Ekspertlər: Ermənistan Qərbin təzyiqi ilə razılaşmanı pozsa, Qarabağda hadisələr baş verə bilər və onda heç kim Azərbaycanı dayandıra bilməyəcək
Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycanın beynəlxalq gündəlikdə duran məsələyə çevrilən erməni əsirlərini və digər məhbusları geri qaytarmaqla bağlı öhdəliklərini yerinə yetirmədiyini bildirdi.
Xatırladaq ki, söhbət 9 noyabr tarixində Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin üçtərəfli Bəyannaməsinin imzalanmasından, yəni müharibənin bitməsindən sonrakı dövrdə Azərbaycan ərazisinə keçmiş, hərbi personala və mülki şəxslərə qarşı terror və diversiya həyata keçirərkən yaxalanmış ermənilərdən gedir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bütün hərbi əsirlərin Azərbaycan tərəfindən ən qısa müddətdə Ermənistana köçürüldüyünü, üçtərəfli bəyanatın imzalanmasından sonra Azərbaycana keçərək təxribat və terror törədən erməni silahlılarının hərbi əsir yox, terrorçu və diversant olduğunu bəyan etmişdir.
Bir gün əvvəl Avropa İttifaqı Azərbaycanı Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə "əsir" götürülmüş ermənilər haqqında əvvəllər AİHM-in tələb etdiyi bütün məlumatları verməyə çağırdı.
Həmin günün əvvəlində Ermənistan prezidenti Armen Sarkisyan Avropa Şurasının baş katibi Mariya Peyçinoviç-Buriç və ATƏT-in baş katibi Helqa Mariya Şmidtə məhkumların Azərbaycandan qayıtmasına kömək üçün müraciət məktubu göndərib.
Bir gün əvvəl ABŞ dövlət katibi Antoni Blinken Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə zəng edib və Amerika diplomatiyasının rəhbəri digər məsələlərlə yanaşı "insan hüquqları" məsələsini də qaldırıb.
Ermənistan niyə Qərbdən dəstək axtarır və bununla əlaqədar olaraq Qərb erməni təxribatçı əsirləri məsələsində niyə daha aktiv oldu – ekspertlər bunun səbəblərini "Moskva-Bakı"ya şərh ediblər.
PolitRUS portalının rəhbəri, politoloq Vitali Arkov qeyd edir ki, Qərbin Azərbaycana təzyiqi Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkiləri ilə əlaqədar baş verir: "Ermənistandakı seçkilər ərəfəsində Qərbin Ermənistanda özünə sadiq qüvvələri dəstəkləməsi lazımdır. Bildiyimiz kimi, Nikol Paşinyan Qarabağla bağlı üçtərəfli müqavilə bağlanmazdan əvvəl belə bir qüvvə idi. Düzdür, Rusiya münaqişə tərəfləri ilə Qarabağla bağlı müqavilələr bağlandıqdan sonra İrəvan Moskvanın şərtlərini qəbul etməli və bir şəkildə qərbyönümlü maraqları kənara qoymalı və Rusiya ilə bu və ya digər dərəcədə məcburən yaxınlaşmağa başlamalı idi. İndi Qərb Ermənistan hakimiyyətini yenidən öz tərəfinə çəkmək, Moskva ilə İrəvan arasındakı bütün razılaşmaları, Qarabağla bağlı razılaşmaları pozmaq istəyir.
İndi Qərb Paşinyanı dəstəklədiyini nümayiş etdirmək, kömək etdiyini göstərmək istəyir. Baydenin erməni soyqırımı ilə bağlı açıqlaması da eyni istiqamətdə bir siyasətdir.
Ermənistandakı rusiyapərəst qüvvələrin seçkilərdə üstünlük qazanmasına mane olmaq istəyirlər. Son məqsəd yenə də Rusiyanı kənara çəkməyə, Rusiyanın Qarabağ nizamlanmasında rolunu azaltmağa çalışmaqdır.
Düşünürlər ki, Türkiyənin rolunu necə azaltmaq olar. Vaşinqton ilə Ankara arasındakı qarşıdurma indi yeni bir mərhələyə keçib. "Ağ Ev"dəki demokratların siyasəti, respublikaçıların siyasətindən fərqlidir. Demokratlar problemi Tramp üsulunda həll etdilər və indi Vaşinqton dünyada hegemonluğunu göstərməyə çalışır- sərt bəyanatlarla, bir sıra sahələrdə sərt hərəkətlərlə.
Cənubi Qafqazla bağlı davam etdirilən Qərbyönümlü xəttin mərkəzində ABŞ var. ABŞ dünyadakı rolunu yenidən artırmağa çalışır, 1 nömrəli olduğunu və bizim onun istədiyi kimi olacağımızı göstərməyə çalışır. Deyir ki, bütün münaqişələrdə, hər vəziyyətdə, bütün bölgələrdə biz aparıcı olmalıyıq. Keçən payız, Qarabağdakı müharibə zamanı bunun üçün vaxtları yox idi, baxmayaraq ki, o zaman Tramp özündən bir fəaliyyət qurmağa çalışdı. ATƏT-in Minsk qrupunun bütün həmsədr ölkələrindən yalnız Rusiya Qarabağ problemi ilə konstruktiv şəkildə məşğul oldu. İndi ABŞ təşəbbüsü ələ keçirməyə çalışır, bu göz qabağındadır və Moskvanın vasitəçiliyi ilə bağlanan müqaviləni təsirsiz hala gətirməyə cəhd edir. İstisna etmirəm ki, ABŞ Bakı və İrəvana Amerika sülhməramlı prosesinin himayəsi altında yeni bir müqavilə bağlamağı təklif etsin.
Qərb niyə Azərbaycana təzyiq göstərir? Çünki siyasi proseslər baxımından Azərbaycana təsir etmək çətindir. Ancaq Ermənistana gedə bilərsiniz. Ermənistan yalnız Rusiyanı deyil, həm də Türkiyəni və İranı təzyiq altında saxlamaq üçün Qərbin maraq dairəsində qalmağa davam edir. Burada çox oyunçu var. Siyasi hədəflərə çatmaq üçün bir vasitə kimi Ermənistanın rolu yüksəkdir. Əlbəttə ki, bu, beynəlxalq hüququn bir mövzusudur, amma bu ölkə əslində mahiyyət etibarilə özünə aid deyil. Hər kəs ondan fərqli məqsədlər üçün istifadə edir.
Xüsusilə erməni əsirləri adlandırılan təxribatçılar mövzusuna gəldikdə, Azərbaycan güzəştə gedib həmin diversantları geri qaytarsa da, Bakını günahlandırmaq üçün başqa bir şey tapardılar. Qərbin bir hədəfi, bir vəzifəsi var və burada bütün vasitələr yaxşıdır, hər hansı bir bəhanədən istifadə etmək olar. Ermənistanı yenidən Rusiya ilə münasibətlərdən kənarlaşdırmaq, Qarabağla bağlı anlaşmanı sarsıtmaq məqsədi var. Yeri gəlmişkən, İrəvan artıq üçtərəfli razılaşmanın bütün bəndlərini yerinə yetirmir, baxmayaraq ki, Paşinyan bunun üçün Azərbaycanı günahlandırmağa çalışır. Xüsusilə bu nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin, nəqliyyat dəhlizinin blokdan çıxarılmasına aiddir. Bu onsuz da pis bir işarədir.
Əslində, İrəvan bu şəxslərin hərbi əsir deyil, silahlı təxribatçı olduqlarını etiraf etsə, Bakı onları geri qaytarmağa razı ola bilər. Bu məhkum-təxribatçılara Bakının ehtiyacı yoxdur. Ancaq bunları bu qədər asanlıqla vermək olmaz. Paşinyanın generallarla qarşıdurmasını nəzərə alaraq baş nazir Azərbaycan ərazisinə təxribatçı göndərməyin generalların özbaşınalığı olduğunu söyləyə bilər. Günah onların üzərinə atıla bilər. Bunun Yerevanın deyil, bəzi fərdi komandirlərin qərarı olduğunu göstərmək olar. Və açıq şəkildə bunu tənqid etmək. Sonra vəziyyət düzəldilə bilər. Ancaq Paşinyan bunu etmir.
Eynilə "Qarabağ klanı" da bu mövzuda oynayır. Həbs olunanlarla bağlı məsələ həm də daxili siyasət alətidir. Bu hərbçilərə doğmaları xaricində, Ermənistanda heç kim həqiqətən ehtiyac duymur. Bunlar sadəcə bir təşviqat vasitəsi kimi istifadə olunur. Müxalifət Paşinyanı hərbi əsirlərlə problemi həll edə bilməməkdə günahlandırır, Paşinyan bunu bacardığını iddia etməyə çalışır. Düşünürəm ki, yaxınlaşan seçkilər olmasaydı, məsələ bu qədər kəskin olmazdı. Ancaq Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkilərindən əvvəl hərbi əsirlər və nəqliyyat dəhlizi məsələsi dalana dirənəcək. İndi səlahiyyətlilər blokdan çıxmağın Ermənistanın özü üçün faydalı olacağını etiraf etsələr də, yenə də bu bəndin icrasına mane olurlar. Bəyanatlar verirlər. Nəqliyyat dəhlizi ilə bağlı vəziyyəti, heç olmasa seçkilərə qədər süründürməyə davam edəcəklər. Çünki bu, Ermənistanın daxili siyasətində populyar bir addımdır.
Hesab edirəm ki, Ermənistanda koalisiya hökuməti hakimiyyətə gələ bilər. Məndə olan məlumata görə, bu barədə Moskvadakı son görüşdə Rusiya prezidenti ilə Ermənistanın baş naziri arasındakı görüşdə bir razılaşma var. Bu razılaşma Paşinyanın baş nazir postunu qoruyacağını, ancaq Robert Köçəryanın spiker ola biləcəyini nəzərdə tutur. Parlamentdə müxalifət çoxluq təşkil edəcək və Paşinyan hərəkətlərində ciddi şəkildə məhdudlaşacaq.
Eyni zamanda, müxalifətin indi intiqam istəyən bəyanatlarla oynamasına baxmayaraq, düşünürəm ki, Ermənistanda onlar hakimiyyətə gəlsə də, Moskva Qarabağla bağlı anlaşmanı pozmasına icazə verməyəcəkdir. Rusiya ən vacib məsələni həll etdi- sülhü başa çatdırdı və bölgədə əməkdaşlıq qurur. Qalan hər şey sadəcə təfərrüatlardır. Razılaşma yerinə yetiriləcək. Eyni zamanda, Ermənistan Qarabağın statusu məsələsini həll etməyə və ya heç olmasa bu məsələ ilə bağlı status-kvonu qorumağa çalışacaq.
Qərbin ermənilərin diversantlarına görə etdiyi təzyiq Rusiya Beynəlxalq Əlaqələr Şurasının eksperti Aleksey Fenenko üçün də təəccüblü deyil: "Baydenin qondarma erməni soyqırımını bu yaxınlarda tanıması kontekstində bu təəccüblü deyil. Bu hərəkətlər çox uyğun gəlir. Qərb yenə də Ermənistanın Rusiyadan mümkün qədər çox ayrılmasına və seçkilər ərəfəsində Ermənistandakı qüvvələrinin dəstəyinə arxalanır. Bu məqsədlə oxşar addımlar atılır.
Qərb bu istiqamətdə iki taktikaya əl atır. Birincisi, qısamüddətli- seçkilərdə Paşinyanı və özlərinə sadiq qüvvələri dəstəkləmək. İkincisi, uzunmüddətli- Ermənistanın KTMT-dən çıxmasına və yenidən Qərbə yönəlməsinə kömək etməkdir.
İndi Qərb Qarabağla bağlı razılaşmaları pozmağa çalışır. Rusiya ilə Ermənistan arasındakı qarşılıqlı əlaqəni məhv etməyə cəhd edir. Ermənistana göstər ki, daha yaxşı tərəfdaşı var. Ancaq bunun yalnız yarısını edə biləcəklər.
Ermənistan həqiqətən də bir anda işə başlayavə Rusiya ilə partnyor olmaqdan imtina edə bilər. Ancaq bu, yalnız Moskvanı qəzəbləndirəcək və bundan sonra İrəvan yeni problemlər əldə edəcək. Ermənistanın təxribatları və Qarabağla bağlı üçtərəfli razılaşmanın həyata keçirilməsinə mane olmaq cəhdləri səbəbindən Qarabağ istiqaməti boşalmağa başlayacaq. Qarabağda hadisələr baş verə bilər. Və onda heç kim Azərbaycanı dayandıra bilməyəcək.
Bundan əlavə, təxribatlar başlayan kimi, Qərb həqiqətən Ermənistan üçün mübarizə aparacaq, amma onu müdafiə etməyəcək. Qərb, həmişə olduğu kimi, erməni hakimiyyət orqanlarının çiyninə vuracaq, "nə qədər böyük olduğunuzu, nə qədər yaxşı olduğunuzu, ortağımız olduğunuzu xatırlayın" söyləyəcək, eyni ruhda davam edəcək, amma gerçəklik heç kimin onun üçün heç bir şey etməyəcəyi Ermənistanın lehinə olmayacaq".
Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə "İctimai və dövlət maraqlarının müdafiəsi" istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb