lirik hissin canlı ifadəsini taparaq səmimi şəkildə yazır. Onun "Ulduzlar pillə-pillə düzülsəydi səmaya" adlanan ilk kitabı 2016-cı ildə Moskvada işıq üzü gödrü, məhz buradan bizim kitabın şeirləri seçildi və bu barədə deyə bilərik:

Mən bilmirəm hardasan, –

Harda arayım səni?!

Buludlara möhtacam,

Anlatsalar yerini...

Əlim əlinə dəysin,

Sığallayım, oxşayım.

Tək bu ana həsrətəm, –

Vüsalıma yetişim...

Şairənin lirik qəhrəmanı tez -tez düşmənçilik və anlaşılmazlıqla qarşılaşsa da, dünyanın qüsursuzluğunu və insan zəifliyini dəf edən sevgi ilə doludur.

Tək səndin mənə doğma

Bu fani dünyamızda;

Xatirən əbədidir

Ürəyimdə, ruhumda...

Yenə də ümidliyəm

Bitməyəcək görüşə...

Mən buna inanıram

Ümman boyda sevgimlə...

Leylanın şeirləri cəsarət və səbr tələb edən həyat yollarından bəhs edir. "Ağrıyacağından qorxmuram ..." deyir şairə, çünki bu ağrısız əsl xoşbəxtlik ola bilməz. Və onun emosional kədərində başqalarına çox simpatiya var.

Yağış niyə ağlayır? –

Göz yaşı da bir ümman...

Bu suala cavabı,

Ala bilsəm yağmurdan

Ay da gələrdi dilə,

Söyləyərdi gizlicə –

Ruhun şaddır, yoxsa ki,

Gəzir göydə, dərbədər?..

Onun idealı uşaq ruhunun saflığı və xeyirxahlığıdır.

Böyük fars şairi Hafiz yazırdı: "Quş qəfəsdən qaçsa, hər yerdə - hər budaqda cənnəti var". Leyla Əliyevanın "Qəfəsdəki quş" şeiri Hafizin yüksək fəlsəfəsini izləyir:

Hər ağac, budaq

Onun üçün bütün dünya deməkdir.

Bəlkə də məkrli bir qəfəs

Sənə həyatda hər şeyi sevməyi öyrədir? ..

Başqa bir "Açıq pəncərə" şeirində də dünyanın şəffaf gözəlliyi haqqında eyni fikirdə idi.

Pəncərəni açın ki, dəniz dalğaları yusun

Bütün həsəd, axmaqlıq, boşluq və kədər!

Şairənin meditativ mahnılarında oxucu daxili dünyasının mürəkkəb mənəvi ziddiyyətləri və təcrübələri ilə qarşılaşır.

Leyla Əliyevanın kitablarından birinin müqəddiməsində rus şairi Andrey Dementyev yazır: “Leyla ən yaxın insanlarda olduğu kimi oxucuları ilə də tək qalır, onlara ruhu ilə güvənir.

Mən qəddar gecələrdən qorxmuram

Soyuq küləklərdən qorxmuram.

İnsanların taleyinə elə tənha girəcəyəm

İçəri girəcəyəm və bir daha geri qayıtmayacağam...

Onun şeirləri, sevilmədiyini hiss etdikdə sevgilisi ilə bir arada və ya ayrılıqda qalmağı bacarmalı olduğunu anlamadığı zaman müxtəlif dramatik vəziyyətlərdən bəhs edir. Bu narahat vəziyyətləri necə təsvir edəcəyini, dəqiq sözlər tapmağı, hisslərin yüksək intensivliyini çatdırmağı bacarır.

Leyla Əliyevanın şeirləri gənc bir qadının lirik gündəliyini təşkil edir. Və bu gündəlik böyük poetik dünyaya açılan bir pəncərə kimidir.

Ön söz şairəni mənəvi dünyaya tanıdır. Və naşirin "Tibb" şeirini üz qabığının arxa səhifəsinə yerləşdirməsi təsadüfi deyil:

Mənə bir dərman verin –
Dərdim, ağrım yox olsun
Sevgim baldır, şirindir.
Dərman «şəkər»i salsın
Elə dərman verin ki,
Şübhə-kədər ərisin.
Çarə-əlac qılın ki,
Zaman mənlə yerisin.

Mənə bir dərman verin,
Gündən, yağışdan, qardan
Boğulmayım tüstüdən,
Kül olmayım alovdan,
Mənə bir dərman verin,
Qorxudan və kədərdən
Allah bağışlayandır,
Təlqin gəlsin göylərdən.

Bu fəlsəfi şeir Leyla Əliyevanın bütün lirik şeirinin əsas ideyasını ortaya çıxaran bir bəndlə bitir:

Dərman verin–çox verin,

Heç xəsislik etməyin..!

Dərmanlar bol olsun ki,

Mərəzləri ram edim

Sizdə bir dərman da var–

“YAXŞILIQ”derlər ona,

Ondan da verin mənə

Paylayım insanlara...

Bu düşüncə bütün ölkələrin və bütün xalqların poetik sözünün bilicilərini birləşdirməyə bilməz.

Afət Sadıqoğlu