Unutqanlıq insanın gündəlik həyat fəaliyyətini, fəaliyyətini və ictimai nizamını pozmadıqca böyük bir problem yaratmır. Ancaq onlardan biri aşağı düşəndə problemlər başlayır. SİA-nın verdiyi məlumata görə, unutqanlıq ümumiyyətlə inkişaf etmiş yaş problemi olaraq görülsə də, indi gənc yaşlarda tez-tez rast gəlinir. Həddindən artıq mobil telefon, kompyüter qarşısında saatlarla vaxt keçirmək əsəb, yaddaş pozğunluğuna səbəb olur. Bu səbəblərdən əlavə unutqanlıq da ciddi xəstəliklərin bir simptomu olaraq ortaya çıxa bilər. Unutqanlıq, yaddaşda saxlanılan məlumatları və təcrübələri əldə etməkdə yaşanan çətinliklər olaraq təyin edilə bilər. Beyində təxminən əlli milyard hüceyrə var və bu hüceyrələr bir-biri ilə davamlı ünsiyyətdədir.
İnsan yaşlandıqca beyin yaşlanır və hüceyrə itkisinə məruz qalır. Bilik və bacarıq daim yeniləndikdə və təkrarlandıqda xatırlamaq daha asan olur. Əks təqdirdə, istifadə olunmayan məlumatlar zamanla yaddaşdan silinir. Bəzən insanlar yaddaşının zəiflədiyini hiss edir - informasiyanı uzun müddət ərzində yaddaşında saxlaya bilmir, adi şeyləri unudur.
Yaddaş pozğunluğunun müxtəlif səbəbləri vardır:
1. Vitamin çatışmazlığı
2. Kəllə-beyin travması, insult, beyinin onkoloji xəstəlikləri
3. Kompyüterlərdən və ağıllı telefonlardan ağır istifadə
4. Depressiya, narahatlıq pozğunluğu, stress
5. Bir çox lazımsız məlumat
6. Yuxu pozğunluqları
7. Nizamsız həyat tərzi
8. Düzgün qidalanmamaq və ətraf mühitin zəhərli maddələrinə məruz qalmaq
9. Oxuma vərdişlərinin olmaması
Ümumiyyətlə gərgin iş qrafiki, informasiya çoxluğu, gecə həyatı, düzgün balanslaşdırılmamış qidalanma, yorğunluğun, qeyri-düzgün həyat tərzinin, həddən artıq informasiya yüklənməsinin beynin fəaliyyətinə də öz təsirini göstərir.
Bəs yaddaşı gücləndirmək üçün nə etmək lazımdır?
1. Rejimə düşün. Vaxtlı-vaxtında yatıb durun, zehni işlə fiziki işi növbələşdirin, vaxtlı-vaxtında istirahət edin.
2. Düzgün qidalanın. Qidalanarkən tərkibində fosfor, kalsium, A, E, B vitaminlər olan qidalara çox yer verin.
3. Şeirləri və ya sözləri əzbərləyin
4. Telefon nömrələrini əzbərləməyə çalışın
5. Kart oyunları oynayın
6. Bənzər olmayan obyektlər arasında əlaqə qurun
7. Krossvordları həll edin
8. Mobil telefon danışıqlarını azaldın
9. Yağlı qidalardan çəkinin
10. Spirtli içkilərdən istifadə etməyin
11. Mütəmadi olaraq idman edin
Onu qeyd edək ki, quru paxlalılar, qatıq, süd, pendir, yumurta, yerfıstığı, banan, alma kimi tərkibində B vitamini olan meyvə və tərəvəzlər hafizəni yaxşı formada saxlamağa kömək edir.
Yaddaşı gücləndirən qidalardan biri alma qabığıdır. Alma qabığının içində olan antioksidantlar yaddaş itkinlərinə qarşı qoruyucudur.
Gün ərzində bir ədəd alma yemək ümumi sağlamlıq üçün də faydalıdır.
Diqqət problemi olanlar isə istəyə uyğu qoz, fındıq və digər çərəzlərdən faydalana bilər. Omega-3 baxımından zəngin olan qoz, fındıq, fıstıq kimi qidalar qavrama problemi olanlara təsirlidir.
Kök isə beyinin maddələr mübadiləsini canlandıraraq, xatırlama qabiliyyətini artırır. Həmçinin tərkibində beyinin maddələr mübadiləsini canlandıran fermentlər var. Zəncəfil, avokado və bəzi ədviyyatlar da yaddaşı gücləndirməyə təsirlidir.
Arzu Qurbanlı