"Ermənistanın iqtisadi rifahı böyük ölçüdə İlham Əliyevin mövqeyindən asılıdır"
Moskva-Baku.Ru platformasında Andrey Şlyapnikov müəllifi və aparıcısı olduğu “Diqqət mərkəzində” analitik verilişində regionumuzda gedən proseslərlə bağlı maraqlı məsələlərə toxunub. Verilişi yazı formasında da oxucularımıza təqdim edirik.
Keçən həftə diqqət mərkəzində olan əsas hadisələr ən maraqlı və kəskin fikirlər:
Mirasın bərpası
Azərbaycan Qarabağda yalnız müsəlmanlara deyil, bütün dinlərə məxsus mədəni irsi bərpa edəcəkdir. Bu açıqlamanı Azərbaycanın 1-ci vitse-prezidenti Mehriban Əliyeva ötən həftə Beynəlxalq “Elmdə Qadın və Qızlar” Günü münasibətilə video konfrans şəklində çıxış edərkən söylədi. Xatırladım ki, 2021-ci il ICESCO tərəfindən “Qadınlar İli” elan edilib.
Mehriban Əliyeva: “Hazırda dövlətin qarşısında azad edilmiş ərazilərin dirçəldilməsi və azərbaycanlı məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarına etibarlı qayıtmasının təmin edilməsi kimi nəhəng bir vəzifə durur. Biz bunun öhdəsindən gələ bilərik. Dağılan şəhər və kəndləri bərpa edəcəyik. Orada məktəblər tikəcəyik. Yalnız müsəlmanlara deyil, bütün dinlərə məxsus mədəni irsi bərpa edəcəyik. ISESCO-nun işğal zamanı zədələnmiş mədəni irs abidələrinin vəziyyətinin qiymətləndirilməsində Azərbaycan hökuməti ilə əməkdaşlığa hazır olduğunu yüksək qiymətləndiririk ".
Mehriban Əliyeva dünyada mədəni irs sahələrinin bərpasına və bərpa olunmasına kömək edən Heydər Əliyev Fonduna rəhbərlik edir. Məsələn, keçən ilin sonunda Heydər Əliyev Fondu Vatikandakı Müqəddəs Pyotr Bazilikasında "Papa I Leo və Hun İmperatoru Attilanın görüşü" barelyefinin bərpası üzərində işi başa çatdırdı. Lakin indi yeni problemlər var- işğaldan azad edilmiş ərazilərdə erməni işğalı zamanı dağıdılmış çoxsaylı mədəni irs abidələrinin bərpası.
Mehriban Əliyeva: “Heydər Əliyev Fondu qədim Qarabağ torpağında Azərbaycan xalqının milli irsi olan dini abidələrimizin və məscidlərimizin bərpası layihəsinə başlayır. Layihə çərçivəsində yerli və xarici mütəxəssislərin iştirakı ilə bölgədəki ziyarətgahlarımızın bərpası, qorunması və yenidən qurulması işləri aparılacaqdır".
Şuşa şəhəri və Ağdam bölgəsindəki dini binaların bərpası üçün artıq müvafiq işlərə başlanılmışdır. Heydər Əliyev Fondu Qarabağın incisi olan Şuşa şəhərinin bir dünya mədəniyyəti paytaxtına çevrilməsində nəzərə çarpan bir rol oynaya bilər. Bu vəzifə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən qoyulmuşdur. Gələcəkdə əsas görməli yerlər bərpa olunmalıdır: 1752-ci ildə qurulan Şuşa qalası da daxil olmaqla. İşğal zamanı qala divarları əhəmiyyətli dərəcədə zədələnmişdir. Şuşa qalasının əsas girişi olan Gəncə qapısının sağ qalması sevindiricidir. Həm də şəhərin görməli yerlərindən biri Şuşanın şimal-şərq hissəsindəki Qarabağ Xanları Sarayıdır. 18-19-cu əsrlərdə Azərbaycanın yüksək sənətkarlıq saray binalarına aid idi. Saray da tamamilə dağıdılıb. Yaxın gələcəkdə görkəmli bəstəkar və dirijor, Azərbaycanın müasir peşəkar musiqi sənətinin banisi Üzeyir Hacıbəyovun ev-muzeyinin bərpası planlaşdırılır. Dağıdılmış məscidlər də bərpa ediləcək. Dağıdılmış pravoslav və xristian tarixi abidələrinin çoxu da dövlət himayəsinə götürüləcəkdir. Azərbaycanda müxtəlif dinlərə mənsub insanlar dinc yaşayırlar. Pravoslav və Katolik kilsələri, Yəhudi sinaqoqları işləyir və qorunur. İndi bütün dünyanın diqqəti azad edilmiş ərazilərə yönələcək və Azərbaycan hökuməti multikulturalizmini və digər dünya mədəniyyətlərinə qarşı tolerantlığını bir daha bütün dünyaya nümayiş etdirmək üçün hər şeyi edir.
Durğun vəziyyət
Həftə ərzində Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Köçəryan böyük siyasətə qayıtdığını və parlament seçkilərində iştirak etmək niyyətində olduğunu bildirdi. Xatırladım ki, Köçəryan baş nazir Nikol Paşinyanın əsas rəqibi və siyasi düşmənidir. Qondarma Qarabağ klanı Ermənistanın keçmiş prezidentini qətiyyətlə dəstəkləyir, lakin Paşinyan geri çəkilir. Ermənistanın 2-ci Qarabağ müharibəsində məğlub olmasından və ölkədəki müəyyən siyasi qüvvələrin erməni maraqlarına xəyanət hesab etdiyi Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin üçtərəfli bir bəyanat imzalamasından sonra Köçəryan böyük siyasətə qayıtmaq şansı qazandı. Ermənistanda 17 müxalifət partiyasının daxil olduğu “Vətənin Qurtuluş Hərəkatı” yaradıldı. Əsas vəzifə Paşinyanın hər vasitə ilə istefasıdır. Erməni müxalifəti əvvəlcə keçmiş müdafiə naziri və Qarabağ separatçı hərəkatının qurucularından biri Vazgen Manukyanın lider və baş nazir vəzifəsinə namizəd göstərildiyini elan etdi. Bütün səylərə baxmayaraq, Manukyan heç vaxt ümummilli dəstək ala bilmədi. İndi erməni ekspertlər müxalifətdə parçalanma olduğunu iddia etməyə başladılar- və bundan sonra Robert Köçəryan Paşinyanın əsas rəqibi olacaq.
Sputnik agentliyinə verdiyi bir saatlıq müsahibədə Köçəryan hazırkı hökuməti sərt tənqid etdi. Məğlubiyyət üçün bütün məsuliyyəti yalnız Paşinyan komandasına yüklədi.
Robert Köçəryan: “Diplomatik cəbhədə tamamilə uğursuzluqlar oldu, danışıqlar dalana dirəndi, diplomatiyaya yer yox idi. Ancaq bu, küçədən insanların- siyasi təcrübəsi olmayan, geosiyasi reallıqlar barədə fikirləri olmayan insanların hakimiyyətə gəlməsinin təbii nəticəsidir. İndiki gündə yaşayan və əsas narahatlığı Facebook-da bəyənmə sayı olan insanlar. Onlar üçün virtual reallıq və sosial şəbəkələr vətənidir".
Bununla birlikdə, rusiyalı mütəxəssislər, Köçəryanın yalnız erkən parlament seçkiləri şərti ilə ən azı bir uğur qazanmağa ümid edə biləcəyinə inanırlar, ancaq Paşinyan buna icazə verməyəcək.
İqor Korotçenko: “Müxalifət əvvəlcə erkən seçki keçirməkdən imtina etdiyini söylədi, lakin Paşinyan bundan istifadə etdi və nəhayət dedi, yaxşı, bunu istəmirsiniz, heç bir şey olmayacaq. Vəziyyət dalana dirənib. Yalnız hakimiyyətin zorla ələ keçirilməsi vəziyyətində bir inqilab ola bilər. Ancaq bunun ehtimalı azdır. Çünki ordu Paşinyana sadiq qalır. Milli Təhlükəsizlik Xidməti də belədir. Bu səbəbdən təhlükəsizlik qüvvələrinə, ilk növbədə parlamentdəki çoxluğuna arxalanaraq özünü sakit hiss edir".
Köçəryanın xalqa rəhbərlik etmək şansı varmı? Əhali onu dəstəkləyəcəkmi? Rusiya mütəxəssisləri şansın olmadığına inanırlar. Paşinyan müharibədəki sarsıdıcı məğlubiyyətə baxmayaraq, Ermənistanın qanuni lideri olaraq qalır.
İqor Korotçenko: “Paşinyan siyasi həyatda qalma müvəffəqiyyətini nümayiş etdirdi. Üçlü Bəyannaməni imzaladığı 10 Noyabrdan bəri nə qədər vaxt keçib? Ancaq hakimiyyətdə qaldı və istefa etmək fikrində deyil. Heç kim onu yıxa bilməzdi. Və əsl istək olmadığı üçün. Çünki xalq revanşistlərin hakimiyyətə gələcəyi təqdirdə daha yaxşı olmayacağını başa düşür. Erməni siyasətinin bu cür möcüzələri. Bundan əlavə, görünür, Nikol Paşinyan Rusiyaya bəzi öhdəliklər verdi".
Paşinyan Rusiyanın və Azərbaycanın bitərəf mövqeyini dəstəkləmək üçün əhəmiyyətli güzəştlər etmək məcburiyyətində qaldı. Ermənistanın iqtisadi rifahı böyük ölçüdə İlham Əliyevin mövqeyindən asılıdır. Ölkədəki iqtisadiyyatla bağlı vəziyyət çoxdan əlverişsizdir. Ermənistanın Rusiya ilə birbaşa əlaqə qurmaq, İran və Türkiyə bazarlarına çıxmaq üçün real şansı var. Köhnə komanda yenidən hakimiyyətə gələrsə, iqtisadi blokada aradan qaldırıla bilməz və Ermənistanı daha da çətin dövrlər gözləyir.
İqor Korotçenko: “Ancaq“ Qarabağ klanı”nın qatarından ayrıldı. Vəssalam. Müharibə bitdi. Azərbaycan qazandı. Bu gün Qarabağdakı məskunlaşmanın açarları Bakı və Moskvadadır. Və Ermənistan hər halda, kimin hakimiyyətdə olmasından asılı olmayaraq, Paşinyanın imzaladığını yerinə yetirmək məcburiyyətindədir".
Məhbus mübadiləsi də üçtərəfli razılaşmada ifadə edilmişdir. Rusiya sülhməramlıları hərbçiləri əsirlikdən vətənlərinə qaytarmağa kömək edir. Ermənistan vətəndaşları Paşinyandan deyil, Putindən kömək istəyirlər. Məhbusların və itkin düşənlərin qohumları Rusiyanın İrəvandakı səfirliyinə toplaşaraq səfirlə görüşmələrini xahiş etdilər. Sergey Kopırkin yığışanları sakitləşdirməyə çalışdı. Rusiya üçün bu məsələ indi prioritetlərdən biridir.
Rusiya Federasiyasının Ermənistandakı səfiri Sergey Kopırkin: “Bu, həqiqətən prezidentimizin, xarici işlər nazirimizin və müdafiə nazirimizin şəxsən məşğul olduğu prioritet məsələlərdən biridir deyəndə şişirtmirəm”.
Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi, Ermənistan və Azərbaycanla məhbus mübadiləsi mövzusunda daim təmasların olmasını təmin etdi.
Mariya Zaxarova: “Erməni əsirlərinin geri qaytarılması məsələsinə gəldikdə, həm azərbaycanlı həmkarlarımızla, həm də erməni həmkarlarımızla işləyirik. Bu məsələnin optimal həllinin “hamının hamıya” formatında olduğu həqiqətindən çıxış edirik".
Erməni əhalisinin böyük əksəriyyəti artıq mübarizə aparmaq istəmirlər, hərbi qulluqçu analarının mitinqləri Ermənistandan çağırılanların artıq Qarabağa göndərilməməsinə gətirib çıxardı. Əslində, erməni hərbçilər başqa bir ölkənin ərazisində nə etdilər? Və mövcud reallıqları və Azərbaycanın tam hərbi və siyasi qələbəsini nəzərə alsaq belə bir sualın ümumiyyətlə ortaya çıxması qəribədir. Buna görə təbii nəticə budur ki, orduya qışa çağırış faktiki olaraq fevral ayının əvvəlindən başlayıb və Ermənistandan çağırışçılar yalnız lazım olduqları yerdə- respublika daxilində yerləşən hərbi hissələrdə xidmət edəcəklər. Ermənistan yavaş-yavaş ən ağır məğlubiyyətdən uzaqlaşmağa və dinc həyat və firavanlıq yolunu tutmağa çalışır.
Tərcümə: Elçin Bayramlı
Yazı Azərbaycan Respublikası Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “Ermənistan-Azərbaycan, ərazilərin işğaldan azad olunması haqqında həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycanın ədalətli mövqeyinin müdafiə edilməsi” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb.
Verilişə buradan baxa bilərsiniz