İqor Korotçenko: “İrəvan bunu istəyir ya istəmir, fərqi yoxdur, Azərbaycanla sərhəd tənzimlənəcək və KTMT-yə edilən müraciətlər kömək etməyəcək”
Mayın 12-də rəsmi İrəvan, Azərbaycan hərbçilərinin Ermənistanın dövlət sərhədini keçdiyini və Qaragöl bölgəsindən Zəngəzur istiqamətində 3.5 kilometr içəri hərəkət etdiyini elan etdi. Həmin gün Azərbaycan Dövlət Sərhəd Xidmətinin rəhbərliyi Ermənistan tərəfi ilə danışıqlar aparmaq üçün Azərbaycan-Ermənistan sərhədinə gəldi. Daha sonra Qarabağdakı Rusiya sülhməramlılarının komandiri Rüstəm Muradov və 102-ci Rusiya bazasının nümayəndələri danışıqlara qatıldı. Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan KTMT-yə müraciət etdi və Rusiya prezidentindən də hərbi yardım istədi.
Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov Ermənistan-Azərbaycan sərhədindəki vəziyyətə görə "emosiyaları qıcıqlandırmaq" üçün heç bir səbəb olmadığını qeyd etdi. "Bircə dəfə də olsun atəş açılmadı, orada heç bir atışma baş vermədi. Oturduq, sakitcə bu vəziyyəti necə həll edəcəyimiz barədə razılığa gəldik. Bizdən kömək istədilər, hərbçilərimiz də kömək etdi, razılaşma əldə edildi. Emosiyaları qıcıqlandırmaq üçün heç bir səbəb görmürəm, bu, sakitcə həll edilmiş bir məsələdir"- Lavrov dedi.
Daha əvvəl Rusiya prezidentinin mətbuat katibi Dmitri Peskov, Rusiya liderinin Dağlıq Qarabağla bağlı üçtərəfli razılaşmaların həyata keçirilməsinə alternativ olmadığına inandığını söyləmişdi.
Eyni zamanda, Paris və Vaşinqton Azərbaycanı qoşunlarını Ermənistan ərazisindən çıxarmağa çağırdı.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev isə dəfələrlə İrəvanın sərhəddəki vəziyyəti beynəlmiləlləşdirməyə çalışdığını vurğuladı. Əliyev vurğuladı ki, Ermənistanın sərhəd gərginliyinə əsəbi reaksiyası və müxtəlif ölkələri bu məsələyə cəlb etmək cəhdləri bölgədə daha da gərginliyə səbəb ola bilər. Azərbaycan dövlətinin başçısı bütün mübahisələrin sülh yolu ilə və danışıqlar prosesi çərçivəsində həll olunmasının vacibliyini bildirdi.
Tanınmış politoloq, Milli Müdafiə jurnalının baş redaktoru İqor Korotçenko “Moskva-Bakı” portalına vəziyyətini şərh edib. Ekspertin şərhini təqdim edirik:
“Rusiya Cənubi Qafqazdakı vəziyyəti gərginləşdirməkdə maraqlı deyil, Ermənistan və Azərbaycan arasındakı sərhədin delimitasiyası və sonrakı demarkasiya prosesinin sakit olmasında maraqlıdır.
Kremlin və Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin sakit mövqeyi, Moskvanın bu prosesi siyasiləşdirmək niyyətində olmadığının ən yaxşı göstəricisidir ki, bu gün rəsmi İrəvanın etdiyi şeydir, Rusiya isə rəsmi İrəvanın istədiyi rolu, yəni, Ermənistanın tərəfində oynamayacaq.
Rusiyanın mövcud vəziyyətlə bağlı mövqeyi eyni dərəcədədir. Bu, bir daha göstərir ki, rəsmi Moskva rəsmi İrəvana sakitləşmək, isterika atmamaq, sərhədləri müəyyənləşdirmək üçün aydın başa düşülən mövzunu lazımsız dərəcədə siyasiləşdirməmək siqnalı verir, hər şey sakit rejimdə, isterika, qışqırıq, ittiham olmadan həyata keçirilə bilər.
Beləliklə, Rusiya, prosesi diplomatik, siyasi dildən praktiki həllər dilinə çevrildiyi təqdirdə, Ermənistanı təmkinli davranmağa çağırdı, onu tərəflərlə bir araya gətirməyə çağırdı.
Nikol Paşinyan rəsmi olaraq KTMT-yə və Rusiyaya yardım üçün müraciət etdi. Və Moskvanın və KTMT-nin sakit reaksiyası ilə açıq şəkildə bildirdilər ki, sərhədlərin demarkasiyası və delimitasiyası məsələsi siyasiləşdirilməməli, danışıqlar masasında ulamadan, “Kömək et, bizə hücum olundu!”- deyə qışqırmadan sakitcə həll olunmalıdır. Axı bu, həqiqətən bir sərhəd insidenti deyil, Sergey Lavrovun da diqqət çəkdiyi kimi atışmalara və ya itkilərə səbəb olmayan bir vəziyyətdir.
Rusiya bu vəziyyətdə ənənəvi olaraq çox təmkinli bir praqmatik mövqe tutdu. Azərbaycana bəzi müraciətlər yazmaq üçün erməni dilinə də yiyələnmiş prezident Makronun dəstəyini bildirdiyi Fransadan fərqli olaraq. Bu, çox gülünc və axmaq görünür. Fransa özü problemlərlə doludur, Makron bunları həll etsə daha yaxşı olar. Üstəlik, hərbçilər və siyasətçilər Fransanın daxili təhlükəsizliyinə təhdidlərdən danışırlar. Fransanın lideri Makron buna diqqət yetirməli və getməyin lazım olmadığı yerə getməməlidir. Makronun Paşinyanla çəkdirdiyi selfini xatırlayırıq. İnsafən, selfi çəkmək istəyirlər. Ancaq bu, yalnız gülüşə səbəb olur. Cənubi Qafqaz zonası, ilk növbədə, Rusiya maraqlarının mövcud olduğu zonadır.
ABŞ da bu prosesə qarışır, erməni lobbisi işə başlayır və nəticədə ABŞ-dan zənglər gəlir, bəzi açıqlamalar verilir. Bayden "erməni soyqırımı"nı tanıdığından, heç olmasa bir növ tarazlığı qorumaq üçün Xocalı soyqırımının tanınmasını elan etsələr daha yaxşı olar. Bu, həqiqətən Vaşinqtonun çox yaxşı bir qərarı olardı. Və gözlənilmədikləri bir bölgəyə dırmaşmaqla məşğul olurlar. Rusiyanın Qarabağ istiqamətindəki mövqeyi ən balanslı, aydın, başa düşüləndir və burada bütün nöqtələr dəqiq və aydın yerləşdirilmişdir.
Fransa və ABŞ-ın bu cür açıqlamaları Rusiyaya qarşı çıxır. Bu ölkələr Cənubi Qafqazdakı vəziyyətə bir şəkildə təsir göstərmək istəyirlər, çünki müharibədən sonrakı nizamlama çərçivəsindən atıldıqları ortaya çıxdı. Münaqişənin həllində əsas rol oynayan Rusiya idi. Ancaq bildiyimiz kimi, ABŞ-ın Ermənistandakı postsovet məkanında ən böyük səfirliyi var. Bu da bir sualdır- orada nə edirdilər. ABŞ bölgədəki siyasi və hərbi nüfuzunu itirir, amma təsir etmək istəyirlər. Əgər Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi yenidən alovlanarsa, bu, ABŞ-a ehtiyac duyduğu “çirkli suda balıq tutmağa” imkan verəcəkdir, buna görə də bəzi açıqlamalar və təlimlərlə buraya gəlirlər. Dövlət Departamenti belə bir sıra məsələlərdə ermənipərəst siyasət həyata keçirir. ABŞ kimi böyük bir gücün Qarabağ münaqişəsi iştirakçılarından birinin yanında olması yaxşı deyil.
Hadisə ilə əlaqədar KTMT də Ermənistanın tələbinə baxmayaraq sakit reaksiya göstərir, çünki təşkilata üzv ölkələrin hər hansı bir eskalasiyaya ehtiyacı yoxdur. KTMT-nin bütün liderləri vəziyyəti mükəmməl başa düşən və dərk edən siyasətçilərdir və heç biri Ermənistan üçün “yanan şabalıdı ocaqdan çıxartmayacaq”.
Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Koçaryan belə, KTMT ölkələrinin niyə təşkilatın üzvü olan Ermənistana nisbətdə, təşkilata üzv olmayan Azərbaycanla münasibətlərinin daha yaxşı olduğunu soruşur. Bunun Koçaryanın Ermənistandakı seçkilər ərəfəsindəki siyasi açıqlaması olduğu başa düşüləndir, amma bu belədir. Xüsusilə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi həll mərhələsinə qədəm qoyduğu zaman Cənubi Qafqazda yeni bir eskalasiya mərhələsi heç kimə lazım deyil. Paşinyan burnunda seçki keçirir, ona görə də Ermənistanın, Ermənistan sərhədlərinin maraqlarının əsas müdafiəçisi kimi çıxış etmək istəyir. Lakin KTMT liderlərindən heç biri Paşinyanın ifasında köməkçi rolu oynamaq istəmir və bu heç vaxt da olmayacaq. Çox təəssüf ki, rəsmi İrəvan bunu anlamır. Nikol Paşinyanın bütün hərəkətləri yalnız seçki kampaniyasının məntiqi ilə diktə edilir. Buna görə də, müxalifləri tərəfindən şiddətlə ittiham olunmamaq üçün KTMT-nin diqqətini çəkmək istəyir. Bunun təsiri Makronla çəkilən bir selfiyə bənzəyir: bir maraq olaraq buna güləcəklər və unudacaqlar.
Ermənistan bir vaxtlar Azərbaycandan aldığı hər şeyi verməli olacaq. Ermənistandakı siyasətçilər “Böyük Ermənistan” baxımından düşündülər və bu məntiq çərçivəsində əvvəllər işğal olunmuş 7 rayonu və Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsinin ərazilərini sərhədlərinin uzadılması kimi qəbul etdilər. Ermənistanın sərhədləri çox şərti idi, əslində mövcud deyildi- həm de-fakto, həm də de-yure. İndi isə ermənilərə deyəndə: “Sərhədləri ən dəqiq sayılan 70-ci illərin ortalarındakı Sovet xəritələrindən istifadə edərək müəyyənləşdirək, etiraz edirlər. Niyə? Ermənistanın sərhəd kəndlərinin böyüdüyü, erməni tərəfinin Azərbaycan torpaqlarından, su ehtiyatlarından istifadə etdiyi aydındır. İndi isə erməni tərəfinə bunların Azərbaycan əraziləri olduğu deyildikdə, sarsıntı və qışqırıq salır. Ancaq eyni şəkildə, İrəvan istəsə də, istəməsə də, dövlət sərhədinin xətti müəyyənləşdiriləcək ki, gərginliyin daha da artması üçün heç bir şərt qalmasın. Dövlət sərhədinin açıq şəkildə müəyyən edilmiş bir xətti olduqda, heç kimdə suallar doğurmur. Budur sərhəd dirəkləri, zolaq və s. ilə göstərilən sərhəd. İrəvan istəsə də, istəməsə də, bu məsələ həll olunmalıdır.
Lavrov, Rusiyanın köməyə hazır olduğunu- məsələnin həllində kömək üçün bir komissiya yaratmağa hazır olduğunu bildirdi. Heç bir qışqırıq, Ermənistandan gələn müraciətlər bunu dəyişdirməyəcək. Sərhədlər müəyyənləşdirilməli və yaxşı qonşuluq şəraitində yaşamağa davam ediləcəkdir.
Diqqətinizi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin sərhəddəki vəziyyətə reaksiyasına yönəltmək istəyirəm. O, kifayət qədər balanslı, sakit, inandırıcıdır. Güclüdür, heç vaxt zəif təlaş yaratmaz. Buna görə İrəvan və Paşinyan səs-küylüdür, Ermənistan səs-küylüdür. Azərbaycan sakitdir- ədalətini, gücünü, mənəvi üstünlüyünü hiss edir.
Azərbaycan Prezidentinin vurğuladığı kimi, bu məsələnin heç kimin beynəlmiləlləşdirməsinə ehtiyac yoxdur. Bu, Azərbaycanla Ermənistan arasındakı ikitərəfli münasibətlər məsələsidir. Aydındır ki, Ermənistanda bu prosesdən çox narazı qalacaq, çünki burada on illərdir ki, Azərbaycan torpaqlarının öz torpaqları olduğu siyasəti tətbiq olunur. Bu işğal olunmuş torpaqlarda 30 ilə yaxındır nə edirdilər? Təbii sərvətlərdən istifadə etdilər, meşələri qırdılar, ekologiyanı məhv etdilər. Çıxmazdan əvvəl əllərində olan hər şey yandırıldı, dağıdldı və kəsildi. Bir vaxtlar işğal zamanı qaçmış azərbaycanlı qaçqınların tərk etdikləri evləri yandırdılar. Bu, həm də bir münasibətin, son dərəcə ləyaqətsiz bir davranışın göstəricisidir. İndi isə erməni tərəfinin bir çaşqınlığı var: necə olur- təxminən 30 ildir ki, bu torpaqlardan istifadə olunur, özlərinin olduğuna inanırdılar, amma sonda beynəlxalq hüquq normalarına görə onlara dedilər: bağışlayın, sərhədi dəqiq və aydın şəkildə çəkməyə ehtiyac var və bu da onlarda beyin partlamasına səbəb oldu.
Sərhəd müəyyənləşdiriləcək, təyin ediləcək və buna ilk növbədə Ermənistan özü ehtiyac duyacaq. Bütün bunlar beynəlxalq hüquq, mövcud qanuni sərhəd prosedurları çərçivəsində sabitlik üçün həyata keçirilir".
Tərcümə - Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə "Ermənistan-Azərbaycan, ərazilərin işğaldan azad olunması haqqında həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin müdafiə edilməsi" istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.