Valentina Matviyenko: “Proses siyasi bir kanala keçib. Bu, sağlam təfəkkürün qələbəsidir. İndi qalan həssas məsələləri addım-addım aradan qaldırmaq üçün dialoqu davam etdirmək vacibdir”
Moskva-Baku platformasında yayımlanan “Anna Nemolyakina ilə Moskva-Bakı xəbərləri" proqramında regionumuzda gedən proseslər analiz olunub. Məqaləni oxucularımıza təqdim edirik.
Danışıqlardan sonra nəyi müzakirə etdilər?
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Belarus lideri Aleksandr Lukaşenko arasında telefon danışıqları aparıldı, görüş zamanı ikitərəfli münasibətlər və beynəlxalq gündəmdəki bir sıra məsələlər müzakirə edildi. Bu barədə Kremlin mətbuat xidməti məlumat verib.
Bundan əlavə, dövlət başçıları söhbət zamanı Lukaşenkonın bu yaxınlarda Azərbaycana səfəri ilə əlaqədar Qarabağdakı vəziyyətin həlli məsələsinə də toxundular. "Aleksandr Lukaşenkonun Azərbaycana yeni həyata keçirilmiş səfəri kontekstində Qarabağ nizamlanması mövzusuna da toxunuldu"- məlumatda deyilir.
Xatırladaq ki, Aleksandr Lukaşenko bu günlərdə Azərbaycana rəsmi səfər etmiş və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə danışıqlar aparmışdır.
Azərbaycan lideri ilə danışıqlar zamanı Lukaşenko Azərbaycanın milli arzusuna çatmaq üçün böyük bir addım atdığını söylədi. Bununla birlikdə, Belarus prezidentinin sözlərinə görə, Azərbaycan hələ də geri qaytarılmış ərazilərdə həyatın bərpası üçün çox ağır, dinc iş aparır. Lukaşenko, həmçinin Azərbaycan lideri İlham Əliyevə Qarabağın azad edilmiş ərazilərinin bərpasında kömək təklif etdi.
Cəmiyyətə mesajlar gətirin
Ermənistanda Azərbaycanı şeytanlaşdırmaq siyasəti o qədər davam etdi və azərbaycanlılar düşmən kimi təqdim edildi ki, sanki Azərbaycan Ermənistanı və Qarabağı işğal etmiş kimi təqdim olundu. Cəmiyyətin əks-rəyinin reallaşması üçün vaxt lazımdır. Azərbaycan dövlətinin başçısı bunu Bakıda ADA Diplomatik Akademiyasında "Cənubi Qafqaza Yeni Baxış" adlı konfransda çıxış edərkən söylədi. İlham Əliyev bir daha vurğuladı ki, rəsmi Bakı erməni tərəfindən fərqli olaraq, İrəvana doğru addımlar nümayiş etdirir.
“Bu davranışı yalnız müharibə dövründə deyil, ondan sonra da nümayiş etdirdik. 1500-dən çox erməni əsgərinin cəsədini Ermənistana təhvil verdik. Rusiya sülhməramlıları ilə birlikdə axtarış əməliyyatlarında iştirak edirik. Onu da deyim ki, 1-ci Qarabağ müharibəsində 4000 hərbçimiz itkin düşdü və bircə cəsəd də bizə qaytarılmadı. Aramızdakı fərq budur. Rusiya sülhməramlı qüvvələrinə dəmir yolumuz vasitəsilə maneəsiz nəqliyyat və lojistik dəstək veririk. İmtina edə bilərdik, amma icazə verdik. Bu, həm də bir göstəricidir, bir növ jestdir. Zəngilan və Qubadlı rayonları ərazisindəki ermənilərin 21 kilometrlik yolumuzdan istifadə etməsinə icazə veririk ”.
Eyni zamanda, Azərbaycan Prezidenti gələcəkdə azərbaycanlılarla ermənilər arasında münasibətlərin necə olacağını proqnozlaşdırmanın çətin olduğunu inkar etməyib. Azərbaycan lideri əsasən siyasətçilərin iradəsindən və siyasi müdrikliyindən asılı olacağına inanır. Buna görə də, körpülər tikmək üçün hər iki tərəfin daha aktiv olmasına ehtiyac var- dedi.
“Onların niyyətlərini bilmirik. Heç vaxt bu barədə ətraflı danışmadılar. Dəfələrlə açıq şəkildə bəyan etdim ki, münaqişənin səhifəsini bağlı hesab edirik. Ermənistanla mümkün sülh sazişindən də danışa bilərik və bu barədə dəfələrlə danışmışam. Budur planlarımız. Ancaq Ermənistandan bizə bu cür mesajlar gəlməyib. Ermənistanın baş naziri susur, Ermənistanın xarici işlər naziri çox aqressivdir. Bu gün Ermənistan Azərbaycana qarşı aqressiv olmağa imkan verəcək vəziyyətdə deyil. Bu qarşılıqlı əlaqəni birtərəfli qura bilmərik. Mövqeyimiz aydındır. Biz buna hazırıq. Bu, asan olmayacaq. Ağdam və digər ərazilərə qayıdan keçmiş qaçqınlar, ermənilərin torpaqları, əzizlərinin məzarları və dini abidələri ilə nə etdiklərini görəcəklər. Özlərini necə hiss edəcəklər? Mən proqnoz verə bilmərəm"- Azərbaycan Prezidenti deyib.
İlham Əliyev daha konstruktiv bir dialoq qurmaq üçün Azərbaycanın erməni cəmiyyətinə mesajlar verməyi bacarmalı olduğunu vurğuladı: “Münaqişə vaxtı da vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri arasında bir körpü yaratmağa çalışdıq. Bu nümayəndə heyəti iki dəfə Ermənistana və Qarabağa səfər etmişdir. Onlar da Bakıya gəldilər. Lakin vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin, jurnalistlərin və parlament üzvlərinin ikinci səfərindən sonra Ermənistan tərəfi bunu dayandırdı. Ermənistanın o zamankı prezidentindən bunu niyə dayandırdıqlarını soruşanda cavab verə bilmədi. Sonra məlum oldu ki, müəyyən bir yaxınlaşmadan, müəyyən əməkdaşlıq elementlərinin ortaya çıxmasından qorxdular. Yəni, həmişə buna mane olmuşdular. Ancaq indi fərqli mövqedədirlər. Erməni cəmiyyətinə mesajlar verməyi bacarmalıyıq. Bu baxımdan, mənbələr məhduddur. Hökumət Ermənistandakı sosial vəziyyəti ciddi şəkildə nəzarətdə saxlayır və dediyim kimi, Azərbaycanla bağlı hər hansı bir müsbət açıqlama xəyanət hesab olunur. Bu səbəbdən, beynəlxalq təşkilatlar, xüsusən də, münasibətlərin barışıq və normallaşması sahəsində təcrübəsi olan, eləcə də münaqişədən sonrakı dövrdə etimad qurma tədbirləri quran təşkilatlar daha aktiv ola bilər".
İnteqrasiya prosesinə başlamaq
Azərbaycan Belarusun vasitəçiliyi ilə Avrasiya İqtisadi İttifaqı ölkələri ilə, o cümlədən Ermənistanla inteqrasiya prosesinə başlaya bilər. Bu barədə Rusiyanın RBK media holdinqi məlumat yayıb.
İlkin mərhələdə rəsmi Bakı, məsələn, Moldova kimi müşahidəçi statusu ala bilərdi. Bəzi mütəxəssislər bu cür inteqrasiyadan danışdılar.
Azərbaycan mövzusunun Aİİ-də müzakirə olunmasının dolayı səbəbi Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən verilmişdir. Bildiyiniz kimi, bir gün əvvəl Bakıda Belarusun başçısı Aleksandr Lukaşenkonu qəbul etdi və Belarus liderinin vasitəçilik səylərini müsbət qiymətləndirdi.
“Belarusiya Aİİ və KTMT-də üzv kimi Ermənistanın tərəfdaşı olmaqla, eyni zamanda, Azərbaycanın yaxın dostu olan bir ölkə olaraq, Ermənistanla Azərbaycan arasında təmasların qurulmasında mühüm rol oynaya bilər".
Cavabında Lukaşenko, "bölgədə davamlı sülh" yaradılmasına kömək edəcəyinə söz verdi və fikir ayrılığının olmamasına işarə etdi.
Xatırladaq ki, mətbuatda Aİİ ölkələrinin 29 və 30 aprel tarixlərində Kazanda keçiriləcək Avrasiya İqtisadi İttifaqının Hökumətlərarası Şurasının iclasında Azərbaycan və Tacikistanın mümkün iştirakını müzakirə etdikləri barədə məlumatlar yayılmışdı. Təklifin Qazaxıstandan gəldiyi bildirilir.
Beləliklə, İrəvan bununla razılaşdığı təqdirdə, Bakı öz nümayəndələrini Kazana göndərə biləcək. Bunun reallaşması üçün 6 ay əvvəl müharibə vəziyyətində olan Ermənistan və Azərbaycanın bir neçə fikir ayrılığını, o cümlədən rəsmi Bakının diversant və terrorçu adlandırdığı əsirlərin geri qaytarılması məsələsini aradan qaldırması lazımdır, çünki bu şəxslər Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderləri tərəfindən atəşkəs sənədi imzalandıqdan sonra azad edilmiş torpaqlara köçürülüb. Həll olunmamış məsələlər arasında RBK-nin həmsöhbətləri bölgədəki nəqliyyat kommunikasiyalarının “buzdan təmizlənməsi” variantlarının müzakirəsini qeyd etdilər.
Əlavə edək ki, Avrasiya İqtisadi İttifaqı 1 yanvar 2015-ci ildə qurulub, İttifaqın ilkin üzvlüyünə Rusiya, Belarusiya, Ermənistan, Qazaxıstan və Qırğızıstan daxil idi. Aİİ milli iqtisadiyyatların rəqabət qabiliyyətini artırmaq və üzv dövlətlərin əhalisinin yaşayış səviyyəsini yaxşılaşdırmaq üçün yaradılmışdır.
Sərt ifadələrdən çəkinin
Federasiya Şurasının sədri Valentina Matviyenko, Qarabağ münaqişəsi iştirakçılarını bölgədəki vəziyyətin son həllinə doğru irəliləyərək sərt bəyanatlardan çəkinməyə və qurulmuş kövrək sülhü dəstəkləməyə çağırdı. Valentina Matviyenko bunu Ermənistan Milli Məclisinin sədri Ararat Mirzoyan ilə Sankt-Peterburqdakı MDB Parlamentlərarası Assambleyası çərçivəsində baş tutan görüşdə söyləyib.
“İndi əsas olan hər hansı bir sərt açıqlamadan çəkinmək, formalaşmış kövrək, lakin yenə də mövcud olan bir sülhü qorumaq və bölgədəki son həll və gərginliyin aradan qaldırılması istiqamətində hərəkət etməkdir. Bu, yalnız Ermənistana deyil, Azərbaycana, Rusiyaya, bütün region dövlətlərinə lazımdır”- o deyib.
Federasiya Şurasının sədri hazırda Rusiya sülhməramlılarının oynadığı mühüm rolu qeyd etdi, 2020-ci ilin noyabrından bəri atəşkəsə riayət olunmasını və münaqişə bölgəsində asayişi qoruduqlarını vurğuladı.
“Sülhməramlılarımız yalnız vəzifələrini yerinə yetirmirlər, həm də yardım göstərir, hər iki tərəfdən qaçqınların qayıtmasının təhlükəsizliyini təmin edir, infrastrukturun, dağılmış evlərin bərpasına kömək edir və bütün istəklərə cavab verirlər. Əsas odur ki, qan tökülmür, dialoq siyasi, dinc bir kanala keçib. Bu sağlam təfəkkürün qələbəsidir. İndi qalan həssas məsələləri addım-addım aradan qaldırmaq üçün eyni dialoqu davam etdirmək çox vacibdir”, - deyə Matviyenko cavab verdi.
Bundan əlavə, Federasiya Şurasının sədri məhbus mübadiləsi məsələsinin gündəmdə olduğunu vurğulayıb. "Rusiya əvvəlcədən hamını hamı ilə dəyişdirmək mövqeyini tutdu. Proses davam edir. Səhv etmirəmsə, 50-dən çox erməni hərbi əsir vətənlərinə qayıtdı"- Matvienko deyib.
Tərcümə - Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Ermənistan-Azərbaycan, ərazilərin işğaldan azad olunması haqqında həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin müdafiə edilməsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.